Âl-i İmrân Suresi 182. Ayette “Bu, Ellerinizle Önceden Yaptıklarınız Sebebiyledir; Allah Kullarına Asla Zulmetmez” İfadesi Ne Anlama Gelir 
Âl-i İmrân Suresinin 182. ayetinde şöyle buyrulur:
“Bu, ellerinizle önceden yaptıklarınız sebebiyledir. Şüphesiz Allah kullarına asla zulmedici değildir.”
Bu ayet, 181. ayette anlatılan ağır uyarının hemen ardından gelir.
Önceki ayette:
Allah hakkında alaycı söz söyleyenlerden,
hakikate karşı kibirli tutumlardan
ve peygamberlere yönelik zulümden
söz edilmişti.
- ayet şimdi bu hesabın:
neden haksızlık olmadığını
açıklar.
İnsan:
yaptığının karşılığıyla yüzleşir.
Allah ise:
kimseye keyfî biçimde zulmetmez.
Bu ayet böylece:
ilahî adalet,
insan sorumluluğu,
özgür tercih,
amel,
ceza
ve ahlak
arasındaki ilişkiyi son derece güçlü biçimde kurar.
“Bu” Kelimesi Neye İşaret Ediyor
Ayette:
“zâlike”
denir.
Yani:
“Bu…”
Bu ifade önceki ayette belirtilen:
azap ve hesap sonucuna
işaret eder.
Yani:
karşılaşacakları sonuç:
sebepsiz,
rastgele
veya keyfî
değildir.
Kur’an hemen gerekçeyi verir:
“Ellerinizle önceden yaptıklarınız sebebiyle.”
“Ellerinizle Yaptıklarınız” Ne Anlama Gelir
Ayette:
“bimâ kaddemet eydîkum”
denir.
Kelime anlamıyla:
“Ellerinizin önceden gönderdikleri sebebiyle.”
Buradaki “eller”:
yalnız fiziksel elle yapılan işleri
ifade etmez.
Arapçada el:
eylemi ve kazanımı temsil edebilir.
Yani:
söyledikleriniz,
yaptıklarınız,
seçtikleriniz,
neden olduğunuz sonuçlar
bu ifadenin kapsamına girebilir.
Neden “Önceden Gönderdikleriniz” Gibi Bir İfade Kullanılıyor
“Takdim etmek”:
öne göndermek,
önceden hazırlamak
anlamı taşır.
İnsan yaptığı her davranışla:
gelecekte karşılaşacağı hesabın içine:
bir şey gönderiyor gibidir.
Bugünün davranışı:
yarının sonucu
olabilir.
Bu nedenle Kur’an’ın dili:
çok çarpıcıdır:
İnsan geleceğine yalnız gitmez; yaptığı işler de ondan önce gider.
Bu Ayet İnsan Sorumluluğunu Nasıl Temellendiriyor
Çünkü sonuç ile:
insanın davranışı arasında
bağ kuruyor.
Ceza:
“Allah öyle istediği için rastgele verildi.”
şeklinde sunulmuyor.
Aksine:
“Yaptıklarınız sebebiyle.”
deniyor.
Bu:
ahlaki sorumluluğun temelidir.
İnsan seçim yapıyorsa:
o seçimin sonuçları da:
anlamlıdır.
Allah’ın Adaleti İnsan Adaletinden Nasıl Farklıdır
İnsan:
eksik bilgiyle
hükmedebilir.
Yanılabilir.
Önyargılı olabilir.
Bir delili görmeyebilir.
Bir kişinin niyetini:
yanlış anlayabilir.
Allah’ın bilgisi ise:
Kur’an’ın öğretisine göre:
eksiksizdir.
Niyeti,
şartları,
imkânı,
baskıyı,
bilgiyi,
sonucu
bilir.
Bu yüzden ilahî adalet:
eksik bilgiyle verilen insan hükmüne benzemez.
“Allah Kullarına Zulmetmez” Ne Anlama Gelir
Ayette:
“ve ennallâhe leyse bi-zallâmin lil-abîd”
denir.
Yani:
“Allah kullara asla zulmedici değildir.”
“Zulm”:
bir şeyi yerinden etmek,
hakkı çiğnemek,
haksız davranmak
anlamlarını taşır.
Allah’ın kullarına zulmetmemesi:
haksız yere ceza vermemesi,
kimseye işlemediği suçun hesabını yüklememesi,
adaleti bozmaması
demektir.
“Zallâm” Kelimesinin Yoğun Biçimde Kullanılması Ne İfade Eder
“Zallâm”:
çok zulmeden
anlamında güçlü bir kalıptır.
Ayetin maksadı:
Allah’ın hiçbir biçimde:
kullarına haksızlık yapan biri
olmadığını
vurgulamaktır.
Buradan:
“Az miktarda zulmedebilir.”
gibi bir anlam çıkarılamaz.
Kur’an’ın bütüncül öğretisi:
Allah’ın:
zulümden tamamen uzak
olduğunu ifade eder.
İlahi Ceza Varsa Bu Zulüm Sayılmaz mı
Hayır.
Zulüm ile:
adaletli karşılık
aynı şey değildir.
Bir davranışın:
sorumluluk ve hesap doğurması
başlı başına zulüm değildir.
Asıl mesele:
cezanın:
haksız,
orantısız,
sebepsiz
olup olmadığıdır.
Ayet:
karşılığın:
insanın kendi yaptığıyla bağlantılı
olduğunu vurgular.
İnsan Kendi Kendine Zulmedebilir mi
Kur’an’ın birçok yerinde:
evet.
İnsan:
yanlış seçimleriyle
kendi hayatına zarar verebilir.
Bağımlılık.
Kibir.
Yalan.
Haksızlık.
İntikam.
Bunlar:
başkalarına zarar verdiği kadar:
kişinin kendi karakterine de
zarar verebilir.
Bu yüzden insan bazen:
en büyük zararı:
kendisine
verir.
Günahın Sonucu Sadece Ahirette mi Ortaya Çıkar
Hayır.
Bazı sonuçlar:
dünyada da görülebilir.
Yalan:
güveni yok edebilir.
Kibir:
insanı yalnızlaştırabilir.
Haksızlık:
toplumu parçalayabilir.
Cimrilik:
kalbi ve ilişkileri daraltabilir.
Ama her günahın dünya sonucunu:
otomatik ve kesin bir ilahî ceza
olarak yorumlamak doğru değildir.
Ahiret hesabı:
daha kapsamlıdır.
Her Musibet Kişinin Kendi Günahı Yüzünden mi Gelir
Hayır.
Bu çok önemli bir ayrımdır.
Âl-i İmrân 182:
belirli bir ahiret hesabının:
insanın kendi fiilleriyle ilişkisini
açıklar.
Bunu kullanarak:
hastalanan,
kaza geçiren,
afet yaşayan,
zulme uğrayan
her insana:
“Bunu sen yaptın, o yüzden başına geldi.”
demek doğru değildir.
Kur’an’da masumların,
peygamberlerin
ve salih insanların da:
acı yaşadığı anlatılır.
O Hâlde “Yaptıklarınız Sebebiyle” İlkesini Nasıl Doğru Kullanmalıyız
Önce:
kendimize uygulamalıyız.
Bir başarısızlık yaşadığımızda:
“Benim payım neydi?”
diye sormak:
sağlıklı olabilir.
Ama başkasının acısına bakıp:
“Kesin günahının cezası.”
demek:
bilmediğimiz bir ilahî hükmü:
kendimiz vermek olur.
Öz eleştiri:
iyidir.
Başkalarının kaderini yorumlama:
çok daha risklidir.
İnsan Neden Kendi Sorumluluğunu Kabul Etmekte Zorlanır
Çünkü suçun dışarıda olması:
psikolojik olarak:
daha kolaydır.
“Onlar yaptı.”
“Şartlar yüzünden.”
“Kader böyleymiş.”
Bunların bazen gerçek payı olabilir.
Ama insan sürekli:
kendi payını sıfırlarsa:
öğrenme imkânını da:
kaybedebilir.
Sorumluluk kabul etmek:
kendini aşağılamak değil;
değişebileceğin alanı fark etmektir.
Kader İnancı Sorumluluktan Kaçmak İçin Kullanılabilir mi
Kullanılmamalıdır.
Kur’an:
Allah’ın egemenliğini kabul eder.
Ama aynı zamanda:
insanın yaptıklarını sürekli:
hesaba bağlar.
Eğer insanın seçimlerinin hiçbir anlamı olmasaydı:
“Ellerinizle yaptıklarınız sebebiyle”
ifadesinin de:
ahlaki anlamı kalmazdı.
Kader:
mazeret değil, insanın mutlak olmadığını hatırlatan bir çerçevedir.
Allah İnsanların Ne Yapacağını Biliyorsa İnsan Neden Sorumlu
Bilmek ile:
zorlamak
aynı şey değildir.
Bir olayın Allah tarafından bilinmesi:
insanın o davranışı:
iradesiz biçimde yaptığı
anlamına gelmez.
Kur’an insanı:
seçim yapan,
niyet eden,
sorumlu olan
bir varlık olarak ele alır.
Bu nedenle:
ilahî bilgi ile:
insan sorumluluğu
birbirini otomatik olarak:
ortadan kaldırmaz.
Bu Ayet Bize Adalet Hakkında Hangi Temel Ölçüyü Veriyor
Şunu:
Bir insan yaptığı şeyden sorumlu tutulur, yapmadığı şeyden değil.
Bu ilke:
insan hukukuna da:
çok güçlü bir ahlaki temel sunar.
Birini:
ailesinin,
ırkının,
topluluğunun,
atalarının
suçu nedeniyle:
cezalandırmak:
adil değildir.
Sorumluluk:
kişinin kendi davranışıyla
ilişkilendirilmelidir.
181 ve 182. Ayetler Birlikte Ne Anlatıyor
- ayet:
sözü,
kibri
ve peygamberlere yönelik zulmü
anlatmıştı.
- ayet ise:
sonucun:
bu davranışlarla bağlantısını
kurar.
Böylece mesaj tamamlanır:
Sözler:
kaybolmaz.
Fiiller:
kaybolmaz.
Ve hesap:
keyfî değildir.
İnsan kendi yaptığının karşılığıyla yüzleşir.
“Allah Zulmetmez” İnancı Mazlum İçin Ne Anlama Gelebilir
Dünyada bazen:
adalet gerçekleşmez.
Bir suçlu:
ceza görmeden ölebilir.
Bir masum:
haksızlığa uğrayabilir.
Bir zulüm:
yıllarca sürebilir.
Eğer hayat:
yalnız dünyadan ibaret olsaydı:
bazı hesaplar:
tamamen açık kalırdı.
Ahiret inancı:
nihai adaletin:
dünya mahkemelerinden daha geniş bir hesapta tamamlanacağı
umudunu taşır.
Hayatımızdaki Sonuçları Sürekli Başkalarına, Şartlara ve Kadere Yüklüyorsak, Gerçekten Değişebileceğimiz Kendi Payımızı Görme Cesaretini Kaybediyor Olabilir miyiz
Âl-i İmrân 182’nin insanın önüne koyduğu en derin sorulardan biri:
budur.
İnsan:
başarının sahibini:
kendisi
olmayı sever.
Başarırsa:
“Ben yaptım.”
der.
Başarısız olursa:
suçlayacak:
başka şeyler
bulabilir.
Şartlar.
İnsanlar.
Ailesi.
Toplum.
Şansı.
Kaderi.
Bazen gerçekten:
dış koşulların büyük etkisi vardır.
İnsan her şeyin:
sorumlusu değildir.
Ama insan:
kendi payını hiç görmemeye
başlarsa;
hayatındaki değişim kapısını da:
kapayabilir.
Çünkü değiştiremediğin şey:
başkalarının geçmişte yaptıklarıdır.
Ama:
kendi davranışını
değiştirebilirsin.
Ayetin:
“Ellerinizle önceden yaptıklarınız sebebiyle”
demesi:
insanı suçluluk içinde ezmek için
değildir.
Aksine:
sorumluluğunu ciddiye almaya
çağırır.
Belki insan için:
“Ben de hata yaptım.”
diyebilmek:
çok büyük bir güçtür.
Çünkü bu cümle:
şunu da içerir:
“O hâlde başka türlü davranabilirim.”
Sorumluluğun karanlık tarafı:
hesaptır.
Ama aydınlık tarafı:
değişim imkânıdır.
Eğer her şey:
yalnız başkalarının suçuysa:
sen hiçbir şeyi:
değiştiremezsin.
Ama payının bir kısmı:
senin seçimlerinse;
geleceğin bir kısmı da:
senin yeni seçimlerinle:
değişebilir.
Ayetin ikinci cümlesi:
bu öz eleştirinin:
zehirli bir kendini suçlamaya
dönüşmesini de engeller:
“Allah kullarına zulmetmez.”
Demek ki ilahî hesap:
adil olacaktır.
İnsan:
yapmadığından sorumlu tutulmayacak.
Bilmediği,
gücü yetmediği,
zorlandığı
şartlar:
Allah’ın bilgisinin dışında olmayacak.
Bu düşünce:
adalet duygusunun:
çok derin bir temelidir.
Belki insanın korkması gereken şey:
Allah’ın haksızlık yapması değil;
kendi yaptıklarını önemsiz sanmasıdır.
Çünkü sözün:
sonucu olabilir.
Kararın:
sonucu olabilir.
Sessizliğin:
sonucu olabilir.
Bir insanın hakkını yemek:
sonuç üretir.
Bir haksızlığı desteklemek:
sonuç üretir.
Bir iyiliği ertelemek bile:
bazen başka bir sonuca
yol açabilir.
Yani insan:
hayatını yalnız yaşamaz.
Sürekli:
geleceğe bir şeyler
gönderir.
Belki bugün söylediğimiz:
bir cümle.
Belki verdiğimiz:
bir karar.
Belki yaptığımız:
küçük bir iyilik.
Belki işlediğimiz:
küçük bir haksızlık.
Ve sonra bunların bazıları:
bir gün:
bizim karşımıza
çıkar.
İşte ayetin en derin ahlaki sorusu:
belki şudur:
Bugün geleceğimize ne gönderiyoruz?
Öfke mi?
Adalet mi?
Yalan mı?
Merhamet mi?
Kibir mi?
İyilik mi?
Çünkü gelecekte karşılaşacağımız bazı şeylerin tohumu:
belki bugün:
kendi ellerimizle
ekiliyor.
Ve belki Âl-i İmrân 182’nin bize bıraktığı en ağır soru şudur:
Başımıza gelen her şeyin sorumlusu olmadığımızı bilirken, gerçekten bizim seçimlerimizden doğan sonuçları da dürüstçe görebiliyor muyuz; yoksa “Benim hiçbir payım yok” diyerek kendimizi korumaya çalışırken değişebileceğimiz tek alanı, yani kendi irademizi mi kaybediyoruz?
