Kim Olduğumuz Hatırladıklarımız mı Yoksa Unuttuklarımız mı 
İnsan kimdir?
Geçmişini zihninde taşıyan bir hafıza mı, yoksa geçmişinden geriye kalan görünmez izlerin bütünü mü?
Kendimizi tanımlarken çoğu zaman:
- Çocukluğumuzu,
- Ailemizi,
- Başarılarımızı,
- Yaşadığımız acıları,
- Verdiğimiz kararları
hatırlarız.
Fakat hayatımızın büyük bir bölümünü de unuturuz.
Çocukluğumuzdaki binlerce günü, karşılaştığımız insanların çoğunu, duyduğumuz sözleri ve yaşadığımız küçük olayları bilinçli olarak hatırlamayız. Buna rağmen bu unutulmuş deneyimler:
- Korkularımızı,
- Tercihlerimizi,
- Bağlanma biçimimizi,
- Öfkemizi,
- Sevme şeklimizi
etkilemeye devam edebilir.
Bu nedenle insanın kimliği yalnızca açıkça hatırladığı olaylardan oluşmaz.
İnsan, hatırladıklarıyla anlattığı hikâye ile unuttuklarının içinde bıraktığı izlerin birleşimidir.
Kimlik Nedir
Kimlik, insanın kendisi hakkında verdiği cevaptır.
Bu cevap yalnızca:
- Adımız,
- Yaşımız,
- Mesleğimiz,
- Doğduğumuz yer
değildir.
Kimlik aynı zamanda:
- Neye inandığımız,
- Neyi sevdiğimiz,
- Nelerden korktuğumuz,
- Hangi değerleri savunduğumuz,
- Geçmişimizi nasıl yorumladığımızdır.
İnsan kimliği sabit bir taş değil, zaman içinde yeniden şekillenen bir hikâyedir.
Hafıza Kimliğimizi Nasıl Oluşturur
Hafıza, hayatımızdaki olayları birbirine bağlar.
Dün yaşayan kişiyle bugün yaşayan kişinin aynı insan olduğunu düşünmemizi sağlar.
Hatıralarımız bize:
- Nereden geldiğimizi,
- Kimlerle bağ kurduğumuzu,
- Neler yaşadığımızı,
- Hangi kararları verdiğimizi
anlatır.
Geçmişimizi hatırladığımız için hayatımızı kesintisiz bir bütün olarak görürüz.
Hafıza olmasaydı her sabah kendimize yeniden başlamamız gerekebilirdi.
İnsan Bütün Geçmişini Hatırlar mı
Hayır.
İnsan yaşadığı olayların yalnızca küçük bir bölümünü bilinçli olarak hatırlayabilir.
Zihin:
- Bazı olayları seçer,
- Bazılarını değiştirir,
- Bazılarını birbirine karıştırır,
- Bazılarını tamamen unutur.
Bu nedenle hafıza, geçmişin kusursuz bir kaydı değildir.
Hatırlamak, geçmişi olduğu gibi yeniden izlemekten çok, onu bugünkü zihnimizle yeniden kurmaktır.
Hatıralarımız Her Zaman Doğru mudur
Hatıralarımız bize gerçek gibi gelir; fakat her zaman tamamen doğru olmayabilir.
Zaman içinde bir anının:
- Ayrıntıları silinebilir,
- Duygusal yönü büyüyebilir,
- Başkasından duyulan bilgiler ona eklenebilir,
- Bugünkü düşüncelerimiz geçmişe yansıtılabilir.
İnsan bazen yaşadığı olayı değil, o olay hakkında yıllarca anlattığı hikâyeyi hatırlar.
Bu nedenle kimliğimizi yalnızca hafızanın kusursuzluğuna dayandırmak mümkün değildir.
Unutmak Neden Gereklidir
Unutmak çoğu zaman bir eksiklik gibi görülür.
Oysa unutma, zihnin sağlıklı çalışabilmesi için gereklidir.
Her ayrıntıyı sürekli hatırlasaydık:
- Zihnimiz gereksiz bilgilerle dolardı,
- Yeni şeylere odaklanamazdık,
- Acılarımız sürekli canlı kalırdı,
- Karar vermekte zorlanırdık.
Unutmak, zihnin önemsiz gördüğü bilgileri ayıklamasını sağlar.
Bu yönüyle unutma, hafızanın düşmanı değil, onun düzenleyicisidir.
Unuttuğumuz Şeyler Bizi Etkilemeye Devam Eder mi
Evet.
Bir olayı bilinçli olarak hatırlamasak bile o olayın duygusal etkisi devam edebilir.
Örneğin insan:
- Neden bazı ortamlarda huzursuz olduğunu,
- Neden belirli insanlara hemen güvendiğini,
- Neden eleştirilmekten aşırı korktuğunu,
- Neden terk edilme kaygısı yaşadığını
tam olarak hatırlamayabilir.
Fakat unutulmuş deneyimler davranışlarını şekillendirebilir.
Bu nedenle unuttuğumuz şeyler yok olmuş değildir; bazen bilinçli hafızanın altına çekilmiştir.
Çocuklukta Unutulanlar Kişiliği Nasıl Etkiler
İnsan çocukluğunun ilk yıllarını çoğunlukla ayrıntılı şekilde hatırlamaz.
Buna rağmen çocuklukta yaşanan:
- Şefkat,
- Güven,
- İhmal,
- Korku,
- Onaylanma,
- Reddedilme
deneyimleri kişilik üzerinde derin izler bırakabilir.
Çocuk, olayları yetişkin gibi hatırlamayabilir; fakat onların oluşturduğu duygusal düzeni taşır.
Bu nedenle insan bazen hatırlamadığı bir çocukluğun sonuçlarını yetişkinliğinde yaşar.
Acı Hatıraları Unutmak İyileşmek midir
Her unutma iyileşme anlamına gelmez.
Bazı acılar zamanla etkisini kaybeder ve doğal biçimde geride kalır.
Bazıları ise yalnızca bilinçten uzaklaştırılır.
İnsan acı bir olayı hatırlamıyor olsa bile:
- Benzer durumlardan kaçınabilir,
- Sebepsiz öfke yaşayabilir,
- İlişkilerinde savunmaya geçebilir,
- Kendini sürekli tehdit altında hissedebilir.
Gerçek iyileşme, yalnızca unutmak değil; yaşanan olayı anlamlandırarak onun üzerimizdeki gücünü azaltmaktır.
Unutamadıklarımız Bizi Esir Alabilir mi
Evet.
Bazı hatıralar insanın zihninde sürekli tekrar eder.
Özellikle:
- Büyük kayıplar,
- İhanetler,
- Aşağılanmalar,
- Pişmanlıklar,
- Travmatik olaylar
kişinin bugününü geçmişin gölgesinde bırakabilir.
İnsan geçmişi hatırlamakla kalmaz; bazen geçmişi tekrar tekrar yaşamaya başlar.
Bu durumda hafıza, kimliği destekleyen bir güç olmaktan çıkar ve insanı geçmişe hapseden bir zincire dönüşebilir.
Hatırladıklarımızı Seçer miyiz
İnsan her zaman neyi hatırlayacağını bilinçli olarak seçemez.
Bazı anılar:
- Bir koku,
- Bir müzik,
- Bir yer,
- Bir yüz,
- Bir cümle
aracılığıyla aniden geri dönebilir.
Fakat insan hatıralarına nasıl anlam vereceğini kısmen seçebilir.
Aynı olay:
- Bir insan için yalnızca yara,
- Başka biri için ders,
- Bir başkası için dönüşüm başlangıcı
olabilir.
Kimliğimizi yalnızca yaşadıklarımız değil, yaşadıklarımızı nasıl yorumladığımız da belirler.
Kendimiz Hakkında Bir Hikâye mi Kurarız
İnsan hayatını anlamlı kılmak için kendisi hakkında bir hikâye oluşturur.
Bu hikâyede:
- Başlangıçlar,
- Kırılma noktaları,
- Kayıplar,
- Başarılar,
- Dönüşümler
bulunur.
İnsan bazen kendisini:
- Mağdur,
- Kahraman,
- Başarısız,
- Mücadeleci,
- Yalnız bırakılmış biri
olarak anlatabilir.
Bu anlatı, onun gelecekteki davranışlarını etkiler.
Kendimiz hakkında anlattığımız hikâye değiştiğinde kimliğimiz de değişmeye başlar.
Başkalarının Hatıraları Kimliğimizi Etkiler mi
Evet.
Ailemiz ve yakınlarımız bize çocukluğumuz hakkında çeşitli hikâyeler anlatır.
Örneğin:
- “Sen çok sessiz bir çocuktun.”
- “Hep cesurdun.”
- “Çok yaramazdın.”
- “Kimseye güvenmezdin.”
gibi cümleler, kendi geçmişimizi algılama biçimimizi etkileyebilir.
Bazen kendimiz hakkında doğrudan hatırlamadığımız bir kimliği, başkalarının anlattıklarından kurarız.
Bu nedenle kişisel hafıza yalnızca bireysel değil, aynı zamanda toplumsaldır.
Hafızasını Kaybeden İnsan Aynı Kişi midir
Bu soru, kimlik felsefesinin en zor sorularından biridir.
Bir insan anılarını kaybettiğinde:
- Bedeni aynı kalabilir,
- Adı aynı olabilir,
- Yakınları onu aynı kişi olarak görebilir.
Fakat kişi:
- Geçmiş ilişkilerini,
- Verdiği sözleri,
- Yaşadığı olayları,
- Kendi hayat hikâyesini
hatırlamayabilir.
Yine de karakterinin, duygusal alışkanlıklarının ve bazı becerilerinin bir kısmı devam edebilir.
Bu durum, insan kimliğinin yalnızca bilinçli anılardan oluşmadığını gösterir.
Bedenimiz De Hafıza Taşır mı
İnsan bazı deneyimleri kelimelerle hatırlamasa bile bedeni tepki verebilir.
Belirli bir durumda:
- Kalp hızlanabilir,
- Kaslar gerilebilir,
- Nefes daralabilir,
- Sebepsiz bir huzursuzluk oluşabilir.
Beden, geçmişte öğrenilmiş tehlike ve güven kalıplarını sürdürebilir.
Bu anlamda insanın hafızası yalnızca zihninde değil, alışkanlıklarında ve bedensel tepkilerinde de yaşar.
Unutmak Affetmek midir
Hayır.
Affetmek ile unutmak aynı şey değildir.
İnsan yaşadığı haksızlığı hatırlayabilir; fakat onun öfkesine hükmetmesine izin vermeyebilir.
Affetmek:
- Yaşananı doğru kabul etmek,
- Haksızlığı küçümsemek,
- Zalime yeniden güvenmek
anlamına gelmez.
Affetmek bazen geçmişin insanın bugününü yönetmesine son verme kararıdır.
Unutmak mümkün olmayabilir; fakat hatıranın taşıdığı yük değişebilir.
Pişmanlıklar Kimliğimizin Bir Parçası mıdır
Pişmanlık, insanın geçmişteki kendisiyle bugünkü kendisi arasındaki farkı görmesidir.
Bir davranıştan pişman olmak, kişinin artık o davranışı doğru bulmadığını gösterir.
Bu nedenle pişmanlık yalnızca acı değil, ahlâkî gelişimin işareti de olabilir.
İnsan:
- Hatasını kabul ettiğinde,
- Telafi etmeye çalıştığında,
- Aynı yanlışı tekrarlamamaya karar verdiğinde
geçmişinin esiri olmaktan çıkar.
İnsan yaptığı hatadan ibaret değildir; o hataya verdiği cevaptan da oluşur.
Kimliğimizi Değiştirmek Mümkün müdür
Evet.
Geçmiş değiştirilemez; fakat geçmişin anlamı ve gelecekteki etkisi değişebilir.
İnsan:
- Yeni alışkanlıklar geliştirebilir,
- İnançlarını gözden geçirebilir,
- İlişkilerini düzeltebilir,
- Kendisine dair eski yargıları bırakabilir,
- Yeni bir hayat yönü seçebilir.
Kimlik tamamlanmış bir eser değildir.
İnsan yaşadığı sürece kendisini yeniden kurabilir.
Kim Olduğumuzu Hatırladıklarımız mı Belirler
Hatırladıklarımız kimliğimizin önemli bir bölümünü oluşturur.
Çünkü onlar aracılığıyla:
- Geçmişimizi anlatır,
- İlişkilerimizi tanır,
- Kendimize anlam verir,
- Geleceğimiz için karar alırız.
Fakat hatırladıklarımız kimliğimizin tamamı değildir.
İnsan aynı zamanda:
- Unuttuğu deneyimlerin izlerinden,
- Bedeninin öğrendiklerinden,
- Farkında olmadığı alışkanlıklardan,
- Bugünkü seçimlerinden
- Ve geleceğe dair umutlarından
oluşur.
Kim Olduğumuz Hatırladıklarımız mı Yoksa Unuttuklarımız mı
İnsan ne yalnızca hatırladıklarıdır ne de yalnızca unuttuklarıdır.
İnsan:
- Hatırladığı olayların,
- Unuttuğu deneyimlerin,
- Bilinçli seçimlerinin,
- Gizli korkularının,
- Kurmuş olduğu ilişkilerin,
- Taşıdığı değerlerin,
- Geleceğe yönelik kararlarının
birleşimidir.
Hatırladıklarımız bize kim olduğumuzu anlatan hikâyeyi verir.
Unuttuklarımız ise bu hikâyenin görünmeyen zeminini oluşturur.
Bazen bir insan neden öyle davrandığını bilmez.
Çünkü davranışının nedeni bilinçli hafızasında değil, unuttuğu bir deneyimin bıraktığı duygusal izde bulunabilir.
Fakat insan yalnızca geçmişinin ürünü değildir.
Onu asıl insan yapan şeylerden biri de geçmişine nasıl cevap verdiğidir.
İnsan:
- Acısına rağmen merhameti,
- İhanete rağmen doğruluğu,
- Korkusuna rağmen cesareti,
- Geçmişine rağmen yeni bir başlangıcı
seçebilir.
Bu nedenle kimlik, yalnızca hafızada saklanan bir arşiv değildir.
Kimlik aynı zamanda her gün yeniden verilen bir karardır.
Biz geçmişimizi tamamen hatırlamayabiliriz.
Fakat geçmişin üzerimizdeki etkilerini fark ederek onları dönüştürebiliriz.
Unuttuklarımız bizi etkileyebilir; fakat kaderimizi tek başına belirlemek zorunda değildir.
İnsanın kimliği üç zamanın birleşiminde ortaya çıkar:
- Geçmişten taşıdıkları,
- Bugün seçtikleri,
- Gelecekte olmak istediği kişi.
Sonuç olarak insan, hatırladığı ve unuttuğu her şeyin toplamından daha fazlasıdır.
Çünkü insan yalnızca başına gelenlerden değil, başına gelenler karşısında verdiği ahlâkî cevaplardan da oluşur.
