Alak Suresi 12. Ayette “Yahut Takvayı Emrediyorsa” Buyrulması Ne Anlama Gelir Ve Takva, İyiliğe Çağrı, Ahlaki Sorumluluk, Vicdan, Doğruyu Tavsiye Etmek, Kötülükten Sakınmak Ve Toplumsal Ahlak Açısından Nasıl Anlaşılmalıdır 
“أَوْ أَمَرَ بِالتَّقْوَىٰ — Ev Emera Bi’t Takvâ” Ne Demektir
Alak Suresi’nin on ikinci ayetinde şöyle buyrulur:
أَوْ أَمَرَ بِالتَّقْوَىٰ
Anlam olarak:
“Yahut takvayı emrediyorsa?”
(Alak Suresi, 96/12)
Bir önceki ayette:
“Ya o kul doğru yol üzerindeyse?”
diye sorulmuştu.
Şimdi ihtimal daha da ileri taşınır:
Ya engellediğin kişi yalnızca kendisi doğru yolda yürümüyor, aynı zamanda başkalarını da takvaya ve doğru yaşama çağırıyorsa?
“Takva” Ne Anlama Gelmektedir
Takva kelimesi:
sakınmak,
korunmak,
Allah bilinciyle yaşamak,
ahlaki sınırları gözetmek
anlamlarını taşır.
Takvayı yalnız korku olarak anlamak eksik olur.
Takva:
Allah’ın huzurunda yaşadığını bilmek,
yanlıştan sakınmak,
iyiye yönelmek
şeklinde daha geniş bir bilinç hâlidir.
“Takvayı Emretmek” Ne Demektir
Buradaki “emretmek”, kaba baskı veya zor kullanmak anlamında düşünülmemelidir.
Daha çok:
iyiyi tavsiye etmek,
doğruyu hatırlatmak,
ahlaki sorumluluğa çağırmak
anlamına gelir.
Yani kişi yalnız kendi hayatında düzgün olmaya çalışmaz.
Başkalarına da:
“Doğru olanı gözet.”
mesajı verir.
Takva Yalnız İbadetle mi İlgilidir
Hayır.
Takva:
namaz,
oruç,
dua
gibi ibadetlerle ilişkili olduğu kadar:
dürüstlük,
adalet,
merhamet,
emanete sadakat
gibi ahlaki davranışlarla da ilgilidir.
İnsan ibadet ediyor ama başkasına zulmediyorsa takvanın ahlaki boyutu eksik kalır.
Gerçek takva, ibadet ile davranışı birbirinden ayırmaz.
İyiliğe Çağırmak Neden Ahlaki Bir Sorumluluk Sayılabilir
Çünkü insan toplumsal bir varlıktır.
Başkasının davranışlarından etkilenir.
Bir toplumda:
yalan,
zulüm,
haksızlık
normalleşirse herkes zarar görebilir.
Bu nedenle insanlar birbirlerine:
dürüstlüğü,
adaleti,
merhameti
hatırlatabilir.
Ahlaki toplum yalnız kurallarla değil, karşılıklı sorumluluk bilinciyle oluşur.
İyiliği Tavsiye Etmek İle İnsanlara Baskı Yapmak Arasında Ne Fark Vardır
Bu ayrım çok önemlidir.
İyiliği tavsiye etmek:
anlatır,
ikna etmeye çalışır,
örnek olur.
Baskı ise:
zorlar,
tehdit eder,
özgürlüğü ortadan kaldırır.
Ahlaki çağrı kişinin vicdanına hitap eder.
Zorbalık ise kişinin iradesini ezmeye çalışır.
Bu nedenle takvaya çağırmak ile tahakküm aynı şey değildir.
İyiliği Söyleyen Kişi Önce Kendi Hayatına Bakmalı mıdır
Evet.
Başkalarına:
dürüst ol,
adil ol,
merhametli ol
diyen kişi kendi davranışlarını da sorgulamalıdır.
Aksi hâlde söz ile hayat arasında büyük bir çelişki oluşabilir.
İyiliği anlatmanın en güçlü yollarından biri:
onu yaşayabilmektir.
İnsan bazen yüz nasihatten çok tek bir güzel örnekten etkilenir.
Takva Korku mu, Bilinç mi Üretmelidir
Takvanın içinde Allah’a karşı saygı ve hesap bilinci vardır.
Ama amaç insanı sürekli paniğe sürüklemek değildir.
Daha olgun bir takva:
“Doğru olan nedir?”
sorusunu canlı tutar.
İnsan kötülükten yalnız cezadan korktuğu için değil, yanlış olduğu için de uzak durmaya çalışır.
Bu durumda ahlak dış zorlamadan iç bilince dönüşür.
İnsan Neden Ahlaki Hatırlatmalara İhtiyaç Duyar
Çünkü insan unutabilir.
Kendi çıkarının etkisinde kalabilir.
Yanlış davranışı zamanla normalleştirebilir.
Bu nedenle bazen bir dostun:
“Bu yaptığın doğru mu?”
sorusu büyük önem taşır.
Ahlaki hatırlatma insanı küçültmek için değil, kendine yeniden bakmasını sağlamak için yapılmalıdır.
Takvaya Çağrı Toplumsal Dayanışmayı Nasıl Güçlendirebilir
Bir toplumda insanlar yalnız kendi çıkarlarını düşünürse ortak hayat zayıflar.
Ama:
hakkı gözetmek,
zayıfı korumak,
emanete sadık kalmak
ortak değer hâline gelirse güven artar.
Takvanın toplumsal boyutu burada ortaya çıkar:
Ahlaki sorumluluk yalnız bireyin iç dünyasında kalmaz.
Toplumsal ilişkilere de yansır.
Takvayı Emretmek Kişinin Kendini Üstün Görmesine Dönüşebilir mi
Evet, bu risk vardır.
İnsan başkasına sürekli:
“Ben doğruyum, sen yanlıştın.”
diyerek ahlaki kibir geliştirebilir.
Bu durumda iyiliğe çağrı bile bir üstünlük aracına dönüşebilir.
Oysa gerçek takva:
kendini kusursuz görmek değil,
kendi eksiklerini de fark etmek demektir.
Başkalarına nasihat eden kişi kendisini de nasihatin dışında görmemelidir.
Takvanın En Güçlü Göstergelerinden Biri Nedir
Yalnız söz değil, davranıştır.
Bir insan:
güçlü olduğu hâlde adil davranıyorsa,
öfkelendiğinde sınırı aşmıyorsa,
kimse görmediğinde emaneti koruyorsa
takvanın güçlü işaretlerinden birini gösterir.
Çünkü takva özellikle insanın gizli ve zor anlarında sınanır.
Kimse Görmediğinde Doğru Davranmak Neden Önemlidir
Toplumun gözü varken iyi görünmek kolay olabilir.
Asıl soru:
kimse görmediğinde ne yaptığımızdır.
Takva bilinci, insanın yalnız dış denetime göre değil, içsel sorumluluğa göre davranmasını sağlar.
Bu nedenle takva karakterin görünmeyen yönünü de şekillendirir.
Toplumda Ahlaki Değerlerin Korunması Yalnız Devletin Görevi midir
Hayır.
Hukuk önemli olsa da ahlak yalnız yasa ile kurulmaz.
Aile,
eğitim,
toplumsal örnekler,
bireysel vicdan
da önemlidir.
Bir davranış hukuken yasak olmayabilir ama yine de ahlaken sorunlu olabilir.
Bu nedenle toplumun sağlıklı işlemesi için hem hukuk hem vicdan gerekir.
Takvaya Çağrı Merhametle Nasıl Birleşmelidir
İnsan yanlış yapan birine:
aşağılayarak,
küçümseyerek,
nefretle
yaklaşırsa mesajın etkisi azalabilir.
Ahlaki uyarı:
saygılı,
ölçülü,
kişinin onurunu koruyan
bir biçimde yapılmalıdır.
Çünkü amaç karşımızdakini ezmek değil, iyiliğe yaklaştırmaktır.
Önceki Ayetle Birlikte Nasıl Bir Anlam Ortaya Çıkar
On birinci ayette:
“Ya o doğru yol üzerindeyse?”
denilmişti.
On ikinci ayette:
“Ya takvayı emrediyorsa?”
sorusu gelir.
Yani engellenen kişi:
kendisi doğru yolda olabilir, başkalarını da iyiliğe çağırıyor olabilir.Böylece engelleyen kişinin yaptığı şey daha da ciddi görünür:
Belki de yalnız bir ibadeti değil, iyiliğin yayılmasını engelliyordur.
Hakikati Ve İyiliği Engellemek Neden Daha Ağır Bir Sorumluluk Doğurabilir
Çünkü zarar yalnız bir kişiye sınırlı kalmayabilir.
Bir kişi:
iyiliği öğretiyor,
insanları haksızlıktan sakındırıyor,
ahlaki bilinç oluşturuyorsa
onu susturmak daha geniş sonuçlar doğurabilir.
Bu nedenle baskının etkisi yalnız bireysel değil, toplumsal olabilir.
Bir Sonraki Ayette Ne Anlatılacaktır
Alak Suresi’nin on üçüncü ayetinde şöyle buyrulacaktır:
أَرَأَيْتَ إِنْ كَذَّبَ وَتَوَلَّىٰ
“Gördün mü, ya o yalanlayıp yüz çevirdiyse?”
Şimdi sure bakış açısını değiştirecektir.
Önce:
namaz kılan, hidayet üzerinde bulunan, takvaya çağıran kulanlatılmıştı.
Bir sonraki ayette ise:
yalanlayan,
yüz çevirenkişinin durumu sorgulanacaktır.
Böylece iki farklı insan tavrı çok net biçimde karşı karşıya getirilecektir.
Sonuç: “Yahut Takvayı Emrediyorsa” İfadesi, Gerçek Hidayetin Yalnız Bireysel Bir İnanç Olarak Kalmakla Yetinmeyip İnsanı İyiliğe, Sorumluluğa, Adalete Ve Başkalarına Doğruyu Hatırlatmaya Yöneltebileceğini Gösteren Güçlü Bir Ahlaki Çağrıdır
Alak Suresi’nin on ikinci ayeti kısa ama son derece kapsamlıdır:
“Yahut takvayı emrediyorsa?”
Bu soru bize şunu düşündürür:
İnsan yalnız kendi doğruluğundan sorumlu değildir.
Bazen çevresine karşı da:
iyiyi hatırlatma,
haksızlığa itiraz etme,
doğruyu savunma
sorumluluğu taşır.
Fakat bunun yolu:
zorbalık,
hakaret,
dayatma
değildir.
Takvaya çağrı:
örnek olmak,
güzel söz söylemek,
adil davranmak
ile anlam kazanır.
Çünkü gerçek iyilik insanı kendisini üstün görmeye değil, daha sorumlu olmaya götürmelidir.
Bu ayette çok güçlü bir karşıtlık vardır.
Bir tarafta:
ibadet eden, hidayette olan, iyiliğe çağıran bir kul.Diğer tarafta:
engelleyen bir güç.Sure aslında şu soruyu sorar:
İyiliğe çağıran kişiyi sustururken gerçekten neyi engellediğini biliyor musun?
Belki yalnız bir insanı değil,
adaleti,
takvayı,
ahlaki uyanışı
da durdurmaya çalışıyorsun.
Bir sonraki ayette bakış tersine dönecektir:
“Gördün mü, ya o yalanlayıp yüz çevirdiyse?”
Böylece sure artık iyiliğe çağıran kişiyle hakikati reddeden kişinin ahlaki farkını çok daha açık biçimde ortaya koyacaktır.
