📖 Âl-i İmrân Suresi 115. Ayette “Onların Yaptıkları Hiçbir Hayır Karşılıksız Bırakılmayacaktır; Allah Takvâ Sahiplerini Çok İyi Bilir” İfadesi

Âl-i İmrân Suresi 115. Ayette “Onların Yaptıkları Hiçbir Hayır Karşılıksız Bırakılmayacaktır; Allah Takvâ Sahiplerini Çok İyi Bilir” İfadesi Ne Anlama Gelir ​

“İnsanların görmediği bir iyilik kaybolmuş değildir; alkışlanmayan bir hayır da değersiz değildir. Âl-i İmrân 115, iyiliğin gerçek karşılığını insanların takdirine değil, hiçbir samimi ameli unutmayan Allah’ın bilgisine bağlar.”
Ersan Karavelioğlu

Genişletmek için tıkla ...

Âl-i İmrân Suresinin 115. ayetinde şöyle buyrulur:


“Onların yaptıkları hiçbir hayır karşılıksız bırakılmayacaktır. Allah takvâ sahiplerini çok iyi bilir.”


Bu ayet, 113 ve 114. ayetlerde övülen Kitap Ehli içindeki salih insanların anlatımını tamamlar.

1. ayette:

“Hepsi bir değildir.”


denilmiş;


gece vakitlerinde Allah’ın ayetlerini okuyan ve secde eden bir topluluktan söz edilmişti.

1. ayette onların:

Allah’a ve ahiret gününe iman ettikleri,


iyiliği emrettikleri,


kötülükten sakındırdıkları,


hayırda yarıştıkları


anlatılmıştı.

1. ayet ise bütün bunların sonunda çok güçlü bir güvence verir:

Yapılan hiçbir gerçek hayır Allah katında kaybolmaz.


İnsanlar görmese bile.


Kimse teşekkür etmese bile.


İyilik dünyada karşılık bulmasa bile.


Allah:


onu bilir.


Ve ayetin sonunda:


“Allah takvâ sahiplerini çok iyi bilir.”


denilerek dış görünüşten daha derin bir ölçüye geçilir:


niyet ve takvâ.

“Yaptıkları Hiçbir Hayır” İfadesi Ne Anlama Gelir ​

Ayette:


“ve mâ yef‘alû min hayrin”


ifadesi kullanılır.


Yani:


“Her ne hayır yaparlarsa…”


Buradaki “hayır” oldukça geniştir.


Sadaka.


Adalet.


Merhamet.


İbadet.


Bir insana yardım etmek.


Bir kötülüğü önlemek.


Doğruyu savunmak.


Bir yarayı sarmak.


Bir insanın hayatını kolaylaştırmak.


Dolayısıyla hayır:


yalnız maddi yardım


değildir.


İyi ve doğru olan her davranışı kapsayan geniş bir ahlaki alandır.

“Karşılıksız Bırakılmayacaktır” Ne Demektir ​

Ayette:


“fe-len yukferûhu”


denir.


Bu ifade:


yaptıkları iyiliğin inkâr edilmeyeceği,


değerinin örtülmeyeceği,


karşılığının kaybolmayacağı


anlamlarına gelir.


Burada son derece güzel bir anlam vardır:


İnsan bazen iyilik yapar ama:


kimse fark etmez.


Kimse teşekkür etmez.


Hatta iyiliği yaptığı kişi bile onu unutur.


Ama Allah:


iyiliği unutmaz.

“Yukferûhu” Kelimesi Neden Dikkat Çekicidir ​

Kelimenin kökü:


örtmek,


görmezden gelmek


anlamlarıyla ilişkilidir.


Burada:


“İyiliğiniz örtülmeyecek, yok sayılmayacak.”


anlamı öne çıkar.


Bu, insan için güçlü bir tesellidir.


Çünkü dünyada:


emeğiniz yok sayılabilir.


Hakkınız verilmeyebilir.


İyiliğiniz başkasına mal edilebilir.


Ama ilahî değerlendirmede:


hiçbir gerçek hayır kaybolmaz.

İnsanların Takdir Etmediği İyilik Allah Katında Değerli Olabilir mi ​

Evet.


Hatta bazı iyiliklerin değeri:


kimse görmediğinde


daha da samimi olabilir.


Bir insan:


gizlice yardım eder.


Kimse bilmez.


Birinin hatasını:


yaymak yerine örter.


Kimse fark etmez.


Bir haksızlığa fırsatı olduğu hâlde katılmaz.


Kimse onu alkışlamaz.


Ama bütün bunlar:


Allah’ın bilgisindedir.


Bu nedenle gerçek iyilik:


seyirciye ihtiyaç duymaz.

İyilik Mutlaka Dünyada Karşılık Görür mü ​

Hayır.


Kur’an:


“Her iyiliğin karşılığını mutlaka dünyada hemen alırsınız.”


diye bir garanti vermez.


İyi insanlar:


haksızlığa uğrayabilir.


Yardım eden kişi:


nankörlük görebilir.


Doğru söyleyen kişi:


zarar görebilir.


Ayetin güvencesi daha büyüktür:


İyiliğin Allah katındaki değeri kaybolmaz.


Dünya karşılığı ile:


nihai karşılık


aynı şey değildir.

İyiliğin Karşılığını İnsanlardan Beklemek Yanlış mıdır ​

Teşekkür beklemek insani olabilir.


İnsan yaptığı iyiliğin:


takdir edilmesini


isteyebilir.


Sorun:


iyiliğin tamamını insanların övgüsüne bağlamaktır.


Eğer:


kimse teşekkür etmeyince


iyilik yapmayı bırakıyorsak;


motivasyonumuzun önemli kısmı:


Allah’tan değil,


insanların onayından


geliyor olabilir.


Ayet kalbi başka bir yere bağlar:


Allah bilir.

Bu Ayet Neden Önceki Kitap Ehli Övgüsünün Hemen Ardından Geliyor ​

Çünkü Kur’an burada önemli bir adalet ilkesi gösterir.

1. ayette:

“Hepsi bir değildir.”


demişti.

1. ayette:

içlerinden salih olanların özelliklerini anlatmıştı.

1. ayette ise:

“Yaptıkları hiçbir hayır karşılıksız bırakılmaz.”


buyurur.


Yani insanın mensup olduğu topluluk değil:


imanı, takvâsı ve yaptığı hayır


değerlendirmede önem taşır.


Bu, kimlik temelli kolaycı genellemeye karşı çok güçlü bir mesajdır.

Başka Bir Topluluğun Yaptığı İyiliği Kabul Etmek Neden Önemlidir ​

Çünkü adalet bunu gerektirir.


Bir insan:


bizim grubumuzdan olmadığı için


yaptığı iyiliği küçümsememeliyiz.


Kur’an burada Kitap Ehli içindeki salih kişiler hakkında:


“Yaptıkları hayır karşılıksız bırakılmayacaktır.”


diyor.


Demek ki hakikat sevgisi:


iyiliği kim yaparsa yapsın görebilmeyi


gerektirir.


İyilik:


grup kimliğine göre


iyilik olmaktan çıkmaz.

“Allah Takvâ Sahiplerini Bilir” Ne Anlama Gelir ​

Ayette:


“vallâhu alîmun bil-muttakîn”


denir.


Yani:


“Allah takvâ sahiplerini çok iyi bilir.”


Bu ifade yalnız:


Allah onların kim olduğunu bilir


demek değildir.


Allah:


niyetlerini,


samimiyetlerini,


gizli mücadelelerini,


kimsenin görmediği fedakârlıklarını


da bilir.


Bu yüzden ilahî değerlendirme:


insanların yüzeysel değerlendirmesinden


çok daha derindir.

Takvâ ile Hayır Arasında Nasıl Bir Bağ Vardır ​

Takvâ:


Allah bilinciyle yaşamak


demektir.


Hayır ise:


bu bilincin davranışa dönüşmüş hâli olabilir.


Takvâ gerçekse:


insanın:


adaletine,


merhametine,


dürüstlüğüne,


yardımseverliğine


yansımalıdır.


Bu nedenle ayette önce:


hayır


sonra:


takvâ


gelmesi anlamlıdır.


İçteki bilinç:


dışarıdaki iyilikle


buluşur.

Bir İyiliğin Değerini Niyet mi, Sonuç mu Belirler ​

Her ikisi de önemlidir.


İyi niyet:


temeldir.


Ama sadece:


“Niyetim iyiydi.”


demek her zaman yeterli değildir.


İnsan iyi niyetle:


zararlı bir şey


yapabilir.


Bu nedenle:


niyet,


bilgi,


sonuç,


yöntem


birlikte düşünülmelidir.


Takvâlı insan:


yalnız iyi görünmeyi değil;


gerçekten iyi sonuç üretmeyi


ister.

Küçük İyiliklerin Gerçekten Bir Değeri Var mıdır ​

Evet.


İnsan bazen:


“Büyük bir şey yapamıyorum.”


diye hiçbir şey yapmayabilir.


Oysa küçük bir hayır:


bir insanın hayatında büyük sonuç oluşturabilir.


Bir güzel söz.


Bir telefon.


Bir bardak su.


Bir çocuğa kitap.


Bir yaşlıya yardım.


Bir özür.


Bir affediş.


Ayet:


“Her ne hayır yaparlarsa…”


diyerek iyiliğin küçük-büyük ayrımını insanın küçümsemesine bırakmaz.

Gizli Yapılan İyilik Neden Özellikle Değerlidir ​

Çünkü gizlilik:


riyayı azaltabilir.


İnsan:


kimse bilmiyorken de


iyilik yapıyorsa;


bunun güçlü bir iç motivasyonu vardır.


Elbette açık yapılan hayır da değerlidir.


Hatta bazen başkalarını teşvik etmek için açık yapılması faydalı olabilir.


Ama asıl soru şudur:


Kimse görmese yine yapar mıydık?


Takvâ burada sınanır.

İyilik Yapan İnsan Nankörlük Görürse Ne Yapmalıdır ​

Nankörlük:


acıtır.


İnsan:


“Bir daha kimseye yardım etmeyeceğim.”


diye düşünebilir.


Ama Âl-i İmrân 115 farklı bir bakış verir:


İnsanların teşekkür edip etmemesi:


hayrın Allah katındaki değerini


belirlemez.


Bu, insanın kendisini sürekli sömürülmeye açması anlamına gelmez.


Sınır koymak mümkündür.


Fakat birinin nankörlüğü yüzünden:


iyilik ilkesinden vazgeçmek


başka bir şeydir.

İyilik Yapıp Sonra Başa Kakmak Hayrın Ruhunu Bozar mı ​

Evet.


Kur’an başka ayetlerde sadakanın:


başa kakma,


incitme


ile bozulmaması gerektiğini belirtir.


İnsan:


birine yardım edip sonra yıllarca:


“Ben sana bunu yapmıştım.”


diyorsa;


iyiliğini:


bir güç aracına


dönüştürebilir.


Gerçek hayır:


karşısındaki insanı borçlu bir kişilik hâline getirmek


değildir.


Onurunu koruyarak yardım etmektir.

Allah Hiçbir Hayrı Kaybetmiyorsa İnsanların Hatırlaması Neden Bu Kadar Önemli Geliyor ​

Çünkü insan:


görülmek


ister.


Takdir edilmek ister.


Bu çok insani bir ihtiyaçtır.


Ama bütün özdeğerimizi:


başkalarının fark etmesine


bağlarsak;


görünmediğimiz zaman:


kendimizi değersiz hissedebiliriz.


Ayet insana daha sağlam bir merkez verir:


Allah biliyor.


Bu düşünce insanı:


insanların alkışından tamamen bağımsız değil;


ama ona esir olmayan


bir kişiliğe taşıyabilir.

Allah’ın Takvâ Sahiplerini Bilmesi Neden Teselli Olduğu Kadar Uyarıdır ​

Çünkü Allah:


sadece gizli iyiliği değil;


gizli kötülüğü de


bilir.


Bir insan dışarıdan:


çok hayırsever


görünebilir.


Ama niyeti:


şöhret,


güç,


çıkar


olabilir.


İnsanları kandırabilir.


Fakat Allah’ın bilgisini:


kandıramaz.


Bu nedenle:


“Allah bilir.”


cümlesi hem tesellidir


hem:


vicdan uyarısıdır.

113, 114 ve 115. Ayetler Birlikte Nasıl Bir İnsan Portresi Çiziyor ​

1. ayet:

gece ibadetini,


ayet okumayı,


secdeyi


gösterir.

1. ayet:

Allah’a ve ahirete imanı,


iyilik için çalışmayı,


hayırda yarışmayı


anlatır.

1. ayet ise:

bunların hiçbirinin Allah katında kaybolmayacağını


bildirir.


Böylece ideal insan:


iman eden, ibadet eden, iyilik üreten ve karşılığını yalnız insanlardan beklemeyen


bir kişilik olarak ortaya çıkar.


İç dünya ile:


toplumsal hayat


birleşir.

Kimse Bilmeyecek ve Hiç Kimse Teşekkür Etmeyecek Olsa Yine de Aynı İyiliği Yapar mıydık ​

Âl-i İmrân 115’in insanın önüne koyduğu en derin soru belki budur.


İnsan bazen:


iyilik yapar.


Sonra bekler.


Bir teşekkür.


Bir mesaj.


Bir övgü.


Bir takdir.


Belki sosyal medyada:


beğeni.


Belki insanların:


“Ne kadar iyi biri.”


demesini.


Bunlar geldiğinde:


mutlu oluruz.


Gelmediğinde:


kırılırız.


Ama ayet insanın iyiliğiyle kurduğu ilişkiyi:


çok daha derin bir yere taşır.


“Yaptıkları hiçbir hayır karşılıksız bırakılmayacaktır.”


Demek ki bir hayrın gerçek kaydı:


insanların hafızasında


değildir.


Allah’ın bilgisindedir.


Bir yaşlıya yardım ettiniz.


Kimse görmedi.


Bir borcu sessizce sildiniz.


Kimse öğrenmedi.


Bir insan hakkında kötü konuşabilecekken sustunuz.


Bunu hiç kimse bilmedi.


Bir çocuğun eğitimine destek oldunuz.


Adınızı söylemediniz.


Birine kötülük yapma gücünüz vardı ama:


Allah için vazgeçtiniz.


Bunun fotoğrafı yok.


Tanığı yok.


Alkışı yok.


Ama:


Allah biliyor.


Belki gerçek takvâ tam da burada ortaya çıkar.


İnsan iyiliği:


görünmek için mi


yapıyor;


yoksa:


iyi olduğu için mi?


Bugün modern dünyada iyilik bile:


gösteriye


dönüşebilir.


Yardım yaparken kamera açılır.


Yoksulun yüzü paylaşılır.


İyilik yapan kişi görünür.


Yardım alan insan:


bir içerik nesnesine


dönüşebilir.


Bazen bu görünürlük başkalarını hayra teşvik edebilir; dolayısıyla her açık hayrı kötü görmek doğru değildir.


Ama kalbin sorması gereken soru değişmez:


“Kimse bilmeyecek olsa yine yapar mıydım?”


İşte Âl-i İmrân 115’in özgürleştirici tarafı budur:


İyiliğin değerini:


insanların alkışından


kurtarır.


Belki dünya:


iyiliğimizi unutabilir.


İnsanlar:


nankörlük edebilir.


Hatta yardım ettiğimiz kişi:


bir gün bize karşı bile dönebilir.


Ama bütün bunlar:


yaptığımız samimi hayrı


Allah’ın bilgisinden silemez.


Ve belki Âl-i İmrân 115’in bize bıraktığı en ağır ama en güzel soru şudur:


Hayatımızda hiç kimsenin bilmediği, yalnız Allah’ın bildiği iyiliklerimiz var mı; yoksa yaptığımız her hayrın görülmesine ve takdir edilmesine mi ihtiyaç duyuyoruz?

“Gerçek hayır, alkışın bittiği yerde de devam edebilen hayırdır. Âl-i İmrân 115, insanların unutabileceğini fakat Allah’ın hiçbir samimi iyiliği kaybetmeyeceğini hatırlatarak insanı görünmek için değil, gerçekten iyi olmak için yaşamaya çağırır.”
Ersan Karavelioğlu

Genişletmek için tıkla ...