John Searle'e Göre Bilinç Nedir 
Biyolojik Natüralizm, Öznel Deneyim, Beyin Ve Zihin İlişkisi Nasıl Açıklanır
John Searle'e göre bilinç, gerçek, biyolojik, öznel ve indirgenemez bir zihinsel olgudur. Searle, bilinci ne bedenden tamamen ayrı bir ruhsal töz olarak görür ne de basitçe bilgisayar programına, sembol işlemeye veya davranışsal çıktıya indirger. Ona göre bilinç, beynin biyolojik süreçlerinden doğar, fakat ortaya çıktığında birinci şahıs deneyimi taşıdığı için felsefi olarak özel bir yere sahiptir.
Searle'ün bilinç görüşü, biyolojik natüralizm adıyla bilinir. Bu görüşe göre bilinç doğaüstü değildir; doğanın içindedir. Fakat bilinç, yalnızca dışarıdan ölçülen fiziksel süreçlerle tamamen açıklanmış sayılmaz. Çünkü bilinç, içeriden yaşanan bir gerçekliktir.
Bir insan acı çektiğinde, kırmızıyı gördüğünde, müzikten etkilendiğinde, bir anıyı hatırladığında veya kendi varlığını düşündüğünde, yalnızca nöronlar ateşlenmez; aynı zamanda bir şey yaşanır. İşte Searle için bilinç probleminin kalbi buradadır:
Beyin süreçleri bilinç doğurur; fakat bilinç, onu yaşayan özne açısından içsel bir deneyimdir.
John Searle'e Göre Bilinç Nedir
John Searle'e göre bilinç, bir varlığın öznel deneyimlere sahip olmasıdır. Yani bilinçli olmak, yalnızca dış dünyaya tepki vermek değildir; içeriden bir şeyler yaşamaktır.
Bilinç şunları içerir:
Acı hissetmek
Renk görmek
Ses duymak
Korku yaşamak
Sevinç duymak
Bir şeyi istemek
Bir şeyi düşünmek
Kendi varlığının farkında olmak
Dünyayı belirli bir bakış açısından deneyimlemek
Searle'e göre bilinç gerçek bir olgudur. Yani bilinç bir yanılsama, dil oyunu veya sadece davranış biçimi değildir. Bir insan acı çektiğinde, bu acı yalnızca dışarıdan gözlenen davranışlardan ibaret değildir. Acının içeriden yaşanan bir niteliği vardır.
Bu yüzden Searle için bilinç, felsefenin merkezî problemlerinden biridir.
Çünkü bilinç, hem doğanın içindedir hem de doğayı içeriden deneyimleme biçimimizdir.
Biyolojik Natüralizm Nedir
Biyolojik natüralizm, Searle'ün bilinç hakkındaki temel felsefi görüşüdür. Bu görüşe göre bilinç, beynin biyolojik süreçlerinden kaynaklanan gerçek bir özelliktir.
Searle bu görüşle iki uç noktaya karşı çıkar:
Düalizm: Bilincin bedenden ayrı, maddi olmayan bir ruhsal töz olduğunu savunan yaklaşım.
İndirgemeci materyalizm: Bilinci tamamen fiziksel süreçlere veya davranışlara indirgemeye çalışan yaklaşım.
Biyolojik natüralizme göre bilinç:
Doğaldır.
Biyolojiktir.
Beyne bağlıdır.
Gerçektir.
Özneldir.
Bilgisayar programıyla aynı şey değildir.
Searle'e göre bilinç, tıpkı sindirim veya fotosentez gibi doğa içinde ortaya çıkan bir olgudur. Fakat bilinç, bu örneklerden farklı olarak öznel deneyim taşır. Bu nedenle onu yalnızca üçüncü şahıs gözlemine indirgemek yanlıştır.
Searle'ün ana düşüncesi şudur:
Bilinç beynin ürünüdür; fakat beynin yalnızca dışarıdan görülen mekanik hareketi olarak anlaşılamaz.
Searle Bilinci Neden Gerçek Bir Olgu Olarak Savunur
Searle, bilincin gerçekliğini çok güçlü biçimde savunur. Ona göre bilinçten daha kesin bildiğimiz çok az şey vardır. Çünkü bilinç, dışarıdan kanıt beklemeden içeriden doğrudan yaşadığımız şeydir.
Bir kişi acı çektiğinde, o acının gerçek olup olmadığını dışarıdan ispatlamaya ihtiyaç duymaz. Acı, o kişi için doğrudan yaşanan bir gerçekliktir.
Searle'ün bilinç gerçekliği savunusu şu noktalara dayanır:
Bilinç doğrudan deneyimlenir.
Acı, renk, tat, koku ve duygu gerçek yaşantılardır.
Bilinç bir yanılsama olamaz; çünkü yanılsama bile bilinç gerektirir.
Bilinci inkâr etmek, onu deneyimleyen özneyi zaten varsayar.
Bu çok önemli bir noktadır. Eğer biri "bilinç yoktur" derse, bu iddia bile bilinçli bir düşünce olarak ortaya çıkar.
Bu nedenle Searle'e göre bilinç, felsefi olarak göz ardı edilemez.
Bilinç, açıklanması gereken bir gerçektir; yok sayılması gereken bir sorun değil.
Searle'e Göre Bilinç Beyinden Nasıl Doğar
Searle'e göre bilinç, beynin karmaşık biyolojik süreçlerinden doğar. Beyindeki nöronlar, sinaptik bağlantılar, elektriksel ve kimyasal iletimler, bilinçli deneyimlerin temelini oluşturur.
Bu açıdan bilinç:
Beyinsiz ortaya çıkmaz.
Beyin durumlarından etkilenir.
Beyin hasarıyla değişebilir.
İlaçlar ve kimyasal süreçlerle değişebilir.
Uyku, anestezi ve hastalıklarla farklı hâllere girer.
Fakat Searle'e göre bilinç, beynin faaliyetlerinden kaynaklansa da, sırf nöron hareketlerinin dış tanımıyla tamamen anlaşılmış olmaz. Çünkü bilinç ortaya çıktığında, içeriden yaşanan bir deneyim alanı oluşur.
Bunu şöyle düşünebiliriz:
Beyin bilinç üretir.
Bilinç beyinden bağımsız değildir.
Ama bilinç, yalnızca beyin süreçlerinin dışarıdan bakılan tanımı da değildir.
Bu nedenle Searle, bilinci doğa içinde tutar ama onu basitleştirilmiş fiziksel açıklamaya indirgemez.
Searle Düalizme Neden Karşıdır
Düalizm, zihin ile bedenin iki ayrı töz olduğunu savunan görüştür. Bu anlayışa göre bilinç veya ruh, fiziksel bedenden bağımsız ayrı bir varlık türü olabilir.
Searle düalizme karşıdır çünkü ona göre bilinç, doğaüstü veya maddeden bağımsız bir şey değildir. Bilinç, beynin biyolojik süreçleriyle ortaya çıkar.
Düalizme karşı temel itirazları şöyle özetlenebilir:
Bilinç beyinle güçlü biçimde ilişkilidir.
Beyin hasarı zihinsel hayatı değiştirir.
Bilinç doğal dünyanın dışında düşünülmemelidir.
Zihin ve beden arasında açıklanamaz bir uçurum yaratmak gereksizdir.
Searle, bilinci doğanın dışına atmadan açıklamak ister. Ona göre bilinç gizemli olabilir; fakat doğaüstü olmak zorunda değildir.
Bu yüzden Searle'ün yaklaşımı, ruhçu düalizme değil, biyolojik temelli bir zihin anlayışına dayanır.
Fakat bu, onun bilinci önemsizleştirdiği anlamına gelmez. Tam tersine, bilinç doğanın içinde olduğu hâlde özel ve temel bir gerçekliktir.
Searle İndirgemeci Materyalizme Neden Karşıdır
Searle, düalizme karşı olduğu gibi indirgemeci materyalizme de karşıdır. İndirgemeci materyalizm, bilinçli deneyimleri tamamen beyin süreçlerine, davranışlara veya hesaplamaya indirgemeye çalışır.
Searle'e göre bu yaklaşım bilincin en önemli özelliğini kaçırır:
Öznel deneyim.
Bir insanın acı çekmesini yalnızca sinir liflerinin uyarılması olarak açıklamak, acının içeriden nasıl yaşandığını tam olarak vermez. Beyinde kırmızı renk algısıyla ilgili süreçleri tanımlamak, kırmızıyı görmenin öznel hissini tamamen tüketmez.
Searle'ün indirgemeciliğe itirazı şudur:
Bilinç nesnel olarak incelenebilir; fakat bilinçli deneyimin kendisi öznel bir varoluş biçimine sahiptir.
Bu yüzden bilinç, başka birçok bilimsel olgu gibi tamamen üçüncü şahıs gözlemine indirgenemez.
Burada Searle çok hassas bir denge kurar:
Bilinç biyolojiktir, ama basitçe yok sayılamaz.
Bilinç fiziksel dünyaya bağlıdır, ama öznel gerçekliği vardır.
Öznel Deneyim Nedir
Öznel deneyim, bir şeyi içeriden yaşama hâlidir. Bu, bilincin en temel özelliklerinden biridir. Bir olay dışarıdan gözlenebilir; fakat o olayın kişi açısından nasıl yaşandığı yalnızca o öznenin deneyiminde bulunur.
Örneğin:
Acının nasıl hissettirdiği
Kırmızıyı görmenin deneyimi
Bir melodiden etkilenme hâli
Korkunun içsel ağırlığı
Aşkın kişide oluşturduğu duygu
Bir hatıranın insanı sarsması
Bunlar sadece dış davranışlar değildir. İçeriden yaşanan niteliklerdir.
Searle'e göre bilinçli deneyimin özelliği budur:
Her bilinçli hâlin bir özneye göre yaşanması vardır.
Bu nedenle bilinç, tamamen dışarıdan tarif edildiğinde eksik kalır. Çünkü bilinç, yalnızca olan bir şey değil, birine olan bir şeydir.
Bu yüzden Searle için öznel deneyim, bilinç felsefesinin vazgeçilmez merkezidir.
Birinci Şahıs Ontolojisi Ne Demektir
Searle, bilinç için birinci şahıs ontolojisi ifadesini kullanır. Bu, bilincin varlık biçiminin onu yaşayan özneye bağlı olduğu anlamına gelir.
Örneğin bir ağrı, onu yaşayan kişi açısından vardır. Dışarıdan doktor bu ağrının sinirsel temelini inceleyebilir; fakat ağrının kendisi, onu hisseden kişinin birinci şahıs deneyimidir.
Birinci şahıs ontolojisi şunu ifade eder:
Bilinçli deneyimler, onları yaşayan özneye bağlı olarak var olur.
Bu durum, bilincin bilimsel olarak incelenemeyeceği anlamına gelmez. Beyin görüntüleme, nöroloji, psikoloji ve bilişsel bilim bilinçle ilgili çok şey söyleyebilir.
Fakat Searle'e göre bilimsel açıklama yapılırken bilincin öznel varlık biçimi unutulmamalıdır.
Yani bilinç:
Nesnel olarak araştırılabilir.
Fakat varoluş biçimi öznel deneyimdir.
Bu ayrım Searle'ün zihin felsefesinin en önemli noktalarından biridir.
Searle'e Göre Bilinç Ve Niyetlilik Arasındaki Bağ Nedir
Searle'ün zihin felsefesinde niyetlilik, zihinsel durumların bir şeye yönelmiş olmasıdır. Bilinç çoğu zaman niyetlilikle birlikte çalışır.
Bir insan:
Bir şeyi düşünür.
Bir şeyi ister.
Bir şeyden korkar.
Bir şeyi hatırlar.
Bir şeye inanır.
Bir şeyi hayal eder.
Bu zihinsel durumlar bir içerik taşır. Yani boş değildir; dünyaya veya bir nesneye yönelmiştir.
Searle'e göre bilinç ve niyetlilik birbirinden tamamen aynı şey değildir, fakat derinden bağlantılıdır. Bazı bilinç durumları açık niyetlilik taşımaz gibi görünebilir; örneğin genel bir kaygı hâli veya ruhsal atmosfer. Fakat birçok bilinçli durum dünyayla anlamlı ilişki kurar.
Bu bağ önemlidir çünkü yapay zekâ tartışmasında da devreye girer.
Searle'e göre bilgisayar sembolleri işler; fakat bu semboller kendiliğinden gerçek niyetlilik taşımaz. Anlam ve yönelmişlik, bilinçli zihinsel durumlarla ilişkilidir.
Bilinç Bilgisayar Programı Gibi Açıklanabilir Mi
Searle'e göre bilinç, yalnızca bilgisayar programı gibi açıklanamaz. Onun Çin Odası Argümanı da bu fikri destekler.
Bilgisayar programı sembolleri kurallara göre işler. Fakat Searle'e göre sembol işleme, bilinçli anlama için yeterli değildir.
Bir program:
Girdi alabilir.
Sembol işleyebilir.
Çıktı üretebilir.
Dilsel cevap verebilir.
Davranışı simüle edebilir.
Fakat bütün bunlar, programın içeriden bir deneyim yaşadığını göstermez.
Searle'ün temel iddiası şudur:
Bilgisayar programı sözdizimseldir; bilinç ise anlamsal ve öznel deneyime sahiptir.
Yani bilgisayar biçimsel işlemler yapar. İnsan zihni ise anlam taşır, deneyim yaşar, dünyaya yönelir.
Bu nedenle Searle'e göre zihin, yalnızca yazılım değildir. Bilincin ortaya çıkması için beynin biyolojik nedensel güçleri önemlidir.
Searle'e Göre Beyin Simülasyonu Bilinç Üretir Mi
Searle, beyin simülasyonunun bilinçle aynı şey olmadığını savunur. Ona göre bir şeyi simüle etmek, o şeyin kendisini üretmek değildir.
Örneğin:
Bilgisayarda yağmur simüle edilebilir; ama gerçek ıslaklık oluşmaz.
Sindirim simüle edilebilir; ama gerçek besin sindirilmez.
Yangın simüle edilebilir; ama gerçek ısı ortaya çıkmaz.
Aynı şekilde, Searle'e göre beynin işlemlerini biçimsel olarak simüle etmek de bilinç üretmek anlamına gelmez.
Buradaki kritik nokta şudur:
Simülasyon, nedensel gerçekliğin kendisi değildir.
Beyin yalnızca bilgi işleyen soyut bir sistem değildir. Biyolojik, kimyasal, elektriksel ve nedensel bir organdır. Bilinç de bu gerçek biyolojik süreçlerden doğar.
Bu yüzden Searle, bilgisayarda beyin simülasyonu yapılmasının, otomatik olarak gerçek bilinç doğuracağını kabul etmez.
Ona göre bilinç için yalnızca doğru biçimsel yapı değil, doğru biyolojik nedensel güçler gerekir.
Searle'e Göre Hayvanlarda Bilinç Var Mıdır
Searle, bilinci yalnızca insana özgü metafizik bir ayrıcalık olarak görmez. Bilinç biyolojik bir olguysa, farklı hayvanlarda da farklı bilinç düzeylerinin bulunması mümkündür.
Hayvanlar:
Acı hissedebilir.
Korku yaşayabilir.
Açlık duyabilir.
Çevreyi algılayabilir.
Tehlikeden kaçabilir.
Sosyal bağlar kurabilir.
Bazı durumlarda hafıza ve beklenti gösterebilir.
Searle'ün biyolojik natüralizmi açısından bu şaşırtıcı değildir. Eğer bilinç beynin biyolojik süreçlerinden doğuyorsa, karmaşık sinir sistemlerine sahip hayvanlarda bilinç formları beklenebilir.
Bu yaklaşım insanı tamamen merkeze koyan aşırı görüşlerden ayrılır.
İnsan bilinci çok karmaşık, dilsel ve kendini düşünebilen bir yapıya sahiptir. Fakat bilinçli deneyimin temel biçimleri hayvanlarda da bulunabilir.
Bu da Searle'ün bilinci doğa içinde düşündüğünü gösterir.
Bilincin Zor Problemi Searle Açısından Nasıl Görülür
Bilincin zor problemi, fiziksel beyin süreçlerinin nasıl olup da öznel deneyim doğurduğu sorusudur. Searle bu problemi ciddiye alır; fakat onun bazı filozoflar tarafından gereğinden fazla gizemli hale getirildiğini de düşünür.
Searle'e göre bilinç, beynin biyolojik bir özelliğidir. Bu bakımdan doğaüstü bir açıklama gerekmez. Fakat yine de bilinç, öznel olduğu için özel açıklama ister.
Zor problem şu sorularla ilgilidir:
Nöron faaliyetleri nasıl acı deneyimine dönüşür
Beyindeki süreçler nasıl renk görme hissi doğurur
Fiziksel olaylar nasıl birinci şahıs deneyimi üretir
Neden sadece bilgi işleme değil, deneyim de vardır
Searle'ün cevabı, bilinci doğa içinde tutar:
Bilinç, beynin gerçek biyolojik nedensel güçlerinden doğan üst düzey bir özelliktir.
Fakat bu cevap, tüm ayrıntıları çözmüş değildir. Searle daha çok yanlış yaklaşımları eleştirir ve bilincin gerçek, biyolojik, öznel bir olgu olduğunu savunur.
Searle Bilinci Neden Yok Sayılamaz Görür
Bazı indirgemeci yaklaşımlar, bilinci açıklamak yerine neredeyse ortadan kaldırmaya çalışır. Buna göre bilinç dediğimiz şey aslında yanlış bir halk psikolojisi kavramı veya yanıltıcı bir izlenim olabilir.
Searle buna sert biçimde karşı çıkar. Ona göre bilinç yok sayılamaz çünkü bilinç, bütün deneyimlerimizin temelidir.
Bilinç olmadan:
Acıdan söz edemeyiz.
Renk deneyiminden söz edemeyiz.
Düşünceden söz edemeyiz.
Anlamdan söz edemeyiz.
Bilimsel gözlemden bile söz edemeyiz.
Bilinci inkâr etmek, onu zaten varsaymak anlamına gelir. Çünkü inkâr etme eylemi bile bilinçli düşünce gerektirir.
Bu nedenle Searle için bilinç, felsefenin görmezden gelemeyeceği en temel gerçeklerden biridir.
Bilinç açıklanmalıdır; fakat açıklama, bilinci ortadan kaldırmamalıdır.
Searle'ün Bilinç Anlayışı Yapay Zekâ Tartışmasını Nasıl Etkiler
Searle'ün bilinç anlayışı yapay zekâ tartışmasında çok önemlidir. Çünkü o, bilinç için yalnızca doğru davranış veya doğru çıktı üretmenin yeterli olmadığını savunur.
Bir yapay zekâ:
Akıcı konuşabilir.
Doğru cevaplar verebilir.
Metin üretebilir.
İnsan davranışını taklit edebilir.
Soruları bağlama uygun cevaplayabilir.
Fakat Searle'ün sorusu şudur:
Bu sistem içeriden bir şey yaşıyor mu
Eğer bilinç biyolojik bir olguysa, yalnızca program çalıştıran bir sistemin bilinçli olması şüphelidir. Searle'e göre yapay zekâ sistemleri zeki davranış gösterebilir, ama bu onların bilinçli deneyime sahip olduğunu göstermez.
Bu düşünce, yapay zekâ çağında büyük önem taşır.
Çünkü insan benzeri konuşma, insan benzeri bilinç anlamına gelmeyebilir.
Searle bize şunu hatırlatır:
Anlamlı cevap üretmek başka, anlamı içeriden yaşamak başkadır.
Searle'ün Bilinç Görüşünün Güçlü Yanları Nelerdir
Searle'ün bilinç görüşünün en güçlü yanı, iki aşırılıktan kaçınmasıdır. Bilinci doğaüstü bir gizeme dönüştürmez; ama onu basitçe yok saymaz veya program işlemeye indirgemez.
Güçlü yanları şunlardır:
Bilinci gerçek kabul eder.
Beynin önemini vurgular.
Öznel deneyimi ciddiye alır.
Bilgisayar modelinin sınırlarını gösterir.
Düalizmden kaçınır.
İndirgemeci materyalizmin eksiklerini gösterir.
Zihin felsefesine biyolojik ama derinlikli bir çerçeve sunar.
Searle'ün yaklaşımı, bilinci hem bilimsel hem felsefi ciddiyetle ele almaya çalışır.
O, bilincin doğa içinde açıklanması gerektiğini savunur. Fakat doğa içinde açıklamak, bilincin öznel yapısını yok saymak anlamına gelmemelidir.
Bu denge, Searle'ü önemli kılar.
Searle'ün Bilinç Görüşüne Yöneltilen Eleştiriler Nelerdir
Searle'ün bilinç görüşü etkili olduğu kadar tartışmalıdır. Birçok filozof onun biyolojik natüralizmini yeterince açıklayıcı bulmaz.
Eleştiriler şunlardır:
Bilinç beyinden doğar demek, nasıl doğduğunu tam açıklamaz.
Biyolojik nedensel güçlere vurgu yapmak, yapay bilinç ihtimalini fazla sınırlayabilir.
Bilincin öznel niteliği kabul edilir; fakat fiziksel dünyayla ilişkisi hâlâ tam netleşmez.
Searle düalizmi reddetse de, öznel ve nesnel ayrımı bazen yeni bir ikilik yaratıyor gibi görünebilir.
Bilgisayar simülasyonu eleştirisi, gelecekteki farklı yapay sistemleri yeterince hesaba katmayabilir.
Bu eleştiriler önemlidir. Çünkü Searle'ün görüşü güçlü bir çerçeve sunsa da, bilinç problemi hâlâ çözülmüş değildir.
Yine de Searle'ün katkısı büyüktür. O, bilinci ciddiye almayan yaklaşımlara karşı güçlü bir felsefi direnç oluşturmuştur.
John Searle'ün Bilinç Felsefesi Bugün Neden Önemlidir
Searle'ün bilinç felsefesi bugün çok önemlidir çünkü çağımızda yapay zekâ, nörobilim, bilişsel bilim ve zihin araştırmaları hızla gelişmektedir. Artık makineler insan gibi konuşabiliyor, beyin taramaları zihinsel süreçleri izleyebiliyor ve bilinç üzerine yeni teoriler ortaya çıkıyor.
Fakat temel soru hâlâ sürüyor:
Bilinç nedir
Searle'ün düşüncesi bugün şu alanlarda önemlidir:
Yapay zekâ bilinci tartışmaları
Nörobilim ve öznel deneyim ilişkisi
Zihin-beden problemi
Beyin simülasyonları
İnsan bilincinin indirgenemezliği
Anlama ve niyetlilik tartışmaları
Bilinçli deneyimin felsefi statüsü
Searle bize özellikle şunu hatırlatır:
Bir şeyi dışarıdan modellemek, onu içeriden yaşamakla aynı şey değildir.
Bu uyarı, yapay zekâ çağında daha da değerli hale gelmiştir.
Son Söz: John Searle'e Göre Bilinç Bize Ne Anlatır Beynin İçinde Doğan Öznel Evren
John Searle'e göre bilinç, insanın ve hayvanların biyolojik dünyasında ortaya çıkan gerçek, öznel ve temel bir olgudur. Bilinç doğaüstü değildir; fakat sıradan bir mekanik işlem gibi de görülemez. Beyne bağlıdır; fakat yalnızca dışarıdan ölçülen nöron faaliyetlerine indirgenemez. Bilgisayar programına benzeyen yönleri olabilir; fakat program çalıştırmak bilinçli deneyim yaşamakla aynı şey değildir.
Searle'ün bilinç felsefesi bize şu büyük ayrımları öğretir:
Beyin ile zihin ilişkilidir, ama zihin yalnızca davranış değildir.
Bilinç biyolojiktir, ama öznel deneyim taşır.
Anlama sembol işlemeyi aşar.
Simülasyon gerçek deneyimin kendisi değildir.
Bilinç yok sayılamaz; çünkü bütün anlam dünyamız onun içinde açılır.
Bu yüzden Searle için bilinç, evrenin en şaşırtıcı gerçeklerinden biridir. Madde, beyin hâline gelir; beyin, bilinç doğurur; bilinç, kendisini ve evreni düşünmeye başlar.
İşte burada felsefenin en büyüleyici sorusu belirir:
Evrenin içindeki biyolojik bir organ, nasıl olur da evreni içeriden deneyimleyen bir özneye dönüşür
Searle bu soruya doğaüstü bir cevap vermez. Ama onu basite de indirgemez. Onun felsefesi, bilinci hem doğanın içinde hem de insan deneyiminin merkezinde tutar.
