A‘lâ Suresi 16. Ayette “Fakat Siz Dünya Hayatını Tercih Ediyorsunuz” Buyrulması Ne Anlama Gelir Ve İnsanın Yakın Olanı Uzak Olana Tercih Etmesi, Haz, Tüketim, Servet, Statü Ve Kısa Vadeli Çıkarların Ahiret Bilincini Gölgelemesi Açısından Nasıl Anlaşılmalıdır 
A‘lâ Suresi 16. Ayette Ne Buyrulur
A‘lâ Suresinin on altıncı ayetinde anlam olarak:
“Fakat siz dünya hayatını tercih ediyorsunuz.”
buyrulur.
Arapça ifade:
“Bel tü’sirûne’l-hayâte’d-dünyâ.”
şeklindedir.
Bir önceki ayetlerde:
arınan,
Rabbini anan
ve namaz kılan kişinin:
kurtuluşa ulaştığı anlatılmıştı.
Şimdi ise:
insanın neden bu kurtuluş yolundan:
uzaklaşabildiğinin:
çok temel bir sebebi gösterilir:
Dünyayı tercih etmek.
“Bel” Kelimesi Burada Ne Anlama Gelir
“Bel”:
fakat,
aksine,
işin gerçeği şu ki
gibi anlamlar taşıyabilir.
Bu kelime:
önceki düşüncenin ardından:
insanın fiilî durumunu:
çarpıcı biçimde ortaya koyar.
Sanki:
“Kurtuluşun yolu önünüzde; fakat siz başka bir şeyi öne alıyorsunuz.”
denmektedir.
Yani sorun:
yolun bilinmemesi kadar:
önceliklerin yanlış kurulmasıdır.
“Tü’sirûne” Yani “Tercih Ediyorsunuz” Ne Anlama Gelir
“Tü’sirûne”:
bir şeyi:
başka bir şeyin önüne geçirmek,
onu daha önemli saymak,
öncelik vermek
anlamındadır.
Burada:
dünya hayatının varlığı:
eleştirilmez.
Eleştirilen:
onu:
ahiretin ve kalıcı değerlerin önüne geçirmek
olabilir.
Yani:
mesele:
dünyada yaşamak değil,
dünyayı hayatın nihai amacı yapmak
meselesidir.
“Dünya” Kelimesi Neden “Yakın” Anlamıyla İlişkilidir
“Dünyâ” kelimesi:
“yakın olan” ve “daha aşağı olan” anlam alanlarıyla:
ilişkilendirilmiştir.
Dünya:
insana:
yakındır.
Görülür.
Dokunulur.
Hemen hissedilir.
Ahiret ise:
gaybdır.
Bu nedenle:
insanın:
yakındaki kazancı:
uzaktaki sonucu:
tercih etmesi:
psikolojik olarak:
anlaşılabilir bir eğilimdir.
Ayet ise:
bu eğilimi:
sorgular.
İnsan Neden Yakın Olanı Uzak Olana Tercih Eder
Çünkü insan zihni:
anlık ödüllere:
çok güçlü tepki verir.
Bugünkü haz:
gelecekteki faydadan:
daha cazip görünebilir.
Şimdi harcamak:
tasarruf etmekten.
Şimdi öfkelenmek:
sabretmekten.
Şimdi kazanmak:
uzun vadede güven oluşturmaktan:
daha çekici olabilir.
Modern psikolojide:
bu eğilim:
anlık ödül yanlılığı
gibi kavramlarla incelenebilir.
Bu:
ayetin literal tefsiri değildir.
Ama:
insanın “yakını tercih etme” eğilimini:
anlamamıza yardımcı olabilir.
Anlık Haz Her Zaman Kötü müdür
Hayır.
Yemek yemek.
Dinlenmek.
Gülmek.
Gezmek.
Güzel bir evde yaşamak.
Sevdikleriyle vakit geçirmek.
Bunların hiçbiri:
tek başına kötü değildir.
Sorun:
haz:
ölçüyü kaybettiğinde:
başlar.
İnsan:
anlık mutluluk uğruna uzun vadeli iyiliği feda ederse
denge bozulabilir.
Servet Sahibi Olmak Dünyayı Tercih Etmek Demek midir
Hayır.
Servet:
bir araçtır.
Onun nasıl kullanıldığı:
daha belirleyicidir.
Zengin bir insan:
cömert,
adil
ve sorumlu olabilir.
Yoksul bir insan da:
dünyaya aşırı bağlı olabilir.
Dolayısıyla:
dünya sevgisi:
yalnız sahip olunan mal miktarıyla:
ölçülemez.
Asıl mesele:
malın insanın kalbindeki yeri
olabilir.
Statü Ve Şöhret Neden Güçlü Bir Dünya Tercihine Dönüşebilir
Çünkü:
insan:
başkalarının gözündeki değerini:
kendi gerçek değeri sanabilir.
Takdir edilmek ister.
Görünür olmak ister.
Alkışlanmak ister.
Bunlar:
insani ihtiyaçlara:
dokunur.
Ama:
insan bütün hayatını:
başkalarının onayına göre:
kurarsa:
ahlaki pusulasını:
kaybedebilir.
Bir noktadan sonra:
doğru olanı değil, alkışlananı seçmeye
başlayabilir.
Tüketim Kültürü Bu Ayetle Nasıl Düşünülebilir
Modern tüketim kültürü:
insana sürekli:
şunu söyleyebilir:
“Daha fazlasına ihtiyacın var.”
Yeni telefon.
Yeni araba.
Yeni kıyafet.
Yeni deneyim.
Yeni statü sembolü.
Bu:
insanı:
sürekli eksiklik hissi içinde:
tutabilir.
Ayetin doğrudan modern ekonomi eleştirisi olduğunu:
söyleyemeyiz.
Ama:
dünya hayatını sürekli daha fazla tüketimle özdeşleştirme eğilimini
sorgulamak için:
çok güçlü bir çerçeve sunar.
İnsan Neden Sahip Olduğuna Çok Çabuk Alışır
Çünkü:
insan zihni:
yeni duruma:
uyum sağlar.
Bir zamanlar:
çok istediğimiz şey:
bir süre sonra:
normalleşebilir.
Daha sonra:
başka bir şey:
isteriz.
Bu döngü:
sonsuz olabilir.
Daha fazla para.
Daha büyük ev.
Daha yüksek statü.
Daha çok beğeni.
Eğer mutluluk:
yalnız “bir sonraki şeye” bağlanırsa:
insan:
sürekli gelecek bir tatminin peşinde yaşayabilir.
Dünya Hayatını Sevmek İle Dünyayı Ahirete Tercih Etmek Arasında Ne Fark Vardır
Dünyayı sevmek:
doğal olabilir.
Aileyi sevmek.
Doğayı sevmek.
İşini sevmek.
Hayatı sevmek.
Bunlar:
dine aykırı olmak zorunda değildir.
Ayetin eleştirdiği şey:
dünyanın:
nihai ölçü hâline gelmesidir.
Yani:
doğru olan ile çıkar arasında seçim geldiğinde her zaman çıkarı seçmek.
İşte:
dünya tercihinin:
ahlaki boyutu:
burada ortaya çıkar.
Ahiret Bilinci Dünyadan El Çekmek mi Demektir
Hayır.
Ahiret bilinci:
dünyayı:
terk etmek değil,
ona:
doğru ölçüyü vermektir.
Çalış.
Üret.
Kazanç sağla.
Aileni koru.
Güzelliklerden yararlan.
Ama:
bunları:
mutlaklaştırma.
Çünkü:
dünya:
amaç olmaktan çok sorumluluk alanıdır.
Bu bakış:
dünya ile ahiret arasında:
daha dengeli bir ilişki kurar.
Ahiret İnancı İnsanın Kararlarını Nasıl Değiştirebilir
Eğer insan:
yaptıklarının:
uzun vadeli ve nihai sonuçları olduğuna:
inanıyorsa:
kısa vadeli çıkarı:
daha kolay sorgulayabilir.
Örneğin:
haksız kazanç:
bugün avantaj sağlayabilir.
Ama:
ahlaki ve uhrevi hesap:
onu:
farklı değerlendirmeye:
çağırır.
Ahiret bilinci:
insana:
“Sadece bugün ne kazanırım?”
değil,
“Bu tercih beni neye dönüştürür?”
sorusunu da:
sordurur.
Dünya Hayatını Küçümsemek De Bir Hata Olabilir mi
Evet.
Dünya:
tamamen anlamsız,
pis
ve değersiz bir alan:
olarak görülmemelidir.
Çünkü:
insanın:
iyilik yaptığı,
sevdiği,
öğrendiği,
üretip sorumluluk aldığı:
yer:
dünyadır.
Ahiret için:
hazırlık da:
dünyada yapılır.
Bu yüzden:
dünya:
nihai hedef değildir
ama:
önemsiz de değildir.
İnsanın Gerçek Öncelikleri Nasıl Anlaşılır
Söylediklerinden çok:
seçimlerinden.
Zamanını:
nereye harcıyor?
Parasını:
nereye veriyor?
Çıkarı ile:
ilkesi çatıştığında:
hangisini seçiyor?
Güç eline geçtiğinde:
nasıl davranıyor?
Bu sorular:
insanın:
gerçekte:
neyi tercih ettiğini:
gösterir.
Çünkü:
öncelikler:
kelimelerden çok davranışlarda görünür.
Ölüm Bilinci Dünya Tercihini Nasıl Değiştirir
Ölüm:
dünyanın:
kalıcı olmadığını:
en açık biçimde:
hatırlatır.
İnsan:
sahip olduğu:
hiçbir maddi şeyi:
yanında götürmez.
Makam.
Ev.
Araç.
Para.
Şöhret.
Bunların:
dünyevi kullanımı:
sona erer.
Bu nedenle:
ölüm bilinci:
sahip olmayı değil, sahip olunanla ne yapıldığını
daha önemli hâle getirir.
Dünya Sevgisi İlişkilerde Nasıl Bir Sınava Dönüşebilir
İnsan:
çıkar uğruna:
dostunu satabilir.
Miras için:
ailesiyle kavga edebilir.
Para için:
güvenini kaybedebilir.
Statü için:
başkasını aşağılayabilir.
Bu durumlarda:
dünya tercihi:
soyut bir düşünce değildir.
Karakterin somut sınavına
dönüşür.
Belki:
insanın dünyaya ne kadar bağlı olduğunu:
en iyi:
kaybetme ihtimali ortaya çıktığında:
görürüz.
A‘lâ Suresi 14, 15 Ve 16. Ayetler Birlikte Nasıl Okunmalıdır
- ayet:
“Arınan kurtuluşa ermiştir.”- ayet:
“Rabbinin adını anmış ve namaz kılmıştır.”- ayet:
“Fakat siz dünya hayatını tercih ediyorsunuz.”Bu üç ayet:
çok güçlü bir karşıtlık kurar.
Bir tarafta:
arınma,
zikir
ve ibadet.
Diğer tarafta:
yakın ve geçici olana:
aşırı öncelik verme.
Sorun:
dünyanın varlığı değil,
kalbin yönünün yalnız dünyaya dönmesidir.
A‘lâ Suresi 16. Ayetin En Derin Mesajı Nedir
A‘lâ Suresinin on altıncı ayeti:
“Fakat siz dünya hayatını tercih ediyorsunuz.”
der.
Bu cümle:
çok kısa.
Ama:
insan davranışlarının:
büyük bölümünü:
açıklayabilecek kadar:
derindir.
Çünkü insan:
yakın olanı:
sever.
Gördüğünü:
daha gerçek hisseder.
Bugünkü kazancı:
yarının sonucundan:
daha güçlü algılar.
Bu nedenle:
insanın en büyük sınavlarından biri:
belki de:
zaman ufkudur.
Bugün için mi yaşıyorum?
Yoksa:
bugünü:
daha büyük bir anlamın içinde mi yaşıyorum?
Bu soru:
yalnız dinî değil,
hayatın hemen her alanında:
karşımıza çıkar.
Sağlıkta:
bugünkü haz ile:
gelecekteki sonuç arasında.
Ekonomide:
bugünkü harcama ile:
yarınki güvenlik arasında.
İlişkilerde:
anlık öfke ile:
uzun vadeli güven arasında.
Ahlakta:
hemen kazanmak ile:
dürüst kalmak arasında.
A‘lâ 16:
bu temel gerilimi:
dünya ve ahiret kavramlarıyla:
en büyük ölçeğe taşır.
İnsan:
bir haksızlıktan:
hemen kazanç sağlayabilir.
Yalan:
bugün:
işini kolaylaştırabilir.
Rüşvet:
bugün:
kapı açabilir.
İhanet:
bugün:
avantaj sağlayabilir.
Ama:
hemen işe yarayan şey, nihai olarak iyi olmak zorunda değildir.
Bu:
ayetinin:
çok güçlü ahlaki dersidir.
Modern hayat:
insanın dünya tercihini:
daha da hızlandırabilir.
Her şey:
hızlı.
Hızlı yemek.
Hızlı alışveriş.
Hızlı eğlence.
Hızlı beğeni.
Hızlı tepki.
Bir mesaj:
saniyeler içinde:
cevap bekler.
Bir video:
birkaç saniyede:
ilgimizi çekmezse:
geçeriz.
Böyle bir dünyada:
sabır,
derinlik
ve uzun vadeli düşünce:
daha zor olabilir.
İnsan:
yalnız ürünleri değil,
duyguları,
ilişkileri
ve düşünceleri de:
hızlı tüketmeye:
başlayabilir.
A‘lâ’nın:
“Siz dünya hayatını tercih ediyorsunuz.”
uyarısı:
bu açıdan:
şaşırtıcı derecede güncel bir:
insanlık eleştirisine dönüşebilir.
Ama:
burada dünyayı:
düşmanlaştırmamak gerekir.
Kur’an:
insanın:
dünyada:
sorumluluk almasını ister.
Aile kurmasını.
Çalışmasını.
Paylaşmasını.
Adalet göstermesini.
Bütün bunlar:
dünya içinde olur.
Sorun:
dünyada bulunmak değil.
Dünyanın insanın içinde mutlak hâle gelmesidir.
Bir insan:
parasını:
elinde tutabilir.
Sorun:
paranın:
onun kalbini:
tutmasıdır.
Makam sahibi olabilir.
Sorun:
makamın:
onun insan değerinin:
tek ölçüsüne dönüşmesidir.
Güzel şeylerden:
yararlanabilir.
Sorun:
hayatın anlamını:
yalnız zevke:
indirgemesidir.
Bu nedenle:
zühd:
her şeyi terk etmekten çok:
hiçbir geçici şeyin seni sahiplenmesine izin vermemek
şeklinde:
daha derin okunabilir.
Ayetin:
14 ve 15. ayetlerden sonra gelmesi:
çok anlamlıdır.
Arınan:
kurtulur.
Rabbini:
anar.
Namaz kılar.
Fakat:
insanın karşısında:
çok güçlü bir rakip vardır:
hemen görünen dünya.
Ahiret:
gayb.
Dünya:
gözümüzün önünde.
Bu nedenle:
inanç:
yalnız:
ahiretin var olduğunu söylemekle:
tamamlanmaz.
Asıl soru:
Karar verirken gerçekten ahireti hesaba katıyor muyuz?
Bir insan:
ahirete inandığını söyleyebilir.
Ama:
bütün kararlarını:
yalnız:
para,
güç,
statü
ve haz:
belirliyorsa:
inanç ile:
öncelikler arasında:
bir gerilim oluşur.
İşte:
A‘lâ 16:
bu gerilimi:
görünür hâle getirir.
Ve belki A‘lâ Suresi 16. ayetin en derin mesajı şöyle ifade edilebilir:
Dünya kötü olduğu için değil, geçici olduğu için nihai tercih olamaz. İnsan dünyanın nimetlerinden yararlanabilir; fakat geçici kazanç uğruna kalıcı değerleri feda ettiğinde dünya onun elindeki bir araç olmaktan çıkar, hayatının efendisine dönüşür. Bilgelik, bugünü reddetmek değil; bugünü yarından ve nihai hesaptan koparmadan yaşayabilmektir.
