Âl-i İmrân Suresi 122. Ayette “Hani Sizden İki Grup Neredeyse Cesaretini Kaybedip Geri Çekilecekti; Oysa Allah Onların Velisiydi” İfadesi Ne Anlama Gelir 
Âl-i İmrân Suresinin 122. ayetinde şöyle buyrulur:
“Hani sizden iki grup neredeyse çözülüp geri çekilmeye niyet etmişti. Oysa Allah onların velisiydi. Müminler yalnız Allah’a tevekkül etsinler.”
Bu ayet, Uhud Savaşı anlatımının ikinci önemli sahnesidir.
- ayette Hz. Muhammed’in:
sabah erkenden ailesinden ayrıldığı,
müminleri savaş mevzilerine yerleştirdiği
anlatılmıştı.
- ayette ise artık savaş düzeninin dışından:
müminlerin iç dünyasına
geçilir.
Her şey dışarıdan düzenli olabilir.
Askerler mevzilerindedir.
Komutan vardır.
Plan vardır.
Ama insanların içinde:
korku,
tereddüt,
geri çekilme isteği
doğabilir.
Kur’an bunu saklamaz.
Tam tersine:
müminlerden iki grubun neredeyse moralini kaybedip geri çekileceğini açıkça söyler.
Sonra çok önemli bir cümle gelir:
“Allah onların velisiydi.”
Yani insanın zayıflığı:
Allah’ın yardımından tamamen koptuğu
anlamına gelmez.
Ve ayet şu ilkeyle sona erer:
“Müminler Allah’a tevekkül etsinler.”
Ayette Sözü Edilen “İki Grup” Kimlerdir
Klasik tefsirlerde bu iki grubun:
Medineli Müslümanlardan:
Benî Seleme
ve:
Benî Hârise
olduğu aktarılır.
Bunların sırasıyla:
Hazrec ve Evs kabileleriyle ilişkili iki topluluk olduğu belirtilir.
Uhud’a giderken yaşanan gelişmeler sırasında:
moral kaybı yaşamış,
geri dönmeyi düşünmüşlerdir.
Fakat sonunda:
savaş alanında kalmışlardır.
Bu İki Grup Neden Geri Çekilmeyi Düşündü
Uhud öncesinde Müslüman ordusunun içinde ciddi bir kırılma yaşanmıştı.
Abdullah b. Übey’in çevresindeki önemli bir grup:
ordudan ayrılıp Medine’ye geri dönmüştü.
Bu durum geride kalan müminlerin:
moralini
sarsmış olabilir.
İnsan şöyle düşünebilir:
“Bu kadar kişi geri döndüyse bizim devam etmemiz doğru mu?”
Toplumsal korku:
çok hızlı yayılabilir.
Bu iki grubun tereddüdü de bu bağlamda anlaşılmıştır.
“Neredeyse Cesaretlerini Kaybedeceklerdi” Ne Anlama Gelir
Ayette:
“iz hemmet tâifetâni minkum en tefşelâ”
ifadesi vardır.
“Feshel”:
zayıflamak,
cesareti kırılmak,
gevşemek,
başarısızlığa düşmek
anlamlarına gelebilir.
Burada önemli olan:
henüz tamamen kaçmış olmamalarıdır.
İçlerinde:
geri çekilme düşüncesi doğmuştur.
Kur’an, insanın içindeki tereddüdü bile:
ahlaki eğitimin parçası
hâline getirir.
Korkuya Kapılmak İmansızlık mıdır
Hayır.
Bu ayet bunun en açık örneklerinden biridir.
Söz konusu kişiler:
müminlerdir.
Ama:
korkmuşlardır.
Tereddüt etmişlerdir.
Hatta neredeyse:
geri çekileceklerdir.
Demek ki iman:
korkunun tamamen yok olması
değildir.
İman:
korkuya rağmen doğru yönü koruyabilmektir.
Bu çok insani ve gerçekçi bir iman anlayışıdır.
İçinden Kaçmak Geçen İnsan Günahkâr Sayılır mı
Sadece bir düşüncenin insanın zihninden geçmesi ile:
bilinçli olarak eyleme dönüşmesi
aynı şey değildir.
İnsan korkabilir.
Bir an:
“Keşke burada olmasaydım.”
diye düşünebilir.
Fakat sonra:
kendini toparlar,
görevini yerine getirir.
Bu ayette de iki grubun tereddüdü anlatılırken:
onların tamamen terk ettiği
söylenmez.
Tam tersine:
Allah’ın onların velisi olduğu
hatırlatılır.
“Allah Onların Velisiydi” Ne Demektir
Ayette:
“vallâhu veliyyuhumâ”
denir.
“Velî”:
dost,
koruyucu,
yardımcı,
yakın destekçi
gibi anlamlar taşır.
Burada çok güzel bir mesaj vardır:
İnsan:
zayıflık yaşayabilir.
Ama Allah:
onu hemen terk etmez.
Kişi samimi iman içinde:
yeniden doğrulabilir.
Bu cümle:
zayıflık yaşayan mümine umut
verir.
Allah’ın Veliliği Korkuyu Otomatik Olarak Yok Eder mi
Hayır.
Allah’ın yardımı:
insanın psikolojisini robotlaştırmaz.
Mümin:
korkabilir.
Endişelenebilir.
Ama Allah’a güven:
bu korkunun onu tamamen yönetmesini
engelleyebilir.
Yani mesele:
korkusuzluk
değil;
korkunun üzerinde daha büyük bir güven kurmaktır.
Neden Ayetin Sonunda “Tevekkül” Emrediliyor
Çünkü korkunun en büyük panzehirlerinden biri:
tevekküldür.
Ayet:
“ve alellâhi fel-yetevekkeli’l-mu’minûn”
der.
Yani:
“Müminler yalnız Allah’a tevekkül etsinler.”
Tevekkül:
sonucun tamamını kontrol edemeyeceğini kabul ederek:
elinden geleni yapıp
Allah’a güvenmektir.
İnsan her şeyi kontrol etmeye çalıştığında:
korku büyüyebilir.
Tevekkül:
kontrolün sınırını kabul etmektir.
Tevekkül ile Pasiflik Arasındaki Fark Nedir
- ve 122. ayetler bu farkı birlikte gösterir.
121’de:
mevziler belirlenmiştir.
Plan yapılmıştır.
Hazırlık yapılmıştır.
122’de:
tevekkül emredilir.
Yani sıra şudur:
Önce hazırlık.
Sonra güven.
Tevekkül:
“Nasıl olsa Allah yardım eder.”
deyip tedbiri bırakmak değildir.
Sebebi kullanıp:
sonucu ilahlaştırmamaktır.
Bir Toplumda Korku Nasıl Yayılır
Korku bulaşıcı olabilir.
Bir kişi:
geri çekilir.
Başka biri:
“Demek durum gerçekten kötü.”
diye düşünür.
Sonra üçüncü kişi etkilenir.
Özellikle savaş,
kriz,
afet
gibi durumlarda:
duygular çok hızlı yayılır.
Bu nedenle liderlikte yalnız fiziksel düzen değil:
moral yönetimi
de çok önemlidir.
Uhud anlatısı bunu açık biçimde gösterir.
Birkaç Kişinin Geri Çekilmesi Neden Bütün Grubu Etkileyebilir
Çünkü insan:
başkalarının kararlarını
bilgi olarak kullanır.
Özellikle belirsizlikte:
“Onlar gidiyorsa belki bildikleri bir şey vardır.”
diye düşünebilir.
Bu psikoloji bugün de vardır.
Finans piyasasında.
Kalabalıklarda.
Sosyal medyada.
Savaşta.
İnsanların toplu davranışı:
tek tek bireylerin kararlarını
etkileyebilir.
Bu yüzden:
sürü psikolojisi
çok güçlüdür.
İman İnsanı Sürü Psikolojisinden Koruyabilir mi
Koruyabilir ama otomatik olarak değil.
İman:
insana bağımsız bir ahlaki merkez
verir.
Yani:
“Herkes ne yapıyor?”
sorusundan önce:
“Doğru olan nedir?”
sorusunu sormayı öğretir.
Birçok insan geri dönse bile:
doğru görev devam ediyorsa
mümin orada kalabilir.
Bu, toplumsal baskı karşısında:
ahlaki bağımsızlık
oluşturabilir.
Bu Ayet İnsanların Zayıflıklarını Neden Açıkça Kaydediyor
Çünkü Kur’an:
ideal insanları kusursuz makineler
olarak sunmaz.
İlk Müslümanlar bile:
korkuyor,
tereddüt ediyor,
hata yapıyor.
Bu gerçekçilik çok değerlidir.
Çünkü sonraki nesil şöyle diyemez:
“Onlar hiç korkmazdı; bizim gibi değillerdi.”
Hayır.
Onlar da:
insandı.
Fark:
zayıflıktan sonra ne yaptıklarında
ortaya çıkıyordu.
İnsan Zayıflık Yaşadığında Allah’ın Kendisine Kızdığını mı Düşünmelidir
Her zayıflık:
Allah’ın kişiyi terk ettiği
anlamına gelmez.
Bu ayet tam tersine:
geri çekilmeyi düşünen iki grup için:
“Allah onların velisiydi.”
der.
Bu çok umut vericidir.
İnsan:
korkabilir.
Çökebilir.
Bir an vazgeçmek isteyebilir.
Ama yeniden:
Allah’a yönelip
istikametini düzeltebilir.
İman yolunda:
geri dönüş kapısı
vardır.
Moral Çöküş Fiziksel Yenilgiden Önce Gelebilir mi
Evet.
Bir topluluk:
henüz savaş başlamadan
zihnen yenilmiş olabilir.
Eğer herkes:
“Kaybedeceğiz.”
diye düşünüyorsa;
davranışlar da buna göre şekillenir.
Bu nedenle moral:
stratejik bir unsurdur.
Ayet Uhud’un daha savaş başlamadan:
iç savaşını
gösterir.
Önce:
insan kendi korkusuyla
mücadele eder.
Sonra dış düşmanla.
Liderler İnsanların Korkusunu Nasıl Yönetmelidir
Korkuyu küçümsememelidir.
“Korkmanız saçma.”
demek her zaman işe yaramaz.
İnsanların:
neden korktuğunu
anlamak gerekir.
Net bilgi.
Doğru plan.
Güven veren liderlik.
Görevlerin açık olması.
Bunlar:
kaygıyı azaltabilir.
Kur’an’ın Uhud anlatısında Hz. Muhammed’in:
önce mevzi kurması,
sonra krizlerin ortaya çıkması
liderliğin:
duygu + düzen
birlikteliğini düşündürür.
121 ve 122. Ayetler Birlikte Nasıl Bir İnsan ve Toplum Modeli Çiziyor
121:
dış düzeni
anlatır.
Mevzi.
Plan.
Hazırlık.
122:
iç dünyayı
anlatır.
Korku.
Tereddüt.
Tevekkül.
Bu iki ayet birlikte çok güçlü bir model oluşturur:
Dışarıda tedbir.
İçeride güven.
Sadece plan:
kalbi sağlamlaştırmayabilir.
Sadece dua:
plansızlığı telafi etmeyebilir.
İkisi birlikte:
dengeli hareket
oluşturur.
Başarı İçin Korkunun Tamamen Yok Olmasını Beklemek Neden Yanlış Olabilir
Çünkü o gün:
hiç gelmeyebilir.
İnsan:
“Korkum geçince başlayacağım.”
diyebilir.
Ama:
korku hep biraz kalabilir.
Cesur insan:
korkunun bitmesini bekleyen
değil;
korkuyla birlikte doğru adımı atan
kişidir.
Bu ayetin iki grubu da:
tamamen korkusuz değildir.
Fakat sonuçta:
geri dönmemişlerdir.
Bu çok önemli bir hayat dersidir.
Vazgeçmek Üzere Olduğumuz Anlar, Belki de Gerçek Karakterimizin En Fazla Ortaya Çıktığı Anlar mıdır
Âl-i İmrân 122’nin insanın önüne koyduğu en derin sorulardan biri budur.
Hayatta herkesin:
güçlü olduğu
anlar vardır.
Her şey iyi giderken:
kararlı olmak
kolaydır.
İşler güzel.
Para var.
Sağlık yerinde.
İnsanlar destekliyor.
Böyle bir anda:
“Ben çok kararlıyım.”
demek kolaydır.
Ama gerçek sınav çoğu zaman:
her şey ters giderken
başlar.
Çevrendeki insanlar:
geri çekiliyor.
Planlar bozuluyor.
Sonuç belirsiz.
Korku artıyor.
Ve zihnin sana:
“Bırak.”
diyor.
İşte Âl-i İmrân 122 tam bu anı anlatır:
“Sizden iki grup neredeyse çözülüp geri çekilecekti.”
“Neredeyse.”
Bu kelime çok önemlidir.
Çünkü insanın hayatındaki birçok büyük karar:
tam bu “neredeyse” anında
verilir.
Neredeyse vazgeçecektim.
Neredeyse geri dönecektim.
Neredeyse pes edecektim.
Ama:
devam ettim.
Bazen hayatın yönünü değiştiren şey:
büyük bir kahramanlık
değildir.
Sadece:
bir adım daha geri atmamak
tır.
Ve ayetin ardından gelen:
“Allah onların velisiydi.”
cümlesi de tam burada anlam kazanır.
İnsan güçlü olduğu için:
Allah’ın desteğine
muhtaç değildir diye bir şey yoktur.
Belki en çok:
zayıfladığı anda
muhtaçtır.
İman:
“Ben hiç korkmam.”
demek değildir.
Daha dürüst cümle şudur:
“Korkuyorum ama yalnız değilim.”
Ve sonra:
“Müminler Allah’a tevekkül etsinler.”
Bu, insanın kendine fazla yük bindirmemesini de öğretir.
Her sonucu:
sen kontrol edemezsin.
Sen:
görevini yap.
Mevzini koru.
Tedbirini al.
Sonra:
sonucu Allah’a bırak.
Belki hayatımızdaki en büyük kırılma anları:
tam pes etmeyi düşündüğümüz anlardır.
Ve belki Âl-i İmrân 122’nin bize bıraktığı en ağır soru şudur:
Bugün vazgeçmek üzere olduğumuz şey gerçekten bırakmamız gereken bir yol mu, yoksa yalnızca korkumuzun bize geri dönmemizi söylediği doğru bir sorumluluk mu?
