Alak Suresi 16. Ayette “Yalancı Ve Günahkâr Bir Perçemden” Buyrulması Ne Anlama Gelir Ve Yalan, Günah, Ahlaki Kimlik, Kibir, İrade, Davranışların İnsanı Şekillendirmesi, Sorumluluk Ve Tuğyanın İç Dünyası Açısından Nasıl Anlaşılmalıdır 
“نَاصِيَةٍ كَاذِبَةٍ خَاطِئَةٍ — Nâsiyetin Kâzibetin Hâtıeh” Ne Demektir
Alak Suresi’nin on altıncı ayetinde şöyle buyrulur:
نَاصِيَةٍ كَاذِبَةٍ خَاطِئَةٍ
Anlam olarak:
“Yalancı ve günahkâr bir perçemden.”
(Alak Suresi, 96/16)
Bu ayet bir önceki cümlenin devamıdır.
Önce:
“Onu mutlaka perçeminden yakalayacağız.”
denilmişti.
Şimdi o perçem:
yalancıve
günahkârolarak nitelenir.
Burada bedenin bir parçası üzerinden kişinin ahlaki karakteri anlatılır.
“Nâsiye — Perçem” Neden Yeniden Anılmaktadır
Nâsiye, başın ön kısmı veya perçem anlamına gelir.
Bir önceki ayette perçemden yakalama:
kontrolün kırılması,
boyun eğdirilme,
gücün sona ermesi
gibi çağrışımlar taşıyordu.
Şimdi bu perçem kişileştirilerek:
“yalancı ve günahkâr”
diye nitelenir.
Elbette saçın kendisi yalan söylemez.
Bu, kişinin bütün benliğini ve davranış yönünü anlatan mecazi ve güçlü bir ifadedir.
“Kâzibe — Yalancı” Ne Anlama Gelmektedir
Kâzibe, yalan söyleyen, gerçeği çarpıtan anlamına gelir.
Bağlamda kişi:
hakikati yalanlamış,
peygamberi reddetmiş,
namaz kılan kulu engellemeye çalışmıştır.
Dolayısıyla yalan yalnız günlük bir söz hatası değildir.
Burada insanın hakikate karşı geliştirdiği daha köklü bir tavır söz konusudur.
Yalan, zamanla gerçeği kendi çıkarına göre eğip bükme alışkanlığına dönüşebilir.
“Hâtıe — Günahkâr, Yanlışa Sürüklenen” Ne Demektir
Hâtıe kelimesi:
günaha giren,
yanlış yapan,
ahlaki sınırı aşan
anlamlarını taşır.
Burada yalnız bilgi hatası anlatılmaz.
İnsan:
bir şeyi yanlış anlayabilir.
Bu başka bir durumdur.
Ama bile bile:
zulmetmek,
engellemek,
hakikati çarpıtmak
ahlaki sorumluluk doğurur.
Bu nedenle ayet, kişiyi yalnız yanılan değil, yanlışı tercih eden biri olarak tasvir eder.
Yalan İle Günah Neden Yan Yana Getirilmiştir
Çünkü yalan çoğu zaman başka yanlışların kapısını açabilir.
İnsan yaptığı haksızlığı gizlemek için yalan söyler.
Sonra o yalanı korumak için yeni bir yalan üretir.
Bir süre sonra:
gerçeği çarpıtmak,
mazeret oluşturmak,
sorumluluktan kaçmak
bir zincire dönüşebilir.
Bu nedenle yalan yalnız dilde kalmayıp ahlaki yapının başka alanlarını da bozabilir.
İnsan Kendi Yalanına İnanmaya Başlayabilir mi
Evet.
Bir insan aynı mazereti sürekli tekrar ederse zamanla onu gerçekmiş gibi görmeye başlayabilir.
Önce:
“Bunu yaptım ama mecburdum.”
der.
Sonra:
“Zaten ben haklıydım.”
demeye başlayabilir.
Bu durumda yalan yalnız başkalarını kandırmak için değil, kendi vicdanını susturmak için de kullanılabilir.
İnsanın kendisini kandırması, ahlaki dönüşümün önündeki en büyük engellerden biridir.
Kibir Yalanı Nasıl Besleyebilir
Kibirli insan yanlış yaptığını kabul etmekte zorlanabilir.
Çünkü:
özür dilemek,
geri adım atmak,
yanıldığını söylemek
ona zayıflık gibi görünebilir.
Bu durumda gerçeği kabul etmek yerine:
inkâr,
mazeret,
yalan
üretebilir.
Böylece kibir, insanı yalnız yanlış yapmaya değil, yanlışını savunmaya da götürebilir.
Tekrarlanan Yanlışlar Karaktere Dönüşebilir mi
Evet.
İnsan bir kez yalan söyleyebilir ve pişman olabilir.
Ama sürekli yalan söylemek:
alışkanlığa,
sonra karakter özelliğine
dönüşebilir.
Aynı durum:
zulüm,
kibir,
merhametsizlik
için de geçerlidir.
Davranışlar yalnız dışarıdaki dünyayı değiştirmez.
İnsanın kendisini de şekillendirir.
“Yalancı Perçem” İfadesi İnsanın Yönelişiyle Nasıl İlişkilendirilebilir
Başın ön kısmı, insanın ilerlediği yönü çağrıştırır.
Bu nedenle perçemin:
yalancı ve günahkâr
olarak nitelenmesi, kişinin bütün yönelişinin bozulmasını düşündürebilir.
İnsan yanlış bir yöne:
düşüncesiyle,
sözüyle,
davranışıyla
gidebilir.
Sorun yalnız tek bir eylem değildir.
Bazen insanın bütün yaşam yönü yanlış bir istikamete oturabilir.
Yalanın Toplumsal Sonuçları Neden Bu Kadar Büyük Olabilir
Yalan yalnız iki kişi arasındaki güveni bozmaz.
Toplumda yaygınlaştığında:
haber,
ticaret,
hukuk,
siyaset,
insan ilişkileri
zarar görebilir.
İnsanlar birbirine inanamaz hâle gelir.
Bu nedenle dürüstlük yalnız bireysel erdem değil, toplumsal güvenin altyapısıdır.
Yalan normalleştiğinde toplumun ortak gerçekliği de parçalanabilir.
Bir Güç Sahibinin Yalan Söylemesi Neden Daha Büyük Sonuçlar Doğurabilir
Çünkü güçlü kişinin sözü daha fazla insanı etkileyebilir.
Bir yönetici,
otorite sahibi,
kanaat önderi
yanlış bilgi verdiğinde sonuçlar genişleyebilir.
Güç arttıkça sözün etkisi de artar.
Bu nedenle güçlü kişinin dürüstlük sorumluluğu daha hafif değil, daha ağırdır.
Bir Önceki Ayetteki “Allah Görüyor” Mesajıyla Bu Ayet Nasıl Bağlanır
Önce:
“Allah’ın gördüğünü bilmiyor mu?”
denilmişti.
Sonra:
“Yalancı ve günahkâr perçem…”
ifadesi gelir.
Yani insan:
gerçeği başkalarından gizleyebilir.
Yalan söyleyebilir.
Kendisini farklı gösterebilir.
Ama ilahi bilgi perspektifinde gerçek karakteri görünmez değildir.
Dışarıdaki görüntü ile içerideki gerçeklik arasındaki fark bilinmektedir.
İnsan Bir Yalancılık Alışkanlığından Dönebilir mi
Evet.
İnsan:
yanlışını kabul edebilir,
doğruyu söylemeye başlayabilir,
zararı telafi edebilir.
Ahlaki dönüşüm mümkündür.
Fakat bunun ilk şartı çoğu zaman şudur:
Kendi yalanını savunmayı bırakmak.
İnsan hakikati kabul etmeden değişemez.
Bu yüzden dürüstlük önce başkalarına değil, kendine karşı başlamalıdır.
Tevbe İle Hakikati Kabul Etmek Arasında Nasıl Bir Bağ Vardır
Tevbe yalnız:
“Üzgünüm.”
demek değildir.
Yanlışın yanlış olduğunu kabul etmeyi içerir.
İnsan:
hatasını inkâr ediyor,
mazeretlerle örtüyor,
başkasını suçluyorsa
gerçek dönüş zorlaşır.
Bu nedenle tevbenin temelinde bir tür ahlaki dürüstlük vardır:
“Bunu ben yaptım ve yanlıştı.”
diyebilmek.
İnsan Neden Gerçeği Çarpıtmaya İhtiyaç Duyabilir
Çünkü gerçek bazen insanın kendi benlik algısını tehdit eder.
Kendisini:
iyi,
haklı,
adil
gören biri yaptığı haksızlıkla karşılaştığında rahatsız olabilir.
Bu çelişkiyi çözmenin iki yolu vardır:
Davranışı düzeltmek.
Ya da gerçeği yeniden yorumlayıp kendisini haklı çıkarmak.
İkinci yol kolay görünür ama uzun vadede vicdanla gerçeklik arasındaki mesafeyi büyütür.
Bu Ayet Günümüz Bilgi Dünyasında Nasıl Okunabilir
Bugün yalan:
bir kişinin ağzından çıkıp
saniyeler içinde milyonlara ulaşabilir.
Yanlış haber,
manipüle edilmiş görüntü,
çarpıtılmış bilgi
çok hızlı yayılabilir.
Bu nedenle “yalancı” niteliği yalnız bireysel konuşma açısından değil, bilgi üretme ve paylaşma ahlakı açısından da son derece günceldir.
Bir bilgiyi paylaşmadan önce:
“Doğru mu?”
sorusu ahlaki bir sorudur.
Alak Suresinin 14, 15 Ve 16. Ayetleri Birlikte Nasıl Okunmalıdır
14. Ayet:
“Allah’ın gördüğünü bilmiyor mu?”İlahi bilgi.
15. Ayet:
“Vazgeçmezse onu perçeminden yakalayacağız.”İlahi uyarı.
16. Ayet:
“Yalancı, günahkâr bir perçemden.”Ahlaki teşhis.
Böylece sure yalnız davranışın sonucunu değil, davranışın arkasındaki karakter bozulmasını da ortaya koyar.
Bir Sonraki Ayette Ne Anlatılacaktır
Alak Suresi’nin on yedinci ayetinde şöyle buyrulacaktır:
فَلْيَدْعُ نَادِيَهُ
Anlam olarak:
“Haydi, meclisini ve taraftarlarını çağırsın.”
Burada kendisini güçlü gören kişiye meydan okuyan bir ifade gelecektir.
Kişi:
çevresine,
kabilesine,
destekçilerine
güvenebilir.
Fakat sure şu soruyu gündeme getirecektir:
İnsan desteği, ilahi hesap karşısında mutlak bir koruma sağlayabilir mi?
Ardından çok daha güçlü bir karşılık gelecektir:
“Biz de zebânileri çağıracağız.”
Sonuç: “Yalancı Ve Günahkâr Bir Perçem” İfadesi, İnsanın Yalan Ve Yanlış Davranışlarının Yalnız Dışarıdaki Eylemler Olarak Kalmayıp Tekrarlandıkça Onun Karakterini, Yönelişini Ve Hakikatle Kurduğu İlişkiyi de Biçimlendirebileceğini Gösteren Güçlü Bir Ahlaki Tasvirdir
Alak Suresi’nin on altıncı ayeti yalnız bir insanı:
“yalancı”
ve
“günahkâr”
diye nitelemez.
Daha derin bir şey gösterir:
İnsan yaptığı şeyi tekrar ettikçe, yaptığı şey de insanı yapmaya başlar.
Yalan söyler.
Sonra yalanını savunur.
Sonra o yalanın içine bir kimlik kurar.
Yanlış yapar.
Sonra yanlışını haklı çıkarır.
Bir süre sonra sorun artık yalnız tek bir davranış değildir.
İnsanın hakikatle ilişkisi bozulmaya başlamıştır.
İşte ayetin:
“yalancı ve günahkâr perçem”
ifadesi bu yüzden çarpıcıdır.
İnsanın:
düşüncesi,
sözü,
eylemi
aynı yanlış yönelişte birleşmiştir.
Fakat bu tablo değişmez değildir.
İnsan hâlâ:
durabilir,
doğruyu kabul edebilir,
özür dileyebilir,
yanlışını telafi edebilir.
Gerçek dönüş, çoğu zaman bir insanın şu cümleyi söyleyebilmesiyle başlar:
“Ben burada yanıldım.”
Çünkü hakikati kabul etmek insanı küçültmez.
Tam tersine, kendi yalanını korumak için sürekli daha büyük bir yalan üretmekten kurtarır.
Alak Suresi şimdi bu kişinin başka bir dayanağını sorgulayacaktır:
Çevresini ve taraftarlarını.
Bir sonraki ayette:
“Haydi, meclisini çağırsın.”
buyrulacaktır.
Yani insanın:
statüsüne,
çevresine,
toplumsal gücüne
duyduğu güven, ilahi hesap karşısında sınanacaktır.
