Âl-i İmrân Suresi 119. Ayette “Siz Onları Seversiniz Fakat Onlar Sizi Sevmezler; Sizinle Karşılaştıklarında ‘İman Ettik’ Der, Yalnız Kaldıklarında Öfkelerinden Parmak Uçlarını Isırırlar” İfadesi Ne Anlama Gelir 
Âl-i İmrân Suresinin 119. ayetinde şöyle buyrulur:
“İşte siz öyle kimselersiniz ki onları seversiniz, fakat onlar sizi sevmezler. Siz kitabın tamamına inanırsınız. Sizinle karşılaştıklarında ‘İman ettik’ derler; kendi başlarına kaldıklarında ise size karşı duydukları öfkeden parmak uçlarını ısırırlar. De ki: ‘Öfkenizle ölün!’ Şüphesiz Allah göğüslerin özünü çok iyi bilir.”
Bu ayet, 118. ayetteki:
“Sizden olmayanları sırdaş edinmeyin…”
uyarısının devamıdır.
- ayette:
müminlerin sıkıntıya düşmesini isteyen,
onlara zarar vermeye çalışan,
kinleri sözlerine yansıyan
bir kesimden söz edilmişti.
- ayet ise bu ilişkinin daha psikolojik ve duygusal boyutunu açar.
Müminler:
onlara karşı sevgi,
yakınlık,
iyi niyet
besleyebilir.
Fakat karşıdaki bazı kişiler:
aynı sevgiyi taşımıyor olabilir.
Hatta yüz yüze geldiklerinde:
“İman ettik.”
diyerek dostça davranırken,
yalnız kaldıklarında:
öfke,
kin,
hüsran
yaşayabilirler.
Bu ayetin asıl konusu:
ikiyüzlü ilişki, karşılıksız güven ve gizli düşmanlıktır.
Yine dikkat edilmelidir:
Bu ayet bütün Kitap Ehlini veya bütün farklı inanç sahiplerini anlatan genel bir hüküm değildir.
Önceki ayetlerde:
“Hepsi bir değildir.”
denilmiş;
salih olanları açıkça övülmüştü.
Burada eleştirilen:
belirli bir düşmanca tavır taşıyan kesimdir.
“Siz Onları Seversiniz, Fakat Onlar Sizi Sevmezler” Ne Anlama Gelir
Ayette:
“tuhibbûnehum ve lâ yuhibbûnekum”
ifadesi vardır.
Yani:
“Siz onları seversiniz; onlar ise sizi sevmezler.”
Bu, oldukça güçlü bir psikolojik durumdur.
Bir taraf:
iyi niyet gösterir.
Yakınlık kurar.
Belki eski ilişkiler,
akrabalık,
komşuluk,
ticaret
sebebiyle olumlu duygular taşır.
Ama karşı tarafta:
aynı samimiyet
yoktur.
Ayet burada mümine:
duygusal körlükten kaçın
demektedir.
Bu Ayet “Müslüman Olmayanları Sevmeyin” mi Diyor
Hayır.
Ayetin bağlamı:
her farklı inanç sahibini
kapsamaz.
Burada anlatılan kişiler:
önceki ayette tanımlanan:
zarar isteyen,
sıkıntıya düşülmesini arzulayan,
kinini sözlerinde belli eden
kişilerdir.
Dolayısıyla mesele:
din farkı tek başına
değil;
düşmanlığı gizleyen ilişki
dir.
Bir Müslüman farklı dine mensup birini:
komşu,
arkadaş,
dost,
iş ortağı
olarak sevebilir.
Ayet bunun genel olarak yasaklandığını söylemez.
Karşılıksız Sevgi Neden Tehlikeli Olabilir
Sevgi kendi başına kötü değildir.
Fakat sevgi:
gerçeği görmeyi engelliyorsa
tehlikeli olabilir.
İnsan:
“Ben ona kötü niyet beslemiyorum, o da bana beslemiyordur.”
diye düşünebilir.
Bu, kendimizi başkalarının karakteri için ölçü kabul etmek olur.
Ayet:
“Senin iyi niyetin, onun iyi niyetli olduğunu kanıtlamaz.”
demeye yakındır.
Bu çok gerçekçi bir insan ilişkileri dersidir.
“Siz Kitabın Tamamına İnanırsınız” Ne Demektir
Ayette:
“ve tu’minûne bi’l-kitâbi kullih”
denir.
Yani:
“Siz kitabın tamamına iman edersiniz.”
Burada Müslümanların:
Allah’ın gönderdiği vahiy geleneğini bütünüyle kabul etmesine
işaret edilir.
Müslüman:
Musa’yı,
İsa’yı,
önceki peygamberleri
reddetmez.
Onlara gönderilen vahyin ilahî kaynağını
kabul eder.
Bu nedenle ayet:
müminlerin vahiy zincirine daha bütünlüklü bağlılığını
vurgular.
“Kitabın Tamamı” İfadesi Bugünkü Bütün Dinî Metinleri Aynen Onaylamak mı Demektir
Hayır.
İslam inancında:
Allah’ın Musa’ya Tevrat,
İsa’ya İncil
gönderdiğine iman edilir.
Fakat bugünkü metinlerin tarihsel oluşumu ve içerikleriyle ilgili İslamî değerlendirme:
ayrı bir konudur.
Buradaki vurgu:
Allah’ın gerçek vahyini ve peygamberlerini seçerek reddetmemektir.
Yani:
vahyin ilahî kaynağına bütüncül iman
kastedilir.
“Sizinle Karşılaştıklarında ‘İman Ettik’ Derler” Ne Anlama Gelir
Ayette:
“ve izâ lekûkum kâlû âmennâ”
denir.
Yani:
“Sizinle karşılaştıklarında ‘İman ettik’ derler.”
Bu ifade görünür davranış ile:
iç tavır
arasındaki farkı gösterir.
Yüz yüze:
uyumlu,
dostça,
güven verici
bir dil kullanılabilir.
Fakat bu söz:
her zaman kalpteki gerçekliği
yansıtmayabilir.
Burada:
samimiyetsiz yakınlık
eleştirilmektedir.
Burada Münafıklık mı Anlatılıyor
Münafıklığa benzeyen bir davranış vardır:
yüz yüze başka,
yalnızken başka
olmak.
Ancak ayeti teknik anlamda yalnızca Medineli münafıklarla sınırlamak gerekmez.
Bağlam:
müminlere karşı düşmanlığını gizleyen bazı kişiler
üzerinedir.
Dolayısıyla daha geniş ahlaki ilke:
çifte yüzlülük ve samimiyetsiz ilişkidir.
“Yalnız Kaldıklarında Parmak Uçlarını Isırırlar” Ne Demektir
Ayette:
“addû aleykumu’l-enâmile mine’l-gayz”
ifadesi vardır.
Yani:
“Size karşı öfkelerinden parmak uçlarını ısırırlar.”
Bu çok canlı bir betimlemedir.
İnsan aşırı:
öfke,
hüsran,
öfkesini bastırma
anında:
dişlerini sıkabilir,
elini veya parmaklarını sıkabilir.
Burada parmak ısırmak:
şiddetli iç öfkenin sembolüdür.
“Öfkelerinden Parmak Isırmak” Gerçek mi, Mecaz mı
Her ikisi de düşünülebilir.
İnsan gerçekten öfkesinden:
ellerini sıkabilir,
tırnaklarını veya parmaklarını ısırabilir.
Ama Arapça anlatımda bu:
yoğun öfke ve çaresizlik
için güçlü bir mecaz da olabilir.
Ayetin amacı fiziksel hareketi incelemek değil:
içte saklanan düşmanlığın şiddetini
göstermektir.
Neden Öfkelerini Açıkça Söylemiyorlar
Çünkü açık düşmanlık:
çıkarlarına zarar verebilir.
İnsan bazen:
ilişkiyi korumak,
bilgi toplamak,
güven kazanmak,
siyasi veya ekonomik fayda elde etmek
için gerçek duygusunu gizleyebilir.
Bu yüzden ayet:
sözden çok:
davranış örüntüsüne
bakmayı öğretir.
Bir insanın gerçek tavrı:
sadece söylediğinden değil;
sizin iyiliğiniz ve kötülüğünüz karşısında nasıl tepki verdiğinden
de anlaşılabilir.
Birinin Başarımıza Üzülmesi Gerçek Duygularını Açığa Çıkarabilir mi
Evet.
Dostluk bazen en iyi:
zor günlerde değil,
iyi günlerde
anlaşılır.
Bazı insanlar:
sıkıntımızda yanımızda olabilir.
Ama başarımız:
onları rahatsız edebilir.
Çünkü kıskançlık:
gizli rekabeti
açığa çıkarabilir.
Ayetin anlattığı ilişki daha ağırdır:
müminlerin iyiliğinden hoşnutsuz olup:
zararlarını arzulayan
bir tavırdır.
“Öfkenizle Ölün” İfadesi Çok Sert Değil midir
Ayette:
“kul mûtu bi-gayzikum”
denir.
Kelime anlamıyla:
“De ki: Öfkenizle ölün.”
Bu, beddua veya tehdit tonunda son derece sert bir ifadedir.
Ancak anlam:
“Kininiz hedeflediğiniz sonucu değiştirmeyecek; bu öfke sizin içinizde kalacaktır.”
şeklinde anlaşılabilir.
Yani müminlere:
karşı tarafın gizli öfkesinden korkup teslim olmamaları
mesajı verilir.
Bu İfade İnsanlara Nefret Söylemi İçin Kullanılabilir mi
Kullanılmamalıdır.
Bağlamdan koparıp:
farklı görüşteki herkese:
“Öfkenizle ölün.”
demek ayetin hedefini genişletmek olur.
Burada belirli bir:
düşmanca,
aldatıcı,
zarar isteyen
davranış örüntüsüne cevap vardır.
Kur’an’ın sert polemik ifadelerini:
kişisel tartışmalarda hakaret malzemesine
dönüştürmek doğru olmaz.
“Allah Göğüslerin Özünü Bilir” Ne Anlama Gelir
Ayette:
“innallâhe alîmun bi-zâti’s-sudûr”
denir.
Yani:
“Allah göğüslerde olanı çok iyi bilir.”
“Göğüsler” burada:
kalp,
niyet,
iç dünya
anlamındadır.
İnsan:
sözüyle kendisini gizleyebilir.
Gülümseyebilir.
Dost gibi davranabilir.
Ama Allah:
gerçek niyeti bilir.
Bu, hem teselli hem uyarıdır.
Biz de İnsanların Kalplerini Bildiğimizi İddia Edebilir miyiz
Hayır.
Bu çok önemli bir sınırdır.
Ayet:
Allah kalpleri bilir
diyor.
İnsanlar birbirlerinin kalbini kesin bilir
demiyor.
Biz:
davranışlardan,
sözlerden,
tekrar eden örüntülerden
sonuç çıkarabiliriz.
Ama:
“Senin kalbin kesin kötü.”
demek ağır bir iddiadır.
İhtiyat gerekir.
Allah’ın bilgisi:
bizim tahminimizden
çok farklıdır.
Sevgi ile Basiret Nasıl Birlikte Olabilir
İnsan:
iyi niyetli
olabilir.
Ama aynı zamanda:
gözlemci,
dikkatli,
ölçülü
olabilir.
Sevgi:
her sırrı vermek değildir.
Affetmek:
aynı hataya sınırsız kez izin vermek değildir.
İyi niyet:
ihaneti inkâr etmek değildir.
Olgun insan:
kalbini sertleştirmeden gözünü açık tutabilir.
Âl-i İmrân 119 tam da bu dengeyi öğretir.
118 ve 119. Ayetler Birlikte Nasıl Bir Güven Ahlakı Kuruyor
- ayet:
“Düşmanlık taşıyan kişiyi sırdaş edinmeyin.”
der.
- ayet:
“Siz onları sevseniz bile onlar sizi sevmeyebilir; sözleri ile iç dünyaları farklı olabilir.”
diye açıklar.
Yani:
önce güvenlik ilkesi,
sonra:
psikolojik sebep
gelir.
Bu iki ayet birlikte:
adaletli ol ama saf olma
mesajı verir.
Bu Ayetin Bugünkü İnsan İlişkilerine En Güçlü Mesajı Nedir
Bugün insanlar:
iş ilişkilerinde,
arkadaşlıklarda,
sosyal medyada,
özel hayatta
çok hızlı yakınlaşabiliyor.
Bir insan birkaç güzel söz söyledi diye:
ona bütün hayatımızı
açabiliriz.
Ama söz:
karakter değildir.
Gerçek güven:
zamanla,
tutarlılıkla,
sır saklamakla,
zor ve iyi günlerdeki davranışla
oluşur.
Ayetin modern ilkesi şu olabilir:
Sözlere kulak ver, ama karakteri davranıştan oku.
Bizi Sevdiğini Söyleyen İnsanların Gerçekten İyiliğimizi İsteyip İstemediğini Nasıl Anlayabiliriz
Âl-i İmrân 119’un insanın önüne koyduğu en zor sorulardan biri budur.
Bir insan bize:
“Seni seviyorum.”
diyebilir.
“Ben senin dostunum.”
diyebilir.
Ama sevginin asıl sınavı:
sözler değil;
bizim iyiliğimiz karşısındaki tepkisidir.
Başardığımızda:
seviniyor mu?
Yoksa:
yüzü mü düşüyor?
İyi bir haber aldığımızda:
samimi biçimde mutlu mu oluyor?
Yoksa konuyu hemen küçümsüyor mu?
Başımıza kötü bir şey geldiğinde:
yardım mı ediyor?
Yoksa içten içe:
rahatlıyor mu?
Bunlar insan ilişkilerinde:
çok şey anlatabilir.
Âl-i İmrân 119’da anlatılan kişiler:
müminlerle yüz yüze geldiklerinde:
“İman ettik.”
diyor.
Ama yalnız kaldıklarında:
öfke içinde parmaklarını
ısırıyorlar.
Yani dışarıdaki yüz:
içerideki gerçekle
aynı değil.
İnsan bazen bunu görmek istemez.
Çünkü:
sevdiği birinin kendisini sevmediğini
kabul etmek acıdır.
Güvendiği birinin:
aslında kıskanç veya düşmanca olduğunu
fark etmek daha da acıdır.
Bu nedenle bazen gerçekleri değil:
inanmak istediğimiz hikâyeyi
seçeriz.
Ayet ise insana:
gerçeklikle yüzleşme cesareti
verir.
Ama burada başka bir tehlike daha vardır.
Her küçük davranışı:
“Demek beni sevmiyor.”
diye yorumlamak da sağlıklı değildir.
Bir insan kötü bir gün geçirebilir.
Yanlış söz söyleyebilir.
Kıskançlık anı yaşayabilir.
Bu, otomatik olarak kalıcı düşmanlık anlamına gelmez.
Bu yüzden ölçü:
tek bir olay değil;
tekrar eden karakter örüntüsüdür.
Gerçek dostluk zamanla belli olur.
İyi günümüzde:
kıskanmayan.
Kötü günümüzde:
kaçmayan.
Sırrımızı:
satmayan.
Başarımızı:
küçültmeyen.
Hata yaptığımızda:
düzeltmeye çalışan ama aşağılamayan.
Ve belki Âl-i İmrân 119’un bize bıraktığı en ağır soru şudur:
Hayatımızdaki insanlara onların gerçekten nasıl davrandığına bakarak mı güveniyoruz, yoksa onları kaybetmekten korktuğumuz için bize açıkça gösterdikleri gerçekleri görmezden mi geliyoruz?
