Müddessir Suresi 25. Ayette “Bu, Yalnızca Bir İnsan Sözüdür” İfadesi Ne Anlama Gelir 
Müddessir Suresi’nin yirmi beşinci ayetinde şöyle buyrulur:
“Bu, yalnızca bir insan sözüdür.”
Ayetin Arapçası:
إِنْ هَٰذَا إِلَّا قَوْلُ الْبَشَرِ
Okunuşu:
“İn hâzâ illâ kavlü’l-beşer.”
Bu söz Allah’ın Kur’an hakkındaki hükmü değil, vahyi reddeden kişinin ileri sürdüğü iddiadır. Önceki ayetlerde bu kişinin düşündüğü, ölçüp biçtiği, yüzünü ekşittiği, arkasını dönerek büyüklük tasladığı ve Kur’an’ı başkalarından aktarılan bir büyü olarak nitelendirdiği anlatılmıştı.
Şimdi ise suçlamasını tamamlayarak Kur’an’ın ilahi vahiy olmadığını, Hz. Muhammed tarafından söylenmiş sıradan bir insan sözü olduğunu ileri sürmektedir.
“Bu, Yalnızca Bir İnsan Sözüdür” Ne Anlama Gelir
Bu ifade, Kur’an’ın Allah tarafından indirilmiş bir vahiy olmadığını iddia etmek anlamına gelir.
Söz konusu kişi, Kur’an’ın kaynağını ilahi olmaktan çıkarıp insana bağlamak istemiştir.
Böylece insanlara:
“Bu sözün Allah’tan geldiğine inanmayın; onu söyleyen de sizin gibi bir insandır.”
mesajını vermeye çalışmıştır.
Fakat ayetlerin bağlamı, bu sözün tarafsız bir araştırma sonucunda değil, önceden tasarlanmış bir inkâr ve propaganda cümlesi olduğunu gösterir.
Ayette Geçen “Kavl” Kelimesi Ne Anlama Gelir
Ayetteki “kavl” kelimesi:
Söz, ifade, konuşma ve söylenen düşünce
anlamlarına gelir.
Kur’an’ın bir insan sözü olduğunu iddia etmek, onun kaynağını ve taşıdığı ilahi otoriteyi reddetmektir.
Bir söz insan sözü kabul edildiğinde, kişinin onu benimsemesi veya reddetmesi sıradan bir düşünce tercihi gibi görülebilir.
Vahiy kabul edildiğinde ise söz, insanı yaratıcısına karşı sorumlulukla yüzleştirir.
“Beşer” Kelimesi Ne Anlama Gelir
Beşer, insan anlamına gelir.
Kelime insanın:
Bedensel, sınırlı, ölümlü ve yaratılmış
yönünü ifade eder.
Hz. Muhammed de bir insandır. Kur’an bunu inkâr etmez.
Ancak temel ayrım şudur:
Hz. Muhammed bir insandır; fakat Kur’an’ın İslam inancındaki kaynağı onun kişisel düşüncesi değil, Allah’ın vahyidir.
Peygamber mesajın sahibi değil, kendisine verilen mesajın tebliğcisidir.
Bu Söz Kime Aittir
Klasik tefsirlerde bu sözü söyleyen kişinin Velîd bin Muğîre olduğu belirtilir.
Velîd bin Muğîre, Mekke’nin zengin, etkili ve dil konusunda deneyimli kişilerinden biri olarak anlatılır.
Kur’an’ı dinledikten sonra onun sıradan sözlere benzemediğini fark ettiği, fakat toplumdaki konumunu ve çıkarlarını korumak amacıyla onu reddettiği aktarılır.
Bu nedenle:
“Bu, yalnızca bir insan sözüdür.”
cümlesi samimi bir kanaatten çok, alınmış bir kararın ardından kullanılan suçlama olarak değerlendirilir.
Velîd Bin Muğîre Neden Böyle Söylemiştir
Kur’an’ın Allah’tan geldiğini kabul etmek, onun bütün hayat anlayışını değiştirmesini gerektirecekti.
Bu kabul:
Putperest düzeni terk etmesini, Hz. Muhammed’in peygamberliğini tanımasını, ahiret sorumluluğunu kabul etmesini ve toplumsal ayrıcalıklarını sorgulamasını
gerektirebilirdi.
Bu değişimin bedelini ödemek istemeyen kişi, Kur’an’ın kaynağını reddetmeyi seçmiştir.
Böylece mesajı tartışmak yerine mesajın sahibini değiştirmeye çalışmıştır.
Kur’an’ın İnsan Diliyle Gelmesi İnsan Sözü Olduğunu Gösterir mi
Kur’an insanların anlayabileceği bir dilde indirilmiştir.
İnsanlara hitap eden bir mesajın onların bildiği kelimelerle ifade edilmesi doğaldır.
Fakat bir metnin insan diliyle aktarılması, kaynağının mutlaka insan olduğu anlamına gelmez.
İslam inancına göre:
Vahyin kaynağı Allah, onu insanlara ulaştıran ise Hz. Muhammed’dir.
Peygamber mesajı insanların anlayabileceği biçimde okur; fakat mesajı kendi adına üretmez.
Peygamber İnsan Olduğu Hâlde Nasıl Vahiy Alabilir
Peygamberin insan olması vahiy almasına engel değildir.
Aksine insanlara örnek olabilmesi için onların yaşadığı:
Açlık, korku, aile hayatı, acı, sevinç, çalışma ve ölüm
gibi tecrübeleri yaşayan bir insan olması anlamlıdır.
İnsanlara melek gönderilmiş olsaydı insanlar onun hayatını kendi şartlarıyla kıyaslamakta zorlanabilirdi.
Peygamber insandır; fakat onu diğer insanlardan ayıran yön, Allah tarafından vahiy almakla görevlendirilmesidir.
Kur’an Neden Bir Melek Tarafından Doğrudan Getirilmemiştir
İslam inancına göre vahiy Cebrâil aracılığıyla Hz. Muhammed’e ulaştırılmıştır.
Fakat mesajın toplum içinde açıklanması ve yaşanması bir insan peygamber aracılığıyla gerçekleşmiştir.
Böylece insanlar:
Vahyin ailede, ticarette, ibadette, ahlakta, savaşta, barışta ve günlük yaşamda nasıl uygulanacağını
görebilmişlerdir.
Peygamber yalnızca sözleri okuyan değil, onların hayata nasıl yansıyacağını gösteren örnektir.
Kur’an’a İnsan Sözü Demek Neden Ağır Bir İddiadır
Bu iddia, yalnızca metnin edebî kaynağı hakkında söylenmiş bir görüş değildir.
Kur’an’ın insan sözü olduğunu ileri sürmek:
Vahyi, peygamberliği, ilahi uyarıyı ve ahiret sorumluluğunu reddetmek
anlamına gelir.
Eğer Kur’an yalnızca insan sözü kabul edilirse onun emirleri insanın tercihine bağlı sıradan öneriler gibi görülebilir.
İlahi vahiy kabul edildiğinde ise insanın yaratıcısıyla kurduğu sorumluluk ilişkisi ortaya çıkar.
Bu İddia Kur’an’ın İçeriğine Bir Cevap Veriyor mu
“Bu, insan sözüdür.” demek tek başına Kur’an’ın ortaya koyduğu düşünceleri çürütmez.
Kur’an’ın:
Allah’ın birliği, insanın yaratılışı, ahlak, adalet, ölüm ve ahiret
hakkındaki açıklamalarına ayrı ayrı cevap verilmesi gerekir.
Bir metnin kaynağı hakkında iddia ileri sürmek, onun içeriğinin yanlışlığını otomatik olarak kanıtlamaz.
Bu nedenle ayetteki söz, delile dayalı bir cevap olmaktan çok itibarsızlaştırıcı bir etiket niteliğindedir.
Bir Sözün İnsan Tarafından Söylenmesi Onu Değersiz Yapar mı
İnsan sözü olmak bir ifadeyi kendiliğinden değersiz yapmaz.
İnsanlar doğru, güzel ve bilgece sözler söyleyebilir.
Buradaki tartışma sözün değerinden önce kaynağıyla ilgilidir.
Kur’an kendisini ilahi vahiy olarak tanıtırken karşıtları onun insan ürünü olduğunu ileri sürmüştür.
Bu nedenle araştırılması gereken mesele:
Kur’an’ın hangi delillerle vahiy olduğunu söylediği ve bu iddianın nasıl değerlendirileceğidir.
İnsanlar Neden Mesaj Yerine Kaynağa Saldırır
Bir düşüncenin içeriğine cevap vermek zor olduğunda onu söyleyen kişiyi küçültmek daha kolay gelebilir.
İnsanlar:
“Bunu söyleyen sıradan biridir, bilgisizdir, çıkar peşindedir veya güvenilmezdir.”
diyerek mesajı tartışmadan reddetmeye çalışabilir.
Bu yöntem kişiye saldırı olarak bilinir.
Bir insanın kimliği incelenebilir; fakat bu, söylediği sözün doğruluğunu tek başına belirlemez.
Söz, taşıdığı deliller ve gerçeklikle uyumu üzerinden de değerlendirilmelidir.
Bu Söz Bir Propaganda Cümlesi midir
Ayetlerin sıralaması bu cümlenin düşünülerek hazırlanmış bir propaganda sözü olduğunu gösterir.
Söz konusu kişi önce:
Düşünmüş, ölçüp biçmiş, bakmış, yüzünü ekşitmiş, arkasını dönmüş ve büyüklük taslamıştır.
Sonunda Kur’an’ı önce büyü, ardından insan sözü olarak nitelendirmiştir.
Amaç Kur’an’ı tarafsız biçimde açıklamak değil, insanların onu dinlemeden reddetmesini sağlamaktır.
İnsan Sözü İddiası İle Büyü Suçlaması Çelişir mi
Bir önceki ayette Kur’an’a:
“Başkalarından aktarılan bir büyü”
denilmişti.
Bu ayette ise:
“Yalnızca bir insan sözüdür.”
denilmektedir.
Bu iki suçlama bir araya getirilerek Kur’an’ın hem ilahi olmadığı hem de insanları olağan dışı biçimde etkileyen aldatıcı bir söz olduğu ileri sürülmektedir.
Ancak bu çeşitlilik, suçlamaların sağlam delillere değil, Kur’an’ı itibarsızlaştırma ihtiyacına göre üretildiğini düşündürür.
Kur’an’ın Peygamberin Kendi Sözü Olmadığı Nasıl Savunulur
İslam düşüncesinde Kur’an’ın vahiy olduğu çeşitli yönlerden savunulur.
Bunlar arasında:
Kur’an’ın kendi iç bütünlüğü, dili, mesajı, Hz. Muhammed’in hayatındaki yeri ve vahyin geliş biçimi
üzerinde durulur.
Hz. Muhammed’in bazı davranışlarının Kur’an tarafından eleştirilmesi de metnin yalnızca onun kişisel isteklerini onaylamak için oluşturulmadığına delil olarak değerlendirilir.
Bununla birlikte Kur’an’ın kaynağı meselesi, inanç ve düşünce tarihinde tartışılmaya devam eden temel konulardan biridir.
Hz. Muhammed Kur’an’dan Dünyevi Çıkar Sağlamış mıdır
Kur’an’ın ilk yıllarında Hz. Muhammed’in mesajı ona rahatlık ve zenginlik getirmemiştir.
Aksine:
Alay edilme, dışlanma, tehdit, boykot ve çeşitli baskılarla
karşılaşmıştır.
Eğer amacı yalnızca servet ve makam elde etmek olsaydı, bu kadar ağır bedeller karşısında mesajından vazgeçmesi beklenebilirdi.
Onun uzun yıllar boyunca baskılara rağmen tebliğe devam etmesi, vahiy iddiasındaki samimiyeti açısından önemli görülür.
Günümüzde Bir Düşünceye “Sadece İnsan Sözü” Demek Yeterli midir
Günümüzde herhangi bir dinî, felsefi veya bilimsel iddiayı reddetmek için yalnızca küçümseyici bir ifade kullanmak yeterli değildir.
İnsan:
İddianın delillerini, mantığını, tarihsel bağlamını ve gerçeklikle uyumunu
incelemelidir.
Bir düşünceye katılmamak mümkündür.
Fakat ciddi bir değerlendirme, karşı görüşü olduğundan daha zayıf göstermeden ve sahibini küçümsemeden yapılmalıdır.
Ayetin En Derin Anlamı Nedir
Ayetin en derin anlamı, insanın ilahi çağrıyı sıradanlaştırarak sorumluluktan kaçmaya çalışmasıdır.
Kur’an vahiy olarak kabul edildiğinde insan:
İman, ahlak, adalet ve hesap
konularında sorumlulukla karşılaşır.
Onu yalnızca bir insan sözü olarak görmek ise bu sorumluluğu kolayca kenara bırakma imkânı sunabilir.
Bu nedenle söz konusu kişinin iddiası yalnızca metin hakkında değil, kendi hayatını değiştirmeyi reddetmesi hakkında da bilgi verir.
Sonuç: Hakikati Sıradanlaştırmak Sorumluluğu Yok Etmez
Müddessir Suresi’nin yirmi beşinci ayeti, Kur’an’a karşı hazırlanan suçlamanın son cümlesini aktarır:
“Bu, yalnızca bir insan sözüdür.”
Bu söz, samimi bir araştırmanın ve tarafsız bir incelemenin sonucu değildir.
Önceki ayetlerde kişinin uzun uzun düşündüğü, insanları etkileyecek ifadeyi hesapladığı ve kibirle hakikate sırt çevirdiği anlatılmıştır.
Ayet bugünün insanına şu soruları yöneltir:
Bir düşüncenin içeriğini incelemeden kaynağını küçümsüyor muyum?
Mesaja cevap veremediğimde mesajı getirene mi saldırıyorum?
Hoşuma gitmeyen bir sorumluluktan kurtulmak için hakikati sıradanlaştırıyor muyum?
Kur’an hakkındaki düşüncem araştırmaya mı, yalnızca başkalarından duyduklarıma mı dayanıyor?
Gerçeği kabul edersem hayatımda neyi değiştirmem gerekeceğinden korkuyorum?
İnsan bir sözü küçümseyebilir, ona yanlış isimler verebilir ve sıradan olduğunu iddia edebilir.
Fakat sözün gerçek değeri, insanların ona taktığı isimle değil; taşıdığı anlam, sunduğu deliller ve insan hayatında meydana getirdiği ahlaki sonuçlarla değerlendirilmelidir.
