Kehf Suresi 36. Ayette “Kıyametin Kopacağını da Sanmıyorum; Rabbime Döndürülsem Bile Elbette Bundan Daha Hayırlı Bir Sonuç Bulurum” İfadesi Ne Anlama Gelir 
⠀
Kehf Suresi 36. Ayetin Anlamı Nedir
Kehf Suresi'nin 36. ayeti, iki bahçe sahibinin kıssasında zengin adamın düşüncesindeki bozulmanın servet kibrinden ahiret anlayışına kadar ulaştığını göstermektedir. Bir önceki ayette adam bahçesinin hiçbir zaman yok olmayacağını düşündüğünü söylemişti. Şimdi ise bundan daha ileri giderek kıyamet konusunda şüphe ifade etmekte ve buna rağmen Allah'a döndürülmesi durumunda orada da daha iyi bir karşılık göreceğini ileri sürmektedir.Ayetin anlamı genel olarak şöyledir:
Bu ayet insanın çok tehlikeli iki yanılgısını aynı cümlede ortaya koymaktadır: Ahiretin gerçekliğini küçümsemek ve dünyadaki bolluğunu Allah katındaki ayrıcalığının garantisi sanmak.
Adamın mantığı adeta şöyledir:
“Dünyada bana bu kadar çok verildiyse, ahiret gerçekten varsa orada da bana daha iyisi verilir.”
Kur’an bu düşünceyi onaylamaz; tam tersine kıssanın ilerleyen bölümü bunun büyük bir aldanış olduğunu gösterecektir.
“Kıyametin Kopacağını Sanmıyorum” Ne Anlama Gelir
Adamın cümlesi kıyametin gerçekleşeceğine ilişkin ciddi bir şüphe taşıdığını göstermektedir.Burada artık mesele yalnız üzüm bağı değildir.
Yalnız servet değildir.
İnsanların çokluğu da değildir.
Adamın dünya nimetlerine duyduğu güven ahiret inancını etkileyecek noktaya ulaşmıştır.
İnsan dünyaya fazlasıyla bağlandığında ölüm ve hesap düşüncesini rahatsız edici bulabilir. Çünkü ahiret fikri insana:
“Sahip olduğun hiçbir şey seni hesaptan muaf tutmaz.”
der.
Kibirli insan ise kendisini istisna görmek ister.
Kehf 36 bu nedenle mal sevgisinin nasıl imanî bir yanılgıya dönüşebileceğini gösteren son derece güçlü bir ayettir.
Adam Kıyameti Tamamen İnkâr mı Ediyor, Yoksa Şüphe mi Ediyor
Ayetin ifadesi:“Kıyametin kopacağını sanmıyorum.”
şeklindedir.
Bu, en azından güçlü bir şüpheyi ve kıyametin gerçekleşmesini uzak görmeyi ifade eder.
Fakat hemen ardından:
“Rabbime döndürülürsem...”
demesi dikkat çekicidir.
Yani adam bir taraftan ahireti uzak görüyor, diğer taraftan:
“Olur da varsa…”
mantığıyla konuşuyor.
Bu, insan zihnindeki çelişkinin güzel bir örneğidir.
Bir insan aynı anda:
“Ahiret olduğunu pek sanmıyorum.”
deyip:
“Varsa da bana iyi davranılır.”
diye düşünebilir.
Kur’an bu çelişkiyi özellikle görünür kılar.
İnsan bazen inanmadığı bir hesabın sonucundan bile kendisine ayrıcalık çıkarabilir.
“Rabbime Döndürülürsem” İfadesi Neden Önemlidir
Adam:“Rabbime döndürülürsem...”
diyerek ahiret ihtimalini tamamen dışlamayan şartlı bir ifade kullanmaktadır.
Bu cümlenin çarpıcı tarafı şudur:
Adam ahiretten şüphe ediyor ama Allah'ın huzuruna çıkarsa orada da avantajlı olacağını düşünüyor.
Yani gerçek tevbe veya hesap korkusu yok.
Dünyadaki servetini bir çeşit ilahî onay belgesi gibi görüyor.
Mantığı kabaca şöyledir:
“Allah bana burada bu kadar verdiyse demek ki beni seviyor. O hâlde öteki tarafta da bana daha fazlasını verir.”
İşte Kur’an'ın eleştirdiği büyük yanılgılardan biri budur:
Dünya nimetini Allah katındaki kesin üstünlüğün kanıtı sanmak.
Dünyada Zengin Olmak Allah’ın Kişiden Razı Olduğunu Kesin Olarak Gösterir mi
Hayır.Kehf kıssasının temel mesajlarından biri tam olarak budur.
Bir insan çok zengin olabilir.
Sağlıklı olabilir.
İşi büyüyebilir.
Toprağı çok ürün verebilir.
Bütün bunlar nimettir.
Fakat tek başına:
“Allah kesin benden razıdır.”
sonucunu vermez.
Çünkü dünya aynı zamanda imtihan alanıdır.
Allah bazı insanları bollukla, bazılarını darlıkla sınayabilir.
Asıl mesele nimetin miktarı değil, insanın nimete karşı nasıl davrandığıdır.
Zengin adamın problemi ona çok verilmesi değildir.
Problem:
Çok verilmesini kendi manevi üstünlüğünün delili sanmasıdır.
Fakir Olmak Allah’ın Bir İnsandan Razı Olmadığını Gösterir mi
Hayır.Aynı ilkenin diğer tarafı da budur.
Maddi zorluk yaşayan bir insan:
“Demek ki Allah beni sevmiyor.”
diye düşünmemelidir.
Yoksulluk.
Hastalık.
İş kaybı.
Bunlar otomatik biçimde Allah'ın gazabının delili değildir.
Nasıl zenginlik kesin bir ilahî onay belgesi değilse, yoksulluk da kesin bir reddedilme işareti değildir.
İnsan dünya şartlarını Allah katındaki değerle doğrudan eşitlememelidir.
Bu nedenle iki bahçe kıssası yalnız zenginlere değil, maddi sıkıntı yaşayanlara da önemli bir ölçü verir:
Servetinin miktarı Allah katındaki değerinin kesin ölçüsü değildir.
Gerçek değerlendirmeyi Allah bilir.
Zengin Adam Neden Ahirette de Daha Fazlasını Hak Ettiğini Düşünüyor
Çünkü dünyadaki başarısını yanlış yorumlamaktadır.Adam şöyle düşünmektedir:
“Bana bu kadar çok verildiğine göre ben özel biriyim.”
Bu düşüncenin bir sonraki adımı:
“Allah beni burada ödüllendirdiyse orada da ödüllendirir.”
olur.
İnsan böylece nimeti şükür sebebi olmaktan çıkarıp kendisi hakkında ilahî bir garanti belgesine dönüştürür.
Bu son derece tehlikelidir.
Çünkü kişi artık kendisini sorgulamayı bırakabilir.
Neden tevbe etsin?
Neden ahlakını düzeltsin?
Zaten kendisini Allah'ın özel olarak kayırdığına inanıyorsa eleştiriye ihtiyacı olmadığını düşünür.
İşte servet kibri burada manevi kendini beğenmişliğe dönüşür.
Allah Hakkında Hüsnüzan ile Kendini Garanti Görmek Arasındaki Fark Nedir
Allah'ın rahmetini ummak güzeldir.Mümin:
“Rabbim merhametlidir, beni bağışlamasını umuyorum.”
diyebilir.
Bu hüsnüzandır.
Fakat başka bir şey daha vardır:
“Nasıl yaşarsam yaşayayım Allah bana zaten en iyisini vermek zorunda.”
Bu ise sağlıklı bir umut değildir.
Aradaki fark çok büyüktür.
Gerçek ümit:
İman eder.
Tevbe eder.
Çalışır.
Salih amel işlemeye gayret eder.
Ve Allah'ın rahmetini umar.
Kendini garanti gören kişi ise hiçbir sorumluluk taşımadan:
“Ben zaten iyiyim, bana kötü bir sonuç olmaz.”
diyebilir.
Kehf 36'daki adamın düşüncesi ikinci duruma yaklaşmaktadır.
Allah’ın rahmetini ummak başka, Allah’a karşı kendine ayrıcalık yazmak başkadır.
Bir Mümin Cennete Gideceğinden Kesin Emin Olmalı mı
Mümin Allah'ın vaadine güvenir, cenneti umar ve rahmetine sığınır. Fakat kendi şahsı adına kibirli bir:“Ben kesin kurtuldum, artık hiçbir şey önemli değil.”
duygusuna kapılmaması gerekir.
Çünkü insan kendi son hâlini bilemez.
Kendi amellerinin bütün kusurlarını kuşatamaz.
Allah'ın rahmetine muhtaçtır.
Bu nedenle sağlıklı iman:
Ümit ile sorumluluğu birlikte taşır.
İnsan cenneti umar ama günahı hafife almaz.
Allah'ın rahmetini bilir ama zulümde ısrar etmez.
Amel eder ama ameline tapmaz.
Kehf 36'nın zengin adamı ise dünya başarısından hareketle kendi geleceğini kendisi lehine garanti altına almış gibi konuşmaktadır.
Dünya Başarısını Manevi Doğruluğun Kanıtı Saymak Neden Tehlikelidir
Çünkü kötü yöntemlerle de dünya başarısı elde edilebilir.Bir insan hileyle para kazanabilir.
Başkalarının hakkını yiyerek güçlenebilir.
Zulüm yaparak makam elde edebilir.
Eğer yalnız sonuçlara bakarsak:
“Kazandıysa demek ki doğru yaptı.”
sonucuna ulaşabiliriz.
Bu ahlaki açıdan büyük bir hata olur.
Kur’an'ın başarı anlayışı yalnız:
“Ne kadar kazandın?”
sorusuna bağlı değildir.
Şunu da sorar:
“Nasıl kazandın?”
Helal mi?
Adil mi?
Kul hakkı var mı?
Kibir üretti mi?
Seni Allah'a yaklaştırdı mı?
Kehf 36 bize dünyevî başarı ile ilahî onayı birbirine karıştırmamayı öğretmektedir.
“Allah Bana Verdiğine Göre Yaptığım Her Şeyi Onaylıyor” Düşüncesi Doğru mudur
Hayır.Bir nimetin verilmiş olması, insanın hayatındaki bütün davranışların Allah tarafından onaylandığı anlamına gelmez.
Bir insan zengin olabilir ama yalan söyleyebilir.
Başarılı olabilir ama ailesine zulmedebilir.
Sağlıklı olabilir ama başkasının hakkını yiyebilir.
Bunların hiçbiri:
“Allah bana hâlâ veriyor, demek ki yaptıklarım doğru.”
mantığını haklı çıkarmaz.
Dünya nimetleri bazen insanın imtihanının devam ettiğini gösterir.
İnsan hemen cezalandırılmıyor diye yanlış davranışı doğru hâle gelmez.
Bu nedenle maddi durumumuzu ahlaki pusulamız yapamayız.
Ahlakın ölçüsü servet değil, hakikattir.
Bu Ayet “Refah İnancı” Gibi Yaklaşımlara Nasıl Bir Ölçü Getirir
İnsanlık tarihinde farklı biçimlerde şu anlayış ortaya çıkmıştır:“Çok zenginsen Allah seni özellikle seviyor; fakirsen sende bir problem vardır.”
Kehf 36 bu düşünceye çok güçlü bir eleştiri sunmaktadır.
Çünkü kıssadaki adam gerçekten zengindir.
Bahçeleri gerçekten verimlidir.
Su gerçekten akmaktadır.
Ama bütün bunlar onun düşüncesinin doğru olduğunu göstermemektedir.
Tam tersine serveti onun imtihanının merkezine dönüşmektedir.
Bu nedenle maddi refahı doğrudan manevi üstünlükle eşitlemek Kur’an'ın bu kıssasındaki mesajla bağdaşmaz.
Allah'ın nimetine şükredilir.
Ama:
“Zengin olduğuma göre Allah katında senden üstünüm.”
denilemez.
Kıyameti Uzak Görmek Günlük Hayatı Nasıl Etkileyebilir
İnsan hesabı uzak gördüğünde davranışlarının ağırlığını küçümseyebilir.“Daha çok zaman var.”
diye düşünür.
Tevbeyi erteler.
Kul hakkını önemsemez.
Dünyadaki kazancını her şeyin önüne koyabilir.
Ahiret bilinci ise insana:
“Bugünkü davranışının yalnız bugünkü sonucu yok.”
diye hatırlatır.
Bu düşünce korku içinde yaşamak için değil, sorumluluk içinde yaşamak içindir.
Bir insan yaptığı her hatada paniklemek zorunda değildir.
Ama hayatını:
“Nasıl olsa hesap yokmuş gibi.”
yaşamamalıdır.
Kehf 36'daki adamın tehlikesi, dünyaya öylesine bağlanmasıdır ki ahiret artık ona ihtimal dışı veya önemsiz görünmeye başlamıştır.
Ahirete İnanmak Dünya Hayatını Önemsiz mi Yapar
Hayır.Tam tersine ahiret inancı dünya hayatını daha anlamlı hâle getirir.
Çünkü dünya burada yaptığımız seçimlerin alanıdır.
Dürüstlük burada sınanır.
Merhamet burada yaşanır.
İbadet burada yapılır.
Kul hakkı burada oluşur.
Tövbe burada edilir.
Dolayısıyla:
“Ahiret var, dünyanın önemi yok.”
demek doğru değildir.
Dünya önemlidir çünkü ahirete hazırlık burada yapılır.
Fakat dünya nihai hedef değildir.
İşte denge budur.
Dünya değersiz değildir.
Ama ebedî de değildir.
Kehf 36'daki adamın problemi dünyayı kullanması değil, dünyadaki başarısını sonsuzluk garantisine dönüştürmesidir.
Bir İnsan Allah’ın Rahmetine Güvenirken Hesap Korkusunu Nasıl Koruyabilir
İslamî denge ümit ile korkuyu birlikte taşımaktır.Allah'ın rahmetinden ümit kesilmez.
Ama hesap da unutulmaz.
İnsan günah işlediğinde:
“Allah beni asla bağışlamaz.”
deyip ümitsizliğe düşmez.
Aynı zamanda:
“Nasıl olsa Allah bağışlar.”
diyerek günaha rahatça devam etmez.
Doğru yaklaşım:
Hata yaparsam tevbe ederim.
Düzeltmeye çalışırım.
Kul hakkı varsa telafi ederim.
Allah'ın rahmetini umarım.
Bu, sağlıklı bir kulluk hâlidir.
Kehf 36'daki adam ise rahmeti ümit etmekten farklı olarak kendisine otomatik bir ayrıcalık tanımaktadır.
Kehf 36 Bugünün Başarı Kültürüne Nasıl Bir Uyarı Getirir
Bugün başarı bazen kişinin ahlaki doğruluğunun göstergesi gibi sunulabilir.Çok kazanıyorsan doğru yapıyorsun.
Çok takipçin varsa söylediklerin değerlidir.
Şirketin büyüyorsa her kararın iyidir.
Kehf 36 buna ciddi bir itirazdır.
Dünya başarısı karakter sınavını bitirmez.
Hatta bazen büyütür.
İnsan daha çok kazandığında daha fazla sorumluluk üstlenebilir.
Daha görünür olduğunda sözünün etkisi artabilir.
Daha güçlü olduğunda zulmetme imkânı da artabilir.
Bu yüzden başarı sonrasında sorulacak en önemli sorulardan biri:
“Ne kadar büyüdüm?”
değil yalnızca,
“Büyürken nasıl bir insana dönüştüm?”
olmalıdır.
Kehf Suresi 35–37. Ayetler Arasında Nasıl Bir Bağlantı Vardır
- ayette zengin adam bahçesine girerek:
demişti.
Yani dünya nimetini kalıcılaştırmıştı.
- ayette düşüncesi daha da ileri gider. Artık kıyametin gerçekleşeceğini uzak görmekte ve buna rağmen Allah'a döndürülürse daha iyisini hak edeceğini düşünmektedir.
- ayette ise arkadaşı bu kibirli düşünceye cevap verecek ve ona:
anlamında çok güçlü bir hatırlatmada bulunacaktır.
Böylece üç ayet büyük bir düşünce zinciri oluşturur:
35. ayet: Dünya malını ebedîleştirme.
36. ayet: Dünya başarısından ahiret garantisi çıkarma.
37. ayet: Kendi yaratılışını hatırlayarak kibrini kır.
Zengin adam:
“Benim ne kadar çok şeyim var.”
derken arkadaşı ona:
“Sen başlangıçta neydin?”
diyecektir.
İşte Kur’an'ın kibri kıran en güçlü sorularından biri budur.
Kehf Suresi 36. Ayetin En Büyük Manevi Mesajı Nedir
Bu ayetin en büyük manevi mesajlarından biri şudur:Dünyadaki nimetini Allah katındaki kesin ayrıcalığının garantisi sanma.
Servet nimet olabilir.
Sağlık nimet olabilir.
Başarı nimet olabilir.
Ama bunların hiçbiri:
“Ahirette mutlaka bana daha fazlası verilecek.”
diye kendi kendimize garanti yazmamıza izin vermez.
Ahiret umudu başka bir temele dayanır:
İman.
Tevbe.
Salih amel.
Allah'ın rahmeti.
Kul kendi ameliyle kibirlenmez.
Dünya malıyla hiç kibirlenmemelidir.
Gerçek kulluk:
“Rabbimin rahmetini umuyorum ama kendimi O’nun huzurunda ayrıcalıklı ve hesaptan muaf görmüyorum.”
diyebilmektir.
Kehf Suresi 36. Ayetin Sonuç Olarak Bize Anlattığı Nedir
Kehf Suresi'nin 36. ayeti, zengin adamın düşüncesindeki bozulmanın ne kadar ileri gidebildiğini gösteren son derece çarpıcı bir ayettir.İlk başta yalnız servet vardı.
İki üzüm bağı.
Hurmalıklar.
Ekinler.
Su.
Sonra adam:
“Ben senden daha zenginim.”
dedi.
Ardından:
“Bu bahçe asla yok olmaz.”
dedi.
Şimdi ise:
“Kıyametin olacağını da sanmıyorum; ama Rabbime döndürülürsem orada da daha iyisini bulurum.”
demektedir.
Bu ilerleyiş bize kibrin nasıl çalıştığını gösterir.
Kibir her zaman bir anda:
“Ben Allah'a ihtiyacım yok.”
cümlesiyle başlamaz.
Bazen çok daha küçük başlar.
“Ben daha başarılıyım.”
Sonra:
“Ben daha güçlüyüm.”
Ardından:
“Benim sistemim bozulmaz.”
Sonra:
“Bana kötü bir şey olmaz.”
Ve en sonunda:
“Allah bile bana kötü bir sonuç vermez.”
gibi son derece tehlikeli bir kendini garanti görme anlayışına dönüşebilir.
İşte Kehf 36'nın ruhsal analizi bu kadar güçlüdür.
İnsan kendi başarısını yanlış okuduğunda yalnız diğer insanlara bakışı değil, Allah'a bakışı da bozulabilir.
Bir insan:
“Allah bana para verdi.”
der.
Bu doğru olabilir.
Sonra:
“Demek ki Allah beni seviyor.”
diyebilir.
Bu konuda daha dikkatli olmak gerekir.
Sonra:
“Demek ki yaptığım her şey doğru.”
derse büyük bir sıçrama yapmış olur.
Daha sonra:
“Öteki dünyada da kesin bana daha iyisi verilir.”
derse artık kendi dünyevî durumundan ilahî bir garanti belgesi üretmektedir.
Kehf kıssası işte bu mantık zincirini parçalar.
Allah'ın dünya nimetleri ile ahiret değerlendirmesi aynı şey değildir.
Dünya imtihandır.
Ahiret sonuçtur.
Bir insanın imtihanda çok imkâna sahip olması sınavı geçtiği anlamına gelmez.
Tam tersine sorumluluğu daha büyük olabilir.
Bunu basit bir örnekle düşünelim.
Bir öğrenciye sınavda daha fazla kaynak verilmesi:
“Bu öğrenci kesin başarılıdır.”
anlamına gelmez.
O kaynakları nasıl kullandığı önemlidir.
Aynı şekilde servet de insana daha fazla imkân verir.
Ama o imkânı nasıl kullandığı asıl meseledir.
Para ile hayır da yapılabilir.
Zulüm de.
Güç ile insanlar korunabilir.
Ezilebilir de.
Bilgi ile insanlara fayda sağlanabilir.
Kibirlenilebilir de.
Nimet insanın sonucunu değil, imtihan alanını büyütebilir.
Kehf 36'nın günümüz dünyasında belki de en önemli karşılıklarından biri “başarılıysan haklısın” düşüncesidir.
Bugün bir insan büyük bir şirket kurduğunda söyledikleri hayatın her alanında doğru kabul edilebilir.
Ekonomide başarılıdır.
Sonra sağlık hakkında konuşur.
Felsefe hakkında konuşur.
Din hakkında konuşur.
İnsanlar:
“Bu kadar başarılı olduğuna göre her konuda biliyordur.”
diye düşünebilir.
Oysa bir alandaki başarı, başka alanlarda uzmanlık sağlamaz.
Servet bilgi değildir.
Şöhret hakikat değildir.
Takipçi sayısı ahlak değildir.
Kehf 36'nın zengin adamı da maddi başarısını manevi doğruluk kanıtına dönüştürmektedir.
Bu hataya düşmemek gerekir.
Bir insan çok başarılı olabilir ve bazı konularda tamamen yanlış düşünebilir.
Bunu kabul etmek başarıyı küçümsemek değildir.
İnsan olmanın sınırını kabul etmektir.
Ayet ayrıca “iyi insanın mutlaka dünyada zengin olması gerekir” anlayışına da güçlü biçimde karşı çıkar.
Eğer servet Allah katındaki değerin kesin kanıtı olsaydı zengin adamın bütün düşüncelerinin Kur’an tarafından onaylanması gerekirdi.
Oysa tam tersi oluyor.
Adamın serveti büyük.
Ama düşüncesi yanlış.
Bu bize açık biçimde gösterir ki:
Dünya zenginliği ile manevi zenginlik aynı şey değildir.
Bir insanın hesabında milyonlar olabilir ama kalbi şükür açısından yoksul olabilir.
Başka bir insanın imkânı daha az olabilir ama merhameti, sabrı ve Allah'a güveni çok daha güçlü olabilir.
Bu nedenle insanı yalnız ekonomik kategorilerle okumak eksiktir.
Ayet zenginliği kötülemez.
Fakat zenginliğe manevi derecelendirme yetkisi vermez.
Aynı şey fakirlik için de geçerlidir.
Fakir olmak otomatik üstünlük değildir.
Önemli olan insanın kalbi ve davranışıdır.
Kur’an'ın dengesi tam burada ortaya çıkar.
Ne serveti kutsar ne yoksulluğu romantikleştirir; insanın nimete ve imtihana verdiği cevaba bakar.
Kehf 36 ahiret inancının neden dünyadaki ahlakla doğrudan bağlantılı olduğunu da gösterir.
Eğer insan:
“Nasıl olsa hesap olmayacak.”
diye düşünürse bazı ahlaki sınırları aşmak kolaylaşabilir.
Fakat ahiret inancı insana:
“Gücün yetiyor diye her istediğini yapamazsın.”
der.
Kimse görmese Allah görür.
Dünya mahkemesi seni cezalandırmasa ahiret hesabı vardır.
Haksız kazanç dünyada hesabına geçebilir ama ahirette hesabından düşmeyebilir.
Bu nedenle ahiret inancı gücün ahlak sınırını güçlendirir.
Özellikle çok güçlü insanların ahiret bilincine ihtiyacı büyüktür.
Zayıf kişinin kötülük yapma imkânı sınırlı olabilir.
Güçlü insanın ise kararı yüzlerce veya milyonlarca insanı etkileyebilir.
Bu yüzden makam arttıkça:
“Bir gün bunun hesabını vereceğim.”
bilinci daha önemli hâle gelir.
Kehf 36'nın zengin adamında bu bilinç tam tersine zayıflamaktadır.
Dünyadaki gücü arttıkça hesap duygusu azalmaktadır.
İşte bu çok tehlikeli bir kombinasyondur:
Büyük güç + düşük hesap bilinci.
Zulüm çoğu zaman bu iki şey birleştiğinde büyür.
Bu yüzden mümin güçlü oldukça daha fazla tevazuya ihtiyaç duyar.
Daha fazla dua.
Daha fazla danışma.
Daha fazla adalet kontrolü.
Daha fazla:
“Yanılıyor olabilir miyim?”
sorusu.
Kibir ise bunun tam tersini yapar.
İnsanın etrafındaki aynaları kırar.
Kimse onu eleştiremez.
Her kararını doğru görür.
Sonunda kendi yanlışını görebileceği hiçbir kanal kalmaz.
Zengin adamın arkadaşı bu nedenle kıssada son derece değerlidir.
Adamın malı kadar çok insanı olabilir.
Ama ona gerçeği söyleyen bir arkadaşın değeri bütün bu kalabalıktan daha fazla olabilir.
Çünkü gerçek dost sana yalnız başarı anında:
“Harikasın.”
demez.
Gerektiğinde:
“Burada çok yanlış düşünüyorsun.”
da diyebilir.
Kehf 37'de tam olarak bunu göreceğiz.
Bu bize arkadaşlık hakkında da büyük bir ders verir:
Seni alkışlayan kalabalık yerine seni hakikate çağıran dost daha değerli olabilir.
Kehf 36'nın psikolojik yönlerinden biri de insanın kendi başarısına “ahlaki hikâye” yazmasıdır.
Bir insan zenginleştiğinde:
“Ben çok çalıştım.”
diyebilir.
Doğru olabilir.
Sonra:
“Ben çok çalıştığım için zenginim.”
der.
Bu da kısmen doğru olabilir.
Sonra:
“Zengin olmayanlar yeterince çalışmadı.”
demeye başlar.
İşte burada genelleme başlamıştır.
Sonra:
“Ben daha iyi insan olduğum için daha başarılıyım.”
diyebilir.
Ve sonunda:
“Allah da belli ki beni daha çok seviyor.”
noktasına gelebilir.
Bu zincirin her halkası bir öncekinden daha problemli hâle gelir.
Çünkü dünyadaki ekonomik sonuçların arkasında yalnız çalışkanlık yoktur.
Doğulan ülke.
Aile.
Eğitim.
Sağlık.
Fırsatlar.
Ekonomik şartlar.
Beklenmedik olaylar.
Bunların hepsi etkili olabilir.
Bu nedenle başarıya şükürle bakmak, başarının bütün sebebini kendimize yazmamaktan geçer.
Bu yaklaşım insanı başarısız kişileri küçümsemekten de korur.
İşsiz bir insan tembel olabilir.
Ama olmayabilir de.
Hastadır.
Sektör çökmüştür.
Aile sorumlulukları vardır.
Başına beklenmedik bir olay gelmiştir.
Biz bütün hikâyeyi bilmiyoruz.
Kehf 36'nın bilgi tevazusu burada da geçerlidir.
Bir insanın maddi sonucundan bütün karakterini okuma.
Ayetin başka bir önemli mesajı ahiret konusunda “pazarlık zihniyeti”dir.
Zengin adamın düşüncesinde sanki şöyle bir mantık vardır:
“Dünyada bana iyi davranıldıysa öteki tarafta da iyi davranılmalı.”
Oysa kulun Allah ile ilişkisi ticari bir üstünlük iddiası değildir.
Mümin:
“Ben şu kadar iyilik yaptım, Allah bana şu kadar vermek zorunda.”
demez.
Salih amel işler.
Rahmetini umar.
Çünkü Allah kuluna karşı borçlu değildir.
Kul Allah’a muhtaçtır; Allah kula muhtaç değildir.
Bu hakikat insanın kulluk anlayışını dengeler.
Amel ederiz ama amelle kibirlenmeyiz.
Dua ederiz ama duayı Allah'ı mecbur eden bir talep gibi görmeyiz.
İsteriz.
Umut ederiz.
Tevekkül ederiz.
Bu, zengin adamın kendine yazdığı garantiden tamamen farklıdır.
Kehf 36 ayrıca insanın ahireti neden bazen psikolojik olarak reddetmek isteyebileceğini de düşündürür.
Hesap fikri rahatsız edici olabilir.
Çünkü hesap:
Serveti sorgular.
Gücün kullanımını sorgular.
Kul hakkını sorgular.
Niyeti sorgular.
İnsan dünyada kendisini başarılı görürken ahiret:
“Başarını hangi yöntemle kazandın?”
diye sorar.
Bu soru insanın bütün başarı hikâyesini değiştirebilir.
Belki de bu yüzden bazı insanlar sonucu değil, hesabın varlığını reddetmek ister.
Kehf 36'daki adamın kıyameti uzak görmesi servet kibriyle aynı cümle içinde yer almaktadır.
Bu tesadüf değildir.
Dünyayı mutlaklaştırdıkça ahiret rahatsız edici hâle gelebilir.
Mümin ise dünyanın nimetinden yararlanırken ahireti unutmamaya çalışır.
Bu denge insanı hem hayatın güzelliklerinden faydalanmaya hem de hesap bilinci taşımaya yöneltir.
Bir ev alırsın.
Sevinirsin.
Ama haram parayla almamaya dikkat edersin.
Şirket kurarsın.
Büyütürsün.
Ama çalışan hakkını düşünürsün.
Tarla sahibi olursun.
Ürün alırsın.
Ama şükredersin ve hakkını gözetirsin.
İşte ahiret bilinci dünyayı bırakmak değil, dünyayı ahlakla yaşamak demektir.
Ayetin umut açısından da dengeli anlaşılması gerekir.
Kehf 36'nın yanlış tutumu:
“Ben zaten cennetliğim.”
kibridir.
Bunun karşısında:
“Ben kesin mahvoldum.”
ümitsizliği de doğru değildir.
Mümin Allah'ın rahmetine umutla bakar.
Hata yapabilir.
Tevbe eder.
Yeniden başlar.
Allah'ın affını ister.
Ümit vardır ama garanti kibri yoktur.
Bu iki durum birbirinden farklıdır.
Kibirli kişi kendisini garanti görür.
Ümitli kişi Rabbine güvenir.
Birincisi kendine dayanır.
İkincisi Allah'ın rahmetine.
Bu ayrım ince ama çok önemlidir.
Kehf 36'nın gençler açısından mesajı da büyüktür.
Bugün başarı hikâyeleri genç insanlara:
“Başarırsan değerlisin.”
duygusu verebilir.
İnsan hedef koysun.
Çalışsın.
Kazansın.
Ama değerini yalnız başarıya bağlamasın.
Çünkü başarısızlık geldiğinde bütün kimliği çöker.
Daha sağlıklı kimlik:
“Başarım değerli ama benim bütün değerim başarımdan ibaret değil.”
diyebilmektir.
Mümin için bunun en derin temeli kulluktur.
Allah'ın kulusun.
Başarılı olduğunda da.
Bir işin bozulduğunda da.
Servetin arttığında da.
Azaldığında da.
Bu kimlik insanı hem kibirden hem umutsuzluktan koruyabilir.
Kehf Suresi'nin 36. ayeti bugün bize şu soruları sordurur: Dünyadaki başarımı Allah katındaki kesin üstünlüğüm gibi mi görüyorum? Ahireti uzak gördüğüm için davranışlarımı hafife mi alıyorum? Allah'ın rahmetini ummakla kendimi garanti görmek arasındaki farkı koruyor muyum? Başarılı olmadığını düşündüğüm insanları küçümsüyor muyum? Gücüm arttıkça hesap bilincim de artıyor mu?
Bu sorular ayetin yalnız zengin adamın kıyamet hakkındaki sözünü anlatmadığını; dünya başarısı, ahiret, ilahî rıza, kibir, ümit, hesap ve insanın kendisini garanti görmesi hakkında son derece kapsamlı bir hayat dersi sunduğunu göstermektedir.
Sonuç olarak Kehf 36 bize şunu öğretmektedir: Dünyada sana çok verilmiş olması, ahirette kendine otomatik bir ayrıcalık yazabileceğin anlamına gelmez. Allah'ın rahmetini umut et ama kendini hesaptan muaf sanma. Başarını nimet bil, şükret ve onu Allah katındaki üstünlüğünün kesin belgesine dönüştürme.
Zengin adamın bahçesi hâlâ ayakta.
Serveti hâlâ yerinde.
İnsanları hâlâ yanında.
Ama düşüncesi tehlikeli biçimde uzaklaşmaktadır.
Ve kıssa bize çok güçlü bir gerçeği göstermektedir:
İnsan bazen dünyada her şeyi kazanırken, kendisini hakikatten uzaklaştıran bir düşünceyle asıl kaybını hazırlayabilir.
⠀
Son Söz
⠀
