Félix Guattari'ye Göre Arzu Makineleri Nedir 
Bilinçdışı, Kapitalizm, Toplum Ve Modern İnsan Nasıl Açıklanır
Félix Guattari'nin “arzu makineleri” kavramı, modern düşüncenin en sarsıcı fikirlerinden biridir. Çünkü bu kavram, insanı yalnızca psikolojik bir birey, yalnızca toplumsal bir unsur ya da yalnızca ekonomik bir tüketici olarak değil; sürekli bağlantılar kuran, enerji üreten, anlam oluşturan, arzularını toplumsal düzenlerle iç içe yaşayan çok katmanlı bir varlık olarak ele alır.
Guattari, özellikle Gilles Deleuze ile birlikte yazdığı Anti-Oedipus adlı eserde, arzunun bastırılmış, eksik, suçlu ya da yalnızca cinsel bir dürtü olmadığını savunur. Ona göre arzu üretkendir. Arzu, insanın içinde saklanan pasif bir özlem değil; dünyayı, ilişkileri, kurumları, kimlikleri, hayalleri ve toplumsal yapıları sürekli yeniden üreten canlı bir makinedir.
Bu yüzden “arzu makineleri” ifadesi ilk duyulduğunda soğuk ve mekanik görünebilir; fakat Guattari'nin düşüncesinde makine, yalnızca metalden yapılmış cansız bir araç değildir. Makine, bağlantı kuran her sistemdir. İnsan bedeni, bilinçdışı, aile, şehir, dil, medya, kapitalizm, teknoloji, sanat, siyaset ve hatta rüyalar bile birer makinesel bağlantı ağıdır.
Arzu Makineleri Kavramının Temel Anlamı
Arzu makineleri, Guattari'ye göre insanın içindeki arzuların dünyayla bağlantı kurarak sürekli üretim yapmasıdır. Buradaki “makine” kelimesi, insanı robotlaştırmak için değil; arzunun çalışan, bağlanan, akan ve üreten yapısını göstermek için kullanılır.
İnsan arzusu tek başına kapalı bir iç dünya değildir. Bir çocuk annesine, bir işçi fabrikaya, bir öğrenci bilgiye, bir sanatçı sese, bir toplum ideolojiye, bir tüketici reklama, bir beden başka bedenlere bağlanır. Her bağlantı yeni bir akış üretir. İşte bu akışların tamamı arzu makineleri dediğimiz yapıyı meydana getirir.
Guattari açısından insan şöyle işler:
Görür, etkilenir, ister, bağlanır, üretir, kopar, yeniden bağlanır.
Bu süreç durmaz. İnsan arzusu sabit bir merkezden değil, çok sayıda ilişkiden doğar. Bu nedenle arzu, yalnızca “bir şeyi istemek” değildir; dünyayla temas kurma biçimidir.
Arzu makineleri, insanın içinden dış dünyaya; dış dünyadan da insanın bilinçdışına doğru akan üretim düzenidir.
Guattari'ye Göre Arzu Neden Eksiklik Değil, Üretimdir
Klasik psikanalizde arzu çoğu zaman eksiklik üzerinden açıklanır. İnsan bir şeyi ister çünkü onda olmayan bir şeyi tamamlamak ister. Guattari ise bu anlayışı yetersiz bulur. Ona göre arzu, yalnızca eksikliği telafi etmeye çalışan bir güç değildir; aksine yeni gerçeklikler üreten yaratıcı bir enerjidir.
Bir insan sevdiğinde yalnızca eksikliğini tamamlamaz; yeni bir ilişki biçimi üretir. Bir sanatçı resim yaptığında yalnızca içindeki boşluğu doldurmaz; yeni bir duygu alanı açar. Bir toplum devrim istediğinde yalnızca yoksunluğunu dile getirmez; başka bir yaşam ihtimalini üretir.
Bu bakımdan arzu:
Pasif değildir.
Suçlu değildir.
Sadece cinsellik değildir.
Sadece bireysel değildir.
Sadece bilinçaltına hapsedilemez.
Arzu, Guattari'de bir yaratma gücü haline gelir. İnsan arzuladığı anda yalnızca içsel bir duygu yaşamaz; aynı zamanda dünyayı yeniden düzenleyecek bağlantılar kurmaya başlar.
Bu yüzden arzu, Guattari düşüncesinde yaşamın üretici motorudur.
Bilinçdışı Guattari'ye Göre Nasıl Çalışır
Guattari'nin bilinçdışı anlayışı, Freud'un aile merkezli bilinçdışı yorumundan oldukça farklıdır. Freud'da bilinçdışı çoğu zaman bastırılmış arzuların, çocukluk travmalarının, aile ilişkilerinin ve özellikle Oedipus karmaşasının alanıdır. Guattari ise bilinçdışını çok daha geniş düşünür.
Ona göre bilinçdışı yalnızca anne, baba ve çocuk üçgeninde açıklanamaz. Bilinçdışı aynı zamanda:
Ekonomiyle, siyasetle, medya düzeniyle, şehirlerle, savaşlarla, teknolojilerle, reklamlarla, eğitimle, dinle, cinsiyet rolleriyle ve toplumsal makinelerle bağlantılıdır.
Yani insanın bilinçdışı yalnızca evin içinde kurulmaz; sokakta, okulda, fabrikada, ekranda, pazarda, dilde ve iktidar ilişkilerinde de şekillenir.
Bu nedenle Guattari için bilinçdışı bir tiyatro sahnesi değil, bir fabrika gibidir. Tiyatroda roller oynanır; fabrikada üretim yapılır. Guattari bilinçdışının temsil eden değil, üreten bir yapı olduğunu söyler.
Bilinçdışı, arzuların saklandığı karanlık bir oda değil; arzuların bağlantılar kurarak gerçeklik ürettiği canlı bir atölyedir.
Arzu Makineleri İnsan Bedeninde Nasıl İşler
Guattari'ye göre beden yalnızca biyolojik bir organizma değildir. Beden, arzuların, duyuların, hafızaların, sosyal kodların ve dış dünyadan gelen etkilerin kesiştiği makinesel bir alandır.
Bir göz yalnızca görmez; görüntülerle bağ kurar. Bir kulak yalnızca duymaz; seslerden anlam üretir. Bir ağız yalnızca konuşmaz; dil, arzu, emir, itiraz, sevgi ve kimlik üretir. Bir el yalnızca dokunmaz; emek, temas, sanat ve sahiplenme ilişkisi kurar.
Beden bu anlamda birçok küçük makinenin birleşimidir:
| Bedensel Alan | Arzu Makinesindeki Rolü |
|---|---|
| Göz | Görüntülerle arzu bağlantısı kurar |
| Dil | Anlam, kimlik ve söylem üretir |
| El | Emek, temas ve üretim sağlar |
| Hafıza | Geçmiş deneyimleri bugünkü arzulara bağlar |
| Duyular | Dünyayı içsel akışlara dönüştürür |
| Sinir Sistemi | Etkilenme ve tepki düzenini taşır |
Bu yüzden modern insan yalnızca “düşünen birey” değil; ekranlara, seslere, nesnelere, insanlara, kurumlara ve imgeler dünyasına sürekli bağlanan arzulayan bir bedendir.
Beden, arzunun sessiz motorudur; dünya ise bu motorun bağlandığı sonsuz ağdır.
Arzu Makineleri Ve Kapitalizm Arasındaki İlişki Nedir
Guattari'nin en güçlü analizlerinden biri, kapitalizmin arzuyu nasıl yakaladığıdır. Kapitalizm yalnızca mal ve hizmet üretmez; aynı zamanda arzu üretir, arzu yönlendirir, arzu paketler ve arzu satar.
Modern insan çoğu zaman bir ürünü yalnızca ihtiyacı olduğu için satın almaz. O ürüne yüklenen kimliği, prestiji, güzellik vaadini, statüyü, güven duygusunu ya da aidiyet hissini satın alır. Kapitalizm bu noktada arzunun doğal akışını yakalar ve onu tüketim düzenine bağlar.
Bir telefon yalnızca iletişim aracı değildir; kimlik makinesine dönüşür.
Bir marka yalnızca ürün değildir; aidiyet makinesine dönüşür.
Bir reklam yalnızca tanıtım değildir; arzu üretim makinesine dönüşür.
Bir sosyal medya profili yalnızca hesap değildir; görünürlük makinesine dönüşür.
Kapitalizm, insanın arzularını bastırmak yerine çoğu zaman onları çoğaltır; fakat bu çoğaltmayı özgürleşme için değil, piyasa döngüsüne bağlamak için yapar.
Guattari'ye göre kapitalizm, arzuyu yok etmez; arzuyu kendi sisteminin yakıtına dönüştürür.
Kapitalizm Arzuyu Nasıl Kodlar Ve Yönlendirir
Guattari ve Deleuze'e göre toplumlar arzuyu başıboş bırakmaz. Her toplum arzuyu belirli kurallar, yasaklar, beklentiler ve kurumlar aracılığıyla kodlar. Kapitalizm ise bu kodlama işini çok özel bir biçimde yapar.
Kapitalizm bir yandan eski geleneksel bağları çözer; diğer yandan insanı pazarın yeni kodlarına bağlar. Geleneksel toplumda arzu aile, din, töre, soy ve yerel düzenlerle sınırlandırılırken; kapitalist toplumda arzu para, tüketim, kariyer, görünürlük, başarı ve rekabet üzerinden yeniden örgütlenir.
Modern insana sürekli şöyle seslenilir:
Daha çok iste.
Daha çok tüket.
Daha görünür ol.
Daha başarılı ol.
Daha genç görün.
Daha farklı ol ama sistemin içinde kal.
Bu yüzden kapitalizm arzuyu serbest bırakıyormuş gibi görünür; fakat aslında onu belirli tüketim kanallarına yönlendirir. Arzu özgürleşmez, pazar tarafından biçimlendirilir.
Burada kritik nokta şudur: Kapitalizm insana arzulama hakkı verir; fakat çoğu zaman neyi arzulayacağını da sessizce belirler.
Modern İnsan Neden Sürekli Arzulayan Ama Doymayan Bir Varlığa Dönüşür
Modern insan, Guattari'nin perspektifinden bakıldığında sürekli uyarılan bir arzu ağı içinde yaşar. Ekranlar, reklamlar, sosyal medya, kariyer hedefleri, güzellik standartları, tüketim kültürü ve başarı mitleri insanı durmaksızın yeni arzulara bağlar.
Fakat bu arzuların çoğu derin doyum sağlamaz. Çünkü sistem, arzunun tamamlanmasını değil, sürekli yenilenmesini ister. Eğer insan gerçekten doygun, sakin ve özgür hale gelirse tüketim döngüsü yavaşlar. Bu nedenle modern düzen insanı daima bir sonraki şeye yönlendirir.
Bir sonraki telefon.
Bir sonraki başarı.
Bir sonraki ilişki.
Bir sonraki estetik görüntü.
Bir sonraki tatil.
Bir sonraki onay.
Bir sonraki kimlik.
Böylece insan kendi içsel arzularıyla sistemin ürettiği arzuları ayırt etmekte zorlanır. Kendi istediğini mi istiyor, yoksa ona istemesi öğretilen şeyi mi istiyor
İşte Guattari'nin modern insan analizindeki en derin soru budur.
Modern insanın trajedisi, arzulaması değil; kendi arzusunun kaynağını unutmasıdır.
Arzu Makineleri Ve Toplumsal Kurumlar Nasıl Bağlantılıdır
Guattari'ye göre arzular yalnızca bireysel psikoloji içinde ortaya çıkmaz. Toplumsal kurumlar da arzuyu şekillendirir. Aile, okul, devlet, medya, din, hukuk, iş hayatı ve kültür, insanın neyi isteyeceğini, neyi bastıracağını, neyi normal göreceğini ve neyi suçlu hissedeceğini belirleyen makineler gibi çalışır.
Aile, çocuğa sevgi kadar beklenti de aktarır.
Okul, bilgi kadar disiplin de üretir.
Devlet, güvenlik kadar itaat de kurar.
Medya, haber kadar arzu da üretir.
İş hayatı, gelir kadar kimlik de sağlar.
Kültür, anlam kadar sınır da çizer.
Bu nedenle bireyin arzusu, asla tamamen bireysel değildir. İnsan arzusu toplumsal yapılardan geçerek biçimlenir. Guattari burada bireyin ruhsal sorunlarını sadece bireyin içinde aramak yerine, onu kuşatan toplumsal makineleri de incelemek gerektiğini savunur.
İnsan ruhu, toplumdan ayrı bir ada değildir; toplumun bütün makineleri insanın iç dünyasında yankılanır.
Oedipus Eleştirisi Nedir
Guattari ve Deleuze'ün en önemli eleştirilerinden biri, psikanalizin arzuyu fazlasıyla Oedipus karmaşası etrafında açıklamasıdır. Klasik psikanalizde çocuğun arzusu çoğu zaman anne, baba ve aile üçgeni içinde yorumlanır.
Guattari ise bu yaklaşımın arzuyu daralttığını düşünür. Ona göre insanın arzuları yalnızca aile içindeki ilişkilerle açıklanamaz. Bir çocuğun bilinçdışı aynı zamanda sınıf ilişkilerinden, medya imgelerinden, şehir düzeninden, okul disiplininden, savaş haberlerinden, ekonomik kaygılardan ve kültürel kodlardan da etkilenir.
Yani bilinçdışı sadece “baba yasası” ya da “anne arzusu” ile kurulmaz. Bilinçdışı, çok daha geniş bir toplumsal, ekonomik ve politik ağ içinde oluşur.
Bu yüzden Guattari, psikanalizin insanı aile romanına hapsetmesine karşı çıkar. İnsan yalnızca anne-babasının çocuğu değildir; aynı zamanda çağının, toplumunun, teknolojisinin, sınıfının, dilinin ve tarihsel akışının ürünüdür.
Oedipus eleştirisi, arzunun aile içine sıkıştırılmasına karşı yapılmış büyük bir özgürleştirme hamlesidir.
Şizoanaliz Nedir
Guattari'nin psikanalize alternatif olarak geliştirdiği yaklaşım şizoanaliz olarak bilinir. Şizoanaliz, insanın arzularını bastırılmış semboller, aile üçgenleri ya da tek merkezli yorumlarla açıklamak yerine; arzunun hangi bağlantılarla çalıştığını, hangi toplumsal makinelerle birleştiğini ve nerelerde tıkandığını araştırır.
Şizoanaliz şunu sorar:
Bu arzu nereye bağlanıyor
Hangi toplumsal düzen bu arzuyu şekillendiriyor
Hangi kurum bu arzuyu bastırıyor
Hangi ekonomik yapı bu arzudan faydalanıyor
Bu kişi gerçekten ne istiyor, ona ne istemesi öğretilmiş
Bu yaklaşımda amaç, insanı tek bir psikolojik kalıba sokmak değildir. Amaç, arzunun haritasını çıkarmaktır. Çünkü Guattari'ye göre insan ruhu bir kutu değil, bir harita gibidir. Haritada yollar, kesişimler, çıkmazlar, geçitler, kopuşlar ve yeni bağlantılar vardır.
Şizoanaliz, ruhu yorumlamakla yetinmez; arzunun hangi dünyalarla bağlantı kurduğunu araştırır. Arzu Makineleri Ve Kimlik Meselesi
Modern toplumda kimlik çoğu zaman sabit bir şey gibi düşünülür: Ben buyum, karakterim bu, cinsiyetim bu, mesleğim bu, inancım bu, sınıfım bu. Guattari ise kimliği daha akışkan görür. Ona göre insan kimliği, sürekli bağlantılar içinde oluşan bir süreçtir.
İnsan tek bir özden ibaret değildir. İnsan bazen evlat, bazen anne, bazen işçi, bazen yurttaş, bazen aşık, bazen tüketici, bazen isyancı, bazen inanan, bazen şüphe eden, bazen susan, bazen konuşan bir varlıktır.
Bu kimliklerin her biri farklı arzu makinelerine bağlanır. İş hayatında başka bir arzu düzeni, aile içinde başka bir arzu düzeni, sosyal medyada başka bir arzu düzeni, yalnız kaldığında bambaşka bir arzu düzeni çalışır.
Guattari'nin düşüncesinde kimlik, tek ve donmuş bir heykel değil; sürekli oluş halinde bulunan çoklu bir akıştır.
İnsan “ben” dediğinde bile aslında birçok sesin, birçok arzunun ve birçok bağlantının geçici birleşimini dile getirir. Arzu Makineleri Ve Dil Arasındaki İlişki
Dil, Guattari'ye göre yalnızca düşünceleri ifade eden bir araç değildir. Dil de bir makinedir. Çünkü dil, arzuyu biçimlendirir, yönlendirir, sınırlandırır ve çoğu zaman üretir.
Bir toplum hangi kelimeleri kutsal, hangi kelimeleri ayıp, hangi kelimeleri güçlü, hangi kelimeleri zayıf kabul ediyorsa; insanların arzuları da o dil düzeni içinde şekillenir. İnsan bazen bir şeyi arzuladığı için konuşmaz; konuşabildiği kelimeler sayesinde arzusunu tanır.
Mesela bir duyguya isim koyamayan insan, o duyguyu anlamakta zorlanır. Bir acıyı anlatacak kelimesi olmayan insan, o acıyı iç dünyasında dağınık yaşar. Bir toplum özgürlüğü, aşkı, başarıyı, itaatı ya da günahı nasıl adlandırıyorsa; birey de kendi arzusunu o kelimelerin içinden geçirerek kurar.
Bu nedenle dil, yalnızca anlatmaz; oluşturur.
Yalnızca göstermez; yönetir.
Yalnızca ifade etmez; arzuya yön verir.
Dil, bilinçdışının kapısında duran sessiz bir mühendis gibidir. Medya Ve Sosyal Ağlar Yeni Arzu Makineleri Midir
Guattari'nin yaşadığı dönemde bugünkü sosyal medya düzeni yoktu; fakat onun arzu makineleri kavramı, dijital çağın anlaşılması için son derece güçlüdür. Çünkü sosyal medya, modern dünyanın en etkili arzu makinelerinden biridir.
Bugün insan yalnızca tüketici değil; aynı zamanda kendi görüntüsünü, düşüncesini, hayatını ve kimliğini sürekli sergileyen bir özneye dönüşmüştür. Beğeniler, takipçiler, yorumlar, paylaşımlar ve görünürlük algoritmaları, arzuyu yeni biçimlerde örgütler.
Sosyal medya insana şunu söyler:
Görünür ol.
Beğenil.
Kıyaslan.
Güncel kal.
Kendini markalaştır.
Hayatını estetik bir vitrine dönüştür.
Bu süreçte insan bazen yaşamak için paylaşmaz; paylaşılabilir bir hayat yaşamak için kendini düzenler. İşte bu, dijital çağın en güçlü arzu makinesidir.
Sosyal medya, arzuyu yalnızca yansıtmaz; arzunun şeklini, hızını ve yönünü değiştirir. Arzu Makineleri Ve Ruhsal Yabancılaşma
Guattari'nin düşüncesinde modern insanın en büyük sorunlarından biri, kendi arzularına yabancılaşmasıdır. İnsan arzular; fakat bu arzunun gerçekten kendisine ait olup olmadığını bilemeyebilir. Çünkü aile, okul, medya, kapitalizm, kültür ve teknoloji sürekli olarak insanın neyi istemesi gerektiğine dair sinyaller gönderir.
Bir insan başarılı olmak ister; ama başarı tanımını kim vermiştir
Bir insan güzel görünmek ister; ama güzellik ölçüsünü kim belirlemiştir
Bir insan zengin olmak ister; ama zenginliğin mutlulukla eşitlenmesini kim öğretmiştir
Bir insan sevilmek ister; ama sevginin onay ve görünürlükle karıştırılmasını kim normalleştirmiştir
Yabancılaşma burada başlar. İnsan kendini özgür sanırken aslında başkalarının arzu düzeni içinde hareket ediyor olabilir. Kendi iç sesini duymak yerine, toplumsal makinelerin gürültüsünü kendi arzusu sanabilir.
Modern insanın yorgunluğu, çoğu zaman çok istemesinden değil; kendisine ait olmayan arzuları taşımaktan doğar. Arzu Makineleri Özgürleşme İçin Nasıl Anlaşılmalıdır
Guattari'nin amacı yalnızca modern insanın nasıl kuşatıldığını göstermek değildir. O aynı zamanda arzunun özgürleştirici potansiyeline de inanır. Eğer arzu yalnızca bastırılmış bir eksiklik değil, üretici bir güçse; insan kendi arzularını yeniden kurarak yeni yaşam biçimleri oluşturabilir.
Özgürleşme, Guattari açısından arzuyu yok etmek değildir. Arzuyu suçlamak da değildir. Özgürleşme, arzunun hangi bağlantılara hapsedildiğini fark etmek ve onu daha yaratıcı, daha canlı, daha çoğul, daha özgür bağlantılara açmaktır.
Bu şu anlama gelir:
Tüketim yerine üretim.
Kopya kimlik yerine özgün oluş.
Mecburi başarı yerine anlamlı yaşam.
Bastırılmış bilinçdışı yerine yaratıcı bilinçdışı.
Tek merkezli kimlik yerine çoğul varoluş.
Guattari'ye göre insan, kendi arzu haritasını yeniden çizdiğinde yalnızca bireysel olarak değil, toplumsal olarak da dönüşebilir.
Arzunun özgürleşmesi, insanın kendi hayatını başkalarının kodlarından geri almasıdır. Arzu Makineleri Ve Sanat Arasındaki Bağ Nedir
Sanat, Guattari'nin düşüncesinde arzunun en özgür alanlarından biridir. Çünkü sanat, mevcut kodları bozar, alışılmış algıları sarsar ve yeni duyum alanları açar. Bir resim, bir şiir, bir müzik, bir film ya da bir performans yalnızca estetik bir nesne değildir; aynı zamanda yeni bir arzu bağlantısıdır.
Sanat bize dünyayı başka türlü hissettirebilir. Görmediğimiz ilişkileri görünür kılar. Bastırılmış duyguları dile getirir. Tekdüze gerçekliği çatlatır. İnsana başka bir mümkün yaşamın kapısını aralar.
Bu yüzden sanat, kapitalizmin paketlenmiş arzularına karşı güçlü bir kaçış hattı oluşturabilir. Fakat sanat da piyasaya bağlandığında, o da bir tüketim nesnesine dönüşebilir. Guattari açısından önemli olan, sanatın sistemin süsü haline gelmesi değil; yeni varoluş biçimleri üretebilmesidir.
Sanat, arzunun zincirlerinden kurtulup başka bir dünya ihtimaline doğru akmasıdır. Arzu Makineleri Ve Siyaset Nasıl Bağlantılıdır
Guattari için siyaset yalnızca partiler, devletler, yasalar ve ideolojiler meselesi değildir. Siyaset aynı zamanda arzuların nasıl örgütlendiğiyle ilgilidir. Bir toplumda insanlar neyi arzuluyor, kimden korkuyor, neye itaat ediyor, hangi kimliklere bağlanıyor, hangi hayalleri mümkün görüyor
Bütün bunlar siyasetin derin alanıdır.Faşizm, yalnızca dışarıdan zorla dayatılan bir baskı rejimi değildir; bazen insanların kendi arzularında da kök salabilir. İnsanlar güvenlik, düzen, güçlü lider, düşman imgesi ya da aidiyet arzusu üzerinden baskıcı yapılara bağlanabilir. Bu nedenle Guattari, siyasal düzenleri anlamak için yalnızca ekonomik çıkarları değil, arzu düzenlerini de incelemek gerektiğini düşünür.
Bir toplumun gerçek haritası, yalnızca kurumlarında değil; insanların neyi sevmeye, neyden korkmaya ve neyi istemeye yönlendirildiğinde saklıdır.
Siyaset, arzunun toplumsal ölçekte nasıl örgütlendiğini gösteren büyük bir aynadır. Guattari'nin Modern İnsan İçin En Büyük Uyarısı Nedir
Guattari'nin modern insana en büyük uyarısı şudur: Kendi arzunun kaynağını sorgula. Çünkü insan, kendisini özgür sanırken bile çoktan aile, medya, kapitalizm, devlet, kültür ve teknoloji tarafından kurulmuş arzu yollarında ilerliyor olabilir.
Bu düşünce modern insan için son derece önemlidir. Çünkü çağımızda baskı her zaman yasak şeklinde gelmez. Bazen baskı, seçenek bolluğu gibi görünür. Bazen özgürlük, tüketim seçeneğine indirgenir. Bazen kimlik, profil düzenlemeye dönüşür. Bazen iletişim, görünürlük yarışına sıkışır. Bazen mutluluk, satın alınabilir bir deneyim gibi sunulur.
Guattari burada insanı karamsarlığa değil, farkındalığa çağırır. İnsan arzusunu tanıdığında, onu yeniden kurabilir. Arzusunun nerede tıkandığını, nerede sömürüldüğünü, nerede bastırıldığını ve nerede yaratıcı hale geldiğini görebilir.
Kendini tanımak, yalnızca iç dünyaya bakmak değildir; seni arzulamaya zorlayan dünyayı da okumaktır. Son Söz Arzunun Makinesi, İnsanın Özgürlük Kapısıdır
Félix Guattari'ye göre arzu makineleri, insanın yalnızca içsel dürtülerle hareket eden basit bir varlık olmadığını gösterir. İnsan, arzularıyla dünyaya bağlanır; dünya da kurumları, imgeleri, dili, ekonomisi ve teknolojisiyle insanın arzularını şekillendirir.
Bu nedenle bilinçdışı yalnızca kişisel geçmişin karanlık deposu değildir. Bilinçdışı, toplumun, kapitalizmin, ailenin, medyanın, bedenin, dilin ve tarihin birlikte çalıştığı üretici bir alandır. Kapitalizm bu alanı yakalar, yönlendirir ve çoğu zaman tüketim düzenine bağlar. Modern insan da bu nedenle sürekli arzulayan, fakat çoğu zaman neyi neden arzuladığını bilmeyen bir varlığa dönüşür.
Ama Guattari'nin düşüncesi yalnızca bir eleştiri değildir. Aynı zamanda bir özgürleşme çağrısıdır. Çünkü arzu üreticiyse, insan yeni bağlantılar kurabilir. Yeni yaşam biçimleri, yeni düşünceler, yeni ilişkiler, yeni sanatlar, yeni toplumsal ihtimaller yaratabilir.
İnsan kendi arzusunu tanıdığında, yalnızca kendini değil; içinde yaşadığı sistemi de okumaya başlar. Ve belki de gerçek özgürlük, tam burada başlar: Başkalarının bize neyi istememiz gerektiğini söylediği dünyada, kendi arzumuzun hakiki sesini duyabilmekte.
