İnşirah Suresi 8. Ayette “Ve Yalnız Rabbine Yönel” Buyrulması Ne Anlama Gelir Ve Dua, Tevekkül, İhlas, Ümit, Çabanın Yönü, Kalbin Bağlandığı Merkez, Allah’a Yöneliş Ve Manevi Tamamlanma Açısından Nasıl Anlaşılmalıdır 
“وَإِلَىٰ رَبِّكَ فَارْغَبْ — Ve İlâ Rabbike Ferğab” Ne Demektir
İnşirah Suresi’nin sekizinci ve son ayetinde şöyle buyrulur:
وَإِلَىٰ رَبِّكَ فَارْغَبْ
Anlam olarak:
“Ve yalnız Rabbine yönel.”
(İnşirah Suresi, 94/8)
Bir önceki ayette:
“Bir işi bitirdiğinde gayret et.”
buyrulmuştu.
Şimdi bu gayretin istikameti belirlenir:
çalış,
fakat kalbinin nihai yönünü Rabbine çevir.Böylece sure eylem ile maneviyatı birbirinden ayırmadan tamamlanır.
“İlâ Rabbike — Rabbine Doğru” İfadesi Neden Öne Alınmıştır
Arapça cümlede “Rabbine” ifadesinin öne alınması dikkat çekicidir.
Bu yapı, yönelişin önemini kuvvetlendirir.
Mesaj yalnız:
“Bir şey iste.”
değildir.
Asıl soru:
“Kimden ve hangi nihai merciden umuyorsun?”
sorusudur.
Ayet insanın kalbindeki merkezi:
makamdan,
insanlardan,
geçici güçlerden
Allah’a doğru çevirir.
“Ferğab” Kelimesi Ne Anlama Gelmektedir
Rağbet:
istemek,
arzulamak,
ümit etmek,
gönülden yönelmek
anlamlarını taşır.
Dolayısıyla “ferğab”, sıradan bir bakış yöneltmek değildir.
İçinde:
istek,
umut,
özlem,
güven
bulunan bilinçli bir yöneliştir.
İnsan yalnız bedeniyle değil, kalbiyle de Rabbine yönelir.
Allah’a Yönelmek Ne Demektir
Allah’a yönelmek:
dua etmek,
ibadet etmek,
yardımı O’ndan istemek,
nihai güveni O’na bağlamak
anlamlarını taşır.
Fakat bu yöneliş yalnız belirli ibadet anlarıyla sınırlı değildir.
İnsan:
çalışırken,
karar verirken,
başarı kazanırken,
zorlanırken
de kalbinin yönünü koruyabilir.
Allah’a yönelmek, hayatın tamamında nihai amacı unutmamaktır.
Bir Önceki Ayette Çalışmak, Bu Ayette Rabbine Yönelmek Neden Yan Yana Getirilmiştir
Çünkü İnşirah Suresi çok dengeli bir hayat anlayışı sunar.
Bir tarafta:
gayret.
Diğer tarafta:
tevekkül ve yöneliş.
İnsan yalnız dua edip hiçbir şey yapmazsa sorumluluğunu eksik bırakabilir.
Yalnız çalışıp kendi gücünü mutlaklaştırırsa da başka bir aşırılığa düşebilir.
Sure şöyle bir denge kurar:
Elinden geleni yap.
Sonra:
kalbini Rabbine bağla.
Tevekkül Çalışmayı Bırakmak mıdır
Hayır.
Tevekkül:
sebebe başvurmamak,
plan yapmamak,
çalışmamak
değildir.
İnsan:
hazırlanır,
araştırır,
çaba gösterir.
Fakat sonucun tümünü kontrol edemeyeceğini de bilir.
Tevekkülün özü:
çabanı gösterip sonucu putlaştırmamaktır.
Yani insan görevini yapar, fakat hayatın tamamını kendi iradesinin ürünü sanmaz.
İnsan Neden Başarısını Sadece Kendi Gücüne Bağlamaya Eğilimlidir
Çünkü başarı görünür biçimde kişinin:
emeği,
zekâsı,
disiplini
ile ilişkilidir.
Bunlar gerçekten önemlidir.
Ama insan:
sağlığını,
zamanını,
karşılaştığı fırsatları,
başkalarının desteğini
tamamen kendisi üretmemiştir.
Allah’a yöneliş bu farkındalığı canlı tutar.
İnsan çalışır ama:
“Her şey yalnız benim sayemde oldu.”
kibrine kapılmamaya çalışır.
Zorluk Zamanında Rabbine Yönelmek Neden Daha Kolay Görünebilir
İnsan zorlandığında kendi sınırlarını daha çabuk fark eder.
Bu nedenle:
dua,
yardım isteme,
teslimiyet
daha doğal gelebilir.
Fakat asıl sınav bazen kolaylık zamanıdır.
İnsan sorun çözülünce Allah’ı unutabilir.
İnşirah Suresinin son ayeti tam da zorluk ve kolaylık anlatısından sonra gelir:
Kolaylık geldiğinde de yönünü unutma.
Başarıdan Sonra Allah’a Yönelmek Neden Önemlidir
Çünkü başarı:
kibir,
kendine aşırı güven,
başkalarını küçümseme
üretebilir.
İnsan:
“Ben yaptım.”
demekle yetinirse başarının içinde kendi sınırlarını unutabilir.
Şükür ve Allah’a yöneliş ise başarıyı:
üstünlük sebebinden
sorumluluk sebebine
dönüştürebilir.
Nimet arttıkça tevazu da artmalıdır.
İhlas Bu Ayette Nasıl Görünür
İhlas, insanın çabasının nihai amacını temizlemeye çalışmasıdır.
İnsan:
çalışabilir,
üretebilir,
başarılı olabilir.
Ama bütün bunları yalnız:
alkış,
itibar,
üstünlük
için yaparsa dış başarı içsel tatmini garanti etmez.
“Rabbine yönel” emri, niyetin merkezini yeniden düzenler.
Yapılan iş yalnız insanların gözünde büyümek için değil, doğru ve anlamlı olanı yapmak için sürdürülür.
Dua İle Gayret Arasında Nasıl Bir İlişki Vardır
Dua gayretin yerine geçmez.
Gayret de duayı gereksiz kılmaz.
İnsan:
sınava çalışır ve dua eder.
İş kurar ve dua eder.
Tedbir alır ve dua eder.
Bu iki yön birlikte olduğunda insan hem sorumluluğunu üstlenir hem de kendi gücünü mutlaklaştırmaz.
Bu nedenle dua:
çabanın alternatifi değil, çabanın manevi yönüdür.
İnsan Her Şeyi Allah’tan İsterken İnsanlardan Yardım Almamalı mıdır
Hayır.
İnsanlardan yardım istemek hayatın doğal parçasıdır.
Doktora gideriz.
Öğretmene sorarız.
Bir dosttan destek isteriz.
Buradaki mesele, insanları hayatın nihai ve mutlak kaynağı hâline getirmemektir.
İnanç perspektifinde insanlar:
sebep,
araç,
vesile
olabilir.
Nihai yöneliş ise Allah’adır.
Kalbin Başka Şeylere Aşırı Bağlanması Neden Sorun Oluşturabilir
İnsan mutluluğunu tamamen:
bir kişiye,
paraya,
makama,
toplumsal onaya
bağlayabilir.
Bu şeylerden biri kaybolduğunda bütün dünyası çökmüş gibi hissedebilir.
Allah’a yöneliş insanın dünyevi bağlarını yok etmez.
Ama onları mutlaklaştırmasını engeller.
İnsan sever.
Çalışır.
Kazanır.
Fakat hiçbir geçici şeyi hayatının nihai anlamı hâline getirmemeye çalışır.
Allah’a Yöneliş İç Huzurla Nasıl İlişkilendirilebilir
İnsan her şeyi kontrol etmeye çalıştığında büyük bir zihinsel yük taşır.
Çünkü hayatın önemli bir bölümü kontrol dışıdır.
Allah’a yöneliş:
“Elimden geleni yaptım; bundan sonrası bütünüyle benim gücümde değil.”
diyebilmeye alan açabilir.
Bu teslimiyet pasiflik değildir.
Kontrol sınırını bilmektir.
Ve bu farkındalık insanın iç dünyasında ferahlık oluşturabilir.
“Rabbine Yönel” Emri Hayatın Amacıyla İlgili Ne Söyler
İnsan günlük hayatında birçok hedef belirler:
eğitim,
kariyer,
aile,
servet,
başarı.
Bunların her biri anlamlı olabilir.
Ama sure daha büyük bir soru sorar:
Bütün hedeflerinin üzerinde hangi amaç var?
İnsan yalnız küçük hedeflerin peşinde koşarsa, hepsine ulaştığında bile:
“Şimdi ne?”
diye sorabilir.
Allah’a yöneliş hayatın parçalarını daha büyük bir anlam çerçevesinde birleştirir.
Rabbine Yöneliş Sürekli Yenilenmesi Gereken Bir Şey midir
Evet.
İnsan niyetini kaydırabilir.
Başta doğru amaçla yaptığı bir iş zamanla:
ego,
rekabet,
gösteriş
aracına dönüşebilir.
Bu nedenle insan zaman zaman kendisine:
“Ben bunu artık neden yapıyorum?”
diye sormalıdır.
Manevi yöneliş, bir kez belirlenip sonsuza kadar değişmeyen bir pusula değildir.
Onu yeniden ayarlamak gerekebilir.
İnşirah Suresinin 7. Ve 8. Ayetleri Birlikte Nasıl Okunmalıdır
7. Ayet:
“Bir işi bitirdiğinde gayret et.”Hareket.
8. Ayet:
“Ve Rabbine yönel.”İstikamet.
Bu iki ayet birlikte olağanüstü bir hayat ilkesi oluşturur:
Çalış ama yönünü unutma.
Üret ama niyetini kaybetme.
Gayret et ama her şeyi kendi gücüne bağlama.
Böylece çalışma ile kulluk aynı çizgide buluşur.
İnşirah Suresinden Sonra Hangi Sure Gelmektedir
İnşirah Suresi burada tamamlanır.
Kur’an sıralamasında bir sonraki sure Tîn Suresidir.
İlk ayeti şöyledir:
وَالتِّينِ وَالزَّيْتُونِ
“İncire ve zeytine andolsun.”
İnşirah Suresi insanın:
iç dünyasını,
yükünü, zorluk ve kolaylığını, Rabbine yönelişinianlatmıştı.
Tîn Suresi ise insanın yaratılış değerine doğru yeni bir kapı açacaktır.
Sonuç: “Ve Yalnız Rabbine Yönel” Emri, İnsan Çabasının Değerini Küçültmeden Onun Nihai Yönünü Belirleyen Ve Gayret, Dua, Tevekkül, İhlas İle Manevi Amacı Tek Bir Hayat Çizgisinde Birleştiren Büyük Bir Kapanıştır
İnşirah Suresi’nin son ayeti:
“Ve Rabbine yönel.”
diyerek bütün sureyi tamamlar.
Başlangıçta:
göğüs genişletilmişti. Yük kaldırılmıştı.
Bel büken ağırlık hafifletilmişti. Zikir yükseltilmişti.Sonra iki kez:
“Zorlukla beraber kolaylık vardır.”buyrulmuştu.
Ardından:
“Bir işi bitirdiğinde gayret et.”denildi.
Ve şimdi son söz gelir:
“Rabbine yönel.”Bu sıralama son derece anlamlıdır.
İnsan yalnız teselli edilmez.
Yalnız çalışmaya da gönderilmez.
Ona aynı anda üç şey öğretilir:
Dayan.
Çalış.
Yönünü unutma.
Çünkü çaba yönsüz olduğunda insan çok yol alıp yine de nereye gittiğini bilmeyebilir.
Başarı kazanabilir ama anlam kaybedebilir.
Servet büyütebilir ama kalbini daraltabilir.
İnsanların takdirini kazanabilir ama kendi vicdanından uzaklaşabilir.
Bu nedenle İnşirah Suresi son noktayı kalbin yönünde koyar.
Hayatın bütün uğraşları arasında:
Neye güveniyorsun?
Neyi nihai amaç hâline getiriyorsun?
Kalbin en sonunda nereye dönüyor?
İşte son ayetin sorusu budur.
İnşirah Suresi böylece:
daralmadan genişliğe,
yükten hafifliğe,
zorluktan kolaylığa,
gayretten yönelişe
uzanan büyük yolculuğunu tamamlar.
Ve bir sonraki sure olan Tîn Suresi, bu kez insanın yaratılışını ve değerini merkeze alan yeni bir başlangıç yapacaktır:
“İncire ve zeytine andolsun.”
