Tîn Suresi 8. Ayette “Allah Hükmedenlerin En Adili Değil midir” Buyrulması Ne Anlama Gelir Ve İlahi Adalet, Hikmet, Hüküm, Hesap Günü, Ahlaki Sorumluluk, Mazlumun Hakkı Ve Nihai Karşılık Açısından Nasıl Anlaşılmalıdır 
“أَلَيْسَ اللَّهُ بِأَحْكَمِ الْحَاكِمِينَ — Eleysallâhu Bi Ahkemi’l Hâkimîn” Ne Demektir
Tîn Suresi’nin sekizinci ve son ayetinde şöyle buyrulur:
أَلَيْسَ اللَّهُ بِأَحْكَمِ الْحَاكِمِينَ
Anlam olarak:
“Allah hükmedenlerin en hikmetlisi ve en adili değil midir?”
(Tîn Suresi, 95/8)
Sure burada güçlü bir soru ile tamamlanır.
Bir önceki ayette:
hesap ve karşılık günüsorulmuştu.
Şimdi o hesabın neden anlamlı olduğu açıklanır:
Çünkü nihai hüküm, Allah’a aittir.
“Ahkemi’l Hâkimîn” Ne Anlama Gelmektedir
Hâkim, hükmeden, karar veren anlamına gelir.
Ahkem ise:
en sağlam hüküm veren,
en hikmetli,
en doğru,
en adil hükmeden
anlamlarını taşıyabilir.
Dolayısıyla ifade yalnız güç sahibi bir yargıcı anlatmaz.
Aynı zamanda:
bilgisi eksiksiz,
hükmü hikmetli,
adaleti kusursuz
olan ilahi hükmü vurgular.
Ayet Neden Yine Soru Biçiminde Gelmektedir
Çünkü retorik soru insanı düşünmeye zorlar.
Ayet:
“Allah en adil hükmedendir.”
demek yerine:
“Değil midir?”
diye sorar.
Bu sorunun beklenen cevabı:
Evet.
Böylece insan yalnız bilgi alan biri olmaktan çıkar ve hükmün doğruluğunu zihnen tasdik etmeye çağrılır.
“Hikmetli Hüküm” İle “Adil Hüküm” Arasında Nasıl Bir Fark Vardır
Adalet:
herkese hakkını vermekle
ilgilidir.
Hikmet ise:
bir hükmün bütün şartlarını,
sonuçlarını,
yerini ve zamanını
bilerek verilmesiyle ilgilidir.
İnsan bazen iyi niyetli olabilir ama bilgisi eksik olduğu için yanlış karar verebilir.
İlahi hüküm anlayışında ise:
bilgi eksikliği yoktur.
Bu nedenle hikmet ile adalet birlikte düşünülür.
Allah’ın Hükmü İnsan Hükmünden Neden Farklıdır
İnsan yargısı sınırlıdır.
Bir hâkim:
kanıtlara,
tanıklara,
eldeki bilgilere
göre karar verir.
Bazı gerçekler gizli kalabilir.
İnsanlar:
yalan söyleyebilir,
kanıt saklayabilir,
yanlış anlaşılabilir.
İlahi hüküm fikrinde ise hiçbir şey:
gizli,
unutulmuş,
bilinmez
değildir.
Bu nedenle nihai adalet, eksiksiz bilgiye dayanır.
Dünya Adaleti Neden Her Zaman Tam Olamaz
Çünkü insanlar sınırlıdır.
Hukuk sistemleri gelişmiş olsa bile:
yanlış kararlar,
kaçırılan suçlar,
kanıt eksikliği,
güç dengesizlikleri
olabilir.
Bazı insanlar haklarını alamadan ölebilir.
Bazı suçlular cezasız kalabilir.
Bu gerçek, insanın adalet arzusunu daha da derinleştirir.
Tîn Suresi’nin son ayeti, nihai adaletin ilahi hükümde tamamlanacağı perspektifini sunar.
Mazlum Açısından Bu Ayet Neden Büyük Bir Tesellidir
Çünkü mazlum dünyada hakkını alamayabilir.
Zulmeden güçlü olabilir.
Tanık olmayabilir.
Hukuk işlemeyebilir.
Ama ayetin mesajı şudur:
Hiçbir hak kaybolmuş değildir.
İnsanların görmemesi, Allah’ın bilmediği anlamına gelmez.
Bu nedenle ilahi adalet fikri, mazlum için yalnız metafizik bir düşünce değil, umut kaynağıdır.
Zalim Açısından Aynı Ayet Neden Ciddi Bir Uyarıdır
Çünkü insan dünyevi sonuçlardan kaçabilir.
Gücünü kullanabilir.
İnsanları susturabilir.
Kendisini haklı gösterebilir.
Ama nihai hesap düşüncesi şunu söyler:
Güç, hesap dışı kalmak değildir.
Dünya üzerinde dokunulmaz görünen insan bile ahlaki olarak mutlak dokunulmaz değildir.
İnsan Neden Kendi Hakkında Tarafsız Hüküm Vermekte Zorlanır
Çünkü insan kendi çıkarlarına yakın durabilir.
Başkasının hatasını büyütürken kendi hatası için mazeret üretebilir.
Şöyle diyebilir:
“Ben mecburdum.”
“Benim şartlarım farklıydı.”
Bu nedenle insanın kendi kendisine verdiği hüküm her zaman güvenilir olmayabilir.
İlahi hesap fikri, insanın kendini mutlak hâkim ilan etmesini engeller.
Bu Ayet İnsan Vicdanını Nasıl Etkileyebilir
İnsan:
“Nasıl olsa kimse görmedi.”
dediğinde ahlaki sınırı kolayca aşabilir.
Ama:
“Yaptığım şey yalnız insanların görmesine bağlı değil.”
bilinci geliştiğinde iç denetim güçlenebilir.
Bu nedenle ilahi adalet fikri:
dışarıdaki hukuk kadar,
içerideki vicdana da hitap eder.
Allah’ın Adaleti Yalnız Ceza Vermek midir
Hayır.
Adalet yalnız suçun cezalandırılması değildir.
Aynı zamanda:
iyiliğin karşılığını vermek,
hakkı sahibine ulaştırmak,
mazlumu gözetmek
demektir.
Bu nedenle ilahi adalet:
zalim için uyarı, iyilik yapan için umuttaşır.
Adalet yalnız korku değil, mükâfat fikrini de içerir.
Gizli Yapılan İyilikler de Bu Hükmün İçinde midir
Evet.
İnsan bazen büyük bir iyilik yapar fakat kimse bilmez.
Teşekkür edilmez.
Adı duyulmaz.
Dünyada karşılık görmez.
İlahi hesap perspektifi şunu bildirir:
İyilik görünmez kaldığı için değersizleşmez.
İnsanların alkışı olmasa bile ahlaki değeri devam eder.
Bu da iyiliği insanların gözünden bağımsızlaştırır.
İlahi Adalet İle İlahi Merhamet Birbirine Zıt mıdır
Hayır.
Adalet ve merhamet birbirine düşman kavramlar değildir.
Adalet:
hakkı korur.
Merhamet:
bağışlama,
rahmet,
dönüş imkânı
açar.
İslam düşüncesinde insan:
tevbe edebilir,
yanlışından dönebilir,
telafi etmeye çalışabilir.
Bu nedenle hesap fikri yalnız ceza kapısı değil, aynı zamanda dönüş ve rahmet kapısının önemini de hatırlatır.
Affetmek Adaleti Ortadan Kaldırır mı
Her zaman değil.
Bazı durumlarda mağdur affedebilir.
Ama affetme:
zulmü doğru ilan etmek
değildir.
Bir yanlış:
yanlış olarak kalabilir,
ama kişi bağışlamayı tercih edebilir.
Adalet ile merhamet arasındaki denge burada önemlidir.
İlahi hükmün hikmeti de bu karmaşık alanları insan bilgisinden çok daha kapsamlı biçimde kuşattığı kabulüne dayanır.
Bu Ayet Dünyevi Adalet Arayışını Gereksiz Hâle Getirir mi
Hayır.
“Nasıl olsa ahirette adalet olacak.”
diyerek dünyadaki haksızlığa sessiz kalmak doğru bir sonuç değildir.
Tam tersine Allah’ın adaletine inanmak, insanı:
adaletli olmaya,
zulmü azaltmaya,
hakkı korumaya
teşvik etmelidir.
İlahi adalet inancı, dünyevi adaletin alternatifi değil; ahlaki temelini güçlendiren bir perspektiftir.
İnsan Neden Nihai Adalet Fikrine İhtiyaç Duyabilir
Çünkü insan dünyada tamamlanmayan birçok hikâyeyle karşılaşır.
Bir çocuk haksızlığa uğrar.
Bir suç çözülemez.
Bir iyilik unutulur.
Bir zalim rahat yaşayabilir.
İnsan zihni doğal olarak:
“Böyle mi kalacak?”
diye sorar.
Ahiret ve ilahi hüküm fikri bu soruya:
“Hayır, nihai hüküm henüz verilmedi.”
cevabını sunar.
Tîn Suresinin Son İki Ayeti Birlikte Nasıl Okunmalıdır
7. Ayet:
“Bundan sonra hesap ve karşılık gününü sana ne yalanlatabilir?”Hesabın gerekliliği sorulur.
8. Ayet:
“Allah hükmedenlerin en adili değil midir?”Hesabın güvencesi gösterilir.
Birinci soru:
Hesap neden olmasın?
İkinci soru:
Bu hesabı en adil biçimde verecek olan Allah değil midir?
Böylece sure sorumluluktan adalete ulaşır.
Tîn Suresinden Sonra Hangi Sure Gelmektedir
Tîn Suresi burada tamamlanır.
Kur’an sıralamasında bir sonraki sure Alak Suresidir.
İlk ayeti şöyledir:
اقْرَأْ بِاسْمِ رَبِّكَ الَّذِي خَلَقَ
“Yaratan Rabbinin adıyla oku.”
Tîn Suresi:
insanın güzel yaratılışını,
düşüş ihtimalini, iman ve salih ameli, hesabı ve ilahi adaletianlatmıştı.
Alak Suresi ise insanı bu kez:
okumaya, öğrenmeye, yaratılışını düşünmeyeçağırarak başlayacaktır.
Sonuç: “Allah Hükmedenlerin En Adili Değil midir” Sorusu, Tîn Suresindeki İnsan Yaratılışı, Ahlaki Özgürlük, İyilik, Düşüş Ve Hesap Temalarını Nihai İlahi Adalet Fikrinde Birleştirerek Surenin Büyük Mantığını Tamamlar
Tîn Suresi ilk ayetlerinden itibaren insanı büyük bir yolculuğa çıkarır.
Önce:
incir ve zeytin,
Sînâ,
güvenli şehirüzerine yemin edilir.
Sonra insanın kendisine gelinir:
“İnsanı en güzel biçimde yarattık.”Ama hemen ardından tehlike gösterilir:
“Aşağıların aşağısına…”Sonra umut kapısı açılır:
iman,
salih amel, kesintisiz ödül.Ardından şu soru gelir:
“Bütün bunlardan sonra hesabı ne yalanlatabilir?”
Ve sure son noktayı şurada koyar:
“Allah hükmedenlerin en adili değil midir?”
Bu final tesadüfi değildir.
Çünkü insan yüksek bir kapasiteyle yaratılmışsa,
seçebiliyorsa,
iyilik ve kötülük yapabiliyorsa,
bir başkasına zarar verebiliyor veya yardım edebiliyorsa,
bu tercihler ahlaki olarak anlamsız bırakılamaz.
İlahi adalet fikri tam burada devreye girer.
Hiçbir iyilik kaybolmaz.
Hiçbir zulüm görünmezleşmez.
Hiçbir mazlumun hakkı sahipsiz değildir.
Hiçbir güç sahibinin dünyadaki üstünlüğü sonsuz değildir.
Ve hiçbir insan kendi kendisinin nihai hâkimi değildir.
Bu yüzden Tîn Suresi insanın değerini anlatmakla başlayıp onun hesap verebilirliğine ulaşır.
İnsan değerlidir.
Tam da bu yüzden sorumludur.
Özgürdür.
Tam da bu yüzden seçimlerinin anlamı vardır.
Ve adalet mümkündür.
Çünkü nihai hükmün, eksik bilgiyle değil mutlak bilgi ve hikmetle verileceği bildirilir.
Bir sonraki sure olan Alak Suresi ise insanın hikâyesini başka bir büyük kapıdan açacaktır:
“Yaratan Rabbinin adıyla oku.”
Böylece ilahi adaletle tamamlanan Tîn’den, bilginin ve vahyin ilk çağrısına geçilecektir.
