Deleuze Ve Guattari'ye Göre Şizoanaliz Nedir 
Psikanaliz, Bilinçdışı, Arzu Ve Özgürleşme Nasıl Açıklanır
Şizoanaliz, Gilles Deleuze ve Félix Guattari'nin klasik psikanalize karşı geliştirdiği en derin, en sarsıcı ve en özgürleştirici düşünce modellerinden biridir. Bu kavram, insan ruhunu yalnızca anne-baba-çocuk üçgeni, bastırılmış cinsellik, çocukluk travmaları ya da Oedipus karmaşası üzerinden açıklamaya çalışan dar yorum biçimlerine güçlü bir itirazdır.
Deleuze ve Guattari'ye göre insanın bilinçdışı, kapalı bir kutu değildir. Bilinçdışı yalnızca geçmişte yaşanmış olayların saklandığı karanlık bir depo da değildir. Bilinçdışı; arzu üreten, bağlantılar kuran, toplumsal makinelerle çalışan, ekonomik düzenlerden etkilenen, dil tarafından biçimlenen, bedende iz bırakan ve modern dünyanın bütün kuvvetleriyle iç içe geçen canlı bir üretim alanıdır.
İşte şizoanaliz, bu üretim alanını anlamaya çalışır. İnsanın arzusunun nereye bağlandığını, hangi toplumsal düzenler tarafından yakalandığını, hangi aile kalıplarıyla daraltıldığını, hangi kapitalist mekanizmalarla yönlendirildiğini ve hangi kaçış çizgileriyle özgürleşebileceğini araştırır.
Bu yüzden şizoanaliz, yalnızca “insanın derdini çözmeye” çalışan bir yöntem değildir. O, insanın arzu haritasını, bilinçdışı akışlarını, toplumsal kuşatılmışlığını ve özgürleşme imkanlarını birlikte okumaya çalışan büyük bir felsefi, psikolojik ve politik bakıştır.
Şizoanaliz Nedir
Şizoanaliz, Deleuze ve Guattari'nin klasik psikanalize alternatif olarak geliştirdiği, arzuyu ve bilinçdışını yalnızca aile merkezli açıklamalarla değil; toplum, kapitalizm, iktidar, dil, beden, kültür, tarih ve arzu makineleri üzerinden anlamaya çalışan analiz biçimidir.
Buradaki “şizo” ifadesi, doğrudan klinik bir hastalık övgüsü anlamına gelmez. Deleuze ve Guattari'nin kullandığı anlamda “şizo”, daha çok arzunun sabit kimliklerden, katı kodlardan, kapalı aile modellerinden ve toplumsal düzenlemelerden kaçma, ayrışma, yeni bağlantılar kurma ve farklı oluşlara açılma gücünü ifade eder.
Şizoanaliz şunu sorar:
Bu insanın arzusu nereye bağlanıyor
Bu arzu kim tarafından yönlendiriliyor
Bu bilinçdışı yalnızca aileyle mi açıklanabilir
Bu ruhsal sıkışmanın toplumsal, ekonomik ve politik kaynakları nelerdir
Bu kişi gerçekten kendi arzusunu mu yaşıyor, yoksa kendisine öğretilmiş arzuların içinde mi dönüp duruyor
Şizoanaliz, insan ruhunu tek bir sembole indirgemez; onu çok katmanlı bir arzu haritası olarak okumaya çalışır.
Şizoanaliz Neden Psikanalize Karşı Geliştirilmiştir
Deleuze ve Guattari, klasik psikanalizin özellikle Freudcu yorumlarının insan arzusunu fazla daralttığını düşünür. Onlara göre psikanaliz, bilinçdışının zenginliğini çoğu zaman Oedipus karmaşası etrafında kapatır. Yani insanın arzusu, sürekli anne, baba, çocukluk ve aile ilişkileri üzerinden yorumlanır.
Elbette aile önemlidir. Fakat Deleuze ve Guattari'ye göre aile, insan arzusunun tek kaynağı değildir. İnsan yalnızca ailesinin çocuğu değildir; aynı zamanda çağının, toplumunun, sınıfının, dilinin, ekonomisinin, medyasının, politik atmosferinin ve kültürel kodlarının da içinden geçerek oluşur.
Bir insanın korkusu yalnızca babasıyla açıklanamaz.
Bir insanın arzusu yalnızca annesiyle açıklanamaz.
Bir insanın sıkışması yalnızca çocukluk sahnesinde çözülemez.
Bir insanın ruhsal yarası yalnızca bireysel geçmişe indirgenemez.
Çünkü modern insanın bilinçdışında yalnızca aile sesi yoktur; reklamların, okulun, devletin, ekranların, iş hayatının, dinin, ahlakın, paranın ve kültürün sesleri de vardır.Şizoanaliz, işte bu yüzden psikanalizin dar aile tiyatrosunu aşmak ister.
Bilinçdışı Neden Bir Tiyatro Değil, Fabrikadır
Deleuze ve Guattari'nin en meşhur ayrımlarından biri şudur: Bilinçdışı bir tiyatro değil, fabrikadır.
Klasik psikanalizde bilinçdışı çoğu zaman bir sahne gibi düşünülür. Bastırılmış arzular bu sahnede sembollerle temsil edilir. Rüyalar, dil sürçmeleri, fanteziler ve belirtiler, bu sahnenin oyunları gibi yorumlanır.
Şizoanaliz ise bilinçdışını yalnızca temsil eden bir yer olarak görmez. Ona göre bilinçdışı üretir.
Arzu üretir.
Korku üretir.
Bağlantı üretir.
Kimlik üretir.
Kaçış çizgileri üretir.
Toplumsal bağlanmalar üretir.
Beden üzerinde duyumlar üretir.
Fabrika benzetmesi burada çok önemlidir. Çünkü fabrika, durağan değildir. Çalışır, bağlar, keser, dönüştürür, akış üretir. Bilinçdışı da böyledir. İnsan bilinçdışı yalnızca geçmişi tekrar etmez; sürekli yeni bağlantılar kurar.Bu yüzden şizoanaliz, “bu sembol neyi temsil ediyor
” sorusundan daha fazla şunu sorar:Bu arzu ne üretiyor
Neye bağlanıyor
Nerede tıkanıyor
Hangi sistem tarafından yakalanıyor
Arzu Şizoanalizde Ne Anlama Gelir
Şizoanalizde arzu, eksiklikten doğan pasif bir istek değildir. Arzu, insanın kendisinde olmayan bir şeyi tamamlamak için duyduğu boşluk hissine indirgenemez. Deleuze ve Guattari'ye göre arzu, üretici, kurucu, bağlantı açıcı ve dünya oluşturan bir güçtür.
İnsan arzuladığında yalnızca istemez; aynı zamanda bir şey kurar.
Sevgi arzulandığında yalnızca bir eksiklik tamamlanmaz; bir ilişki evreni kurulur.
Bilgi arzulandığında yalnızca cahillik giderilmez; bir düşünce yolu açılır.
Özgürlük arzulandığında yalnızca baskı reddedilmez; yeni bir yaşam biçimi hayal edilir.
Sanat arzulandığında yalnızca içsel boşluk dolmaz; yeni bir duyum alanı doğar.
Bu yüzden şizoanalizde arzu, insanın içindeki zayıf bir özlem değil; varoluşun üretim enerjisidir.Fakat bu enerji her zaman özgür akmaz. Aile, kapitalizm, devlet, medya, ahlak, din, okul ve kültür arzuyu yakalayabilir, kodlayabilir ve belirli yönlere yönlendirebilir. Şizoanalizin görevi, arzunun bu yakalanma biçimlerini görünür kılmaktır.
Arzu Makineleri Şizoanalizin Merkezinde Neden Yer Alır
Arzu makineleri, şizoanalizin kalbinde yer alır. Deleuze ve Guattari'ye göre arzu, tek başına kapalı bir iç duygu değildir. Arzu daima bir şeye bağlanır. Bir beden başka bedene, bir bakış bir imgeye, bir zihin bir fikre, bir çalışan iş sistemine, bir tüketici markaya, bir yurttaş devlete, bir kullanıcı ekrana bağlanır.
Bu bağlantılar makinesel şekilde işler. Buradaki makine soğuk metal anlamında değil; bağlantı kuran, akış üreten, kesen, yönlendiren ve dönüştüren düzenek anlamındadır.
Bir çocuk-aile makinesi vardır.
Bir işçi-fabrika makinesi vardır.
Bir tüketici-reklam makinesi vardır.
Bir kullanıcı-algoritma makinesi vardır.
Bir beden-toplumsal norm makinesi vardır.
Bir zihin-dil makinesi vardır.
Şizoanaliz, bu makineleri tek tek inceler. Çünkü insanın arzusu, yalnızca içinde değil; bağlandığı düzeneklerin içinde anlaşılabilir.Bu nedenle “Ben ne istiyorum
” sorusu tek başına yeterli değildir. Daha derin soru şudur:Benim arzum hangi makinelere bağlanarak bu hale geldi
Şizoanaliz Oedipus'u Neden Yetersiz Bulur
Şizoanaliz, Oedipus karmaşasını insan ruhunun evrensel anahtarı olarak görmez. Çünkü Oedipus modeli, arzuyu sürekli aile üçgenine döndürür: anne, baba, çocuk. Deleuze ve Guattari'ye göre bu, bilinçdışının geniş toplumsal alanını daraltır.
Bir insanın arzusu yalnızca aile içinde kurulmaz. İnsan arzusu aynı zamanda:
para düzeniyle,
sınıf konumuyla,
dini yasaklarla,
cinsiyet normlarıyla,
medya imgeleriyle,
şehir hayatıyla,
iş baskısıyla,
teknolojik hızla,
politik korkularla
şekillenir.
Oedipus, bazı durumları açıklayabilir; fakat her arzuyu açıklayan mutlak anahtar değildir.Şizoanaliz için asıl mesele, insanı aile romanına hapsetmemektir. Çünkü insanın bilinçdışı yalnızca evin içinde kurulmaz. Sokakta, okulda, fabrikada, camide, ekranda, pazarda, mahkemede, sosyal medyada ve çalışma hayatında da şekillenir.
Bu yüzden şizoanaliz, aileyi yok saymaz; ama aileyi tek açıklama merkezi olmaktan çıkarır.
Şizoanaliz Kapitalizmi Nasıl Okur
Şizoanaliz açısından kapitalizm yalnızca ekonomik bir sistem değildir. Kapitalizm aynı zamanda büyük bir arzu düzenleme makinesidir. İnsanların neyi isteyeceğini, neyi eksiklik sayacağını, neyi başarı olarak göreceğini, neye sahip olunca değerli hissedeceğini büyük ölçüde biçimlendirir.
Kapitalizm insana yalnızca ürün sunmaz; hayal, kimlik, statü, güzellik, güç, gençlik, özgürlük hissi ve aidiyet vaadi sunar.
Bir telefon yalnızca cihaz değildir; statü arzusuna bağlanır.
Bir marka yalnızca ürün değildir; kimlik arzusuna bağlanır.
Bir kariyer hedefi yalnızca iş değildir; değerli olma arzusuna bağlanır.
Bir sosyal medya profili yalnızca hesap değildir; görünürlük arzusuna bağlanır.
Kapitalizm arzuyu bastırmak yerine çoğu zaman çoğaltır; fakat bu çoğaltmayı özgürleşme için değil, tüketim döngüsünün sürmesi için yapar.Şizoanaliz burada şu soruyu sorar:
Bu arzu bana mı ait, yoksa kapitalizmin bende çalıştırdığı bir eksiklik düzeni mi
Şizoanaliz Modern İnsanın Yorgunluğunu Nasıl Açıklar
Modern insan çoğu zaman yalnızca psikolojik nedenlerle yorulmaz. Şizoanaliz açısından modern insanın yorgunluğu, arzusunun çok fazla sistem tarafından çekilmesinden doğar.
İnsan aynı anda başarılı olmak ister, beğenilmek ister, görünür olmak ister, üretken olmak ister, genç görünmek ister, iyi kazanmak ister, ahlaki olmak ister, özgür olmak ister, kabul görmek ister, farklı olmak ister, sisteme uyum sağlamak ister.
Bu kadar çok arzu, çoğu zaman insanın içinden doğal biçimde yükselmez; toplum tarafından sürekli üretilir.
Ekranlar arzuyu hızlandırır.
İş hayatı arzuyu performansa bağlar.
Kurumlar arzuyu disipline eder. Kapitalizm arzuyu tüketime çeker.
Sosyal medya arzuyu görünürlüğe bağlar. Aile ve kültür arzuyu suçlulukla düzenler.Modern insan bu yüzden bazen ne istediğini bilmediği için değil; çok fazla istemeye zorlandığı için yorgundur.
Şizoanaliz, bu yorgunluğu yalnızca bireysel zayıflık olarak görmez. Onu, modern arzu makinelerinin insan üzerindeki baskısı olarak okur.
Şizoanalizde Toplumsal Makineler Ne Demektir
Toplumsal makineler, insan arzusunu ve davranışını düzenleyen geniş yapılardır. Aile, okul, devlet, din, hukuk, medya, iş hayatı, piyasa, kültür ve teknoloji bu makinelerin en önemli örnekleridir.
Bu makineler yalnızca dış dünyada durmaz; insanın iç dünyasına da girer. İnsan bazen kendi sesi sandığı şeyi, aslında bu makinelerden öğrenmiştir.
Aile, sevgiyle birlikte beklenti üretir.
Okul, bilgiyle birlikte disiplin üretir.
Devlet, güvenlikle birlikte itaat üretir.
Medya, haberle birlikte yönlendirilmiş arzu üretir.
Kapitalizm, ürünle birlikte eksiklik üretir.
Kültür, anlamla birlikte sınır üretir.
Şizoanaliz bu makineleri inceler; çünkü insan ruhu toplumdan ayrı bir ada değildir.Bir kişinin iç dünyasındaki sıkışmayı anlamak için yalnızca onun çocukluğuna değil, onu kuşatan toplumsal makinelerin nasıl çalıştığına da bakmak gerekir.
Şizoanaliz Ve Kimlik Meselesi Nedir
Şizoanaliz, kimliği sabit, tek parçalı ve değişmez bir öz olarak görmez. İnsan kimliği, sürekli bağlantılarla, kopuşlarla, toplumsal etkilerle, arzularla ve deneyimlerle oluşur.
İnsan yalnızca “ben buyum” dediği şeyden ibaret değildir. İnsan çoğu zaman birçok farklı akışın kesişimidir.
Aileden gelen sesler.
Toplumun beklentileri.
Kişisel arzular.
Bastırılmış korkular.
Kültürel kodlar.
Ekonomik zorunluluklar.
Dilin verdiği kalıplar.
Bedenin taşıdığı duyumlar.
Kimlik, şizoanalizde kapalı bir kutu değil; oluş halinde bir haritadır.Bu yüzden şizoanaliz, insanı tek bir etikete hapsetmeye karşı çıkar. Çünkü insan bazen kendisine verilen kimliklerden daha geniştir. Özgürleşme, bu genişliği fark etmekle başlar.
Şizoanaliz Ve Beden Arasındaki Bağ Nedir
Şizoanaliz için beden, yalnızca biyolojik bir organizma değildir. Beden, arzunun aktığı, toplumsal kodların işlendiği, korkuların yerleştiği, hazların dolaştığı ve iktidarın iz bıraktığı canlı bir alandır.
Beden yalnızca iç organlardan ibaret değildir.
Beden aynı zamanda duruştur, nefes alış biçimidir, ses tonudur, utanma yeridir, korkunun kaslarda bıraktığı izdir, arzunun yöneldiği alandır, toplumun dokunduğu yüzeydir.
Bir insanın bedeni, çoğu zaman onun yaşam haritasını taşır.Kaygı göğüste sıkışabilir.
Utanç omuzları düşürebilir.
Korku mideye yerleşebilir.
Öfke çenede sertleşebilir.
Bastırılmış söz boğazda kalabilir.
Sevgi bedeni yumuşatabilir.
Şizoanaliz, bedeni yalnızca tıbbi ya da bireysel bir mesele olarak değil; arzu, toplum ve bilinçdışı arasında çalışan bir alan olarak düşünür.
Şizoanaliz Ve Dil Arasındaki İlişki Nedir
Dil, şizoanalizde çok önemli bir yere sahiptir. Çünkü insan yalnızca dili kullanmaz; dil de insanın arzularını, korkularını, kimliğini ve beden algısını şekillendirir.
Bir toplumda hangi kelimelerin ayıp, hangi kelimelerin kutsal, hangi kelimelerin güçlü, hangi kelimelerin zayıf, hangi kelimelerin tehlikeli sayıldığı; bireyin bilinçdışına kadar işler.
Dil, arzunun görünmez mimarlarından biridir.Bir insan kendini hangi kelimelerle anlatabiliyorsa, çoğu zaman kendini o sınırlar içinde hisseder. Dili daraltılan insanın arzusu da daralabilir. Kendini ifade edemeyen insan, kendi iç dünyasını da parçalı yaşayabilir.
Şizoanaliz bu yüzden dilin sadece anlam taşıyan bir araç olmadığını, aynı zamanda arzu üreten ve arzu sınırlayan bir makine olduğunu söyler.
Bir kelime insanı özgürleştirebilir.
Bir etiket insanı hapsedebilir.
Bir suskunluk bedeni kilitleyebilir.
Bir cümle yeni bir kaçış çizgisi açabilir.
Şizoanaliz Ve Sanat Neden Birbirine Yakındır
Sanat, şizoanalitik düşünceye çok yakındır. Çünkü sanat, mevcut kodları bozar, yeni duyumlar üretir, alışılmış anlamları sarsar ve insanın arzusunu başka bağlantılara açar.
Bir şiir, dili gündelik kullanımından çıkarabilir.
Bir resim, göze başka bir görme biçimi öğretebilir.
Bir müzik, bedende yeni titreşimler uyandırabilir.
Bir film, bilinçdışına başka imgeler bırakabilir.
Bir dans, bedeni toplumsal duruşlardan kurtarabilir.
Sanat, şizoanaliz açısından yalnızca estetik bir etkinlik değildir; arzu akışlarını yeniden düzenleyen yaratıcı bir kuvvettir.Kapitalizm arzuyu tüketime bağladığında, sanat arzuyu başka türlü yaşamaya davet edebilir. Toplum dili kalıplaştırdığında, sanat dili çatlatabilir. Kimlik insanı daralttığında, sanat yeni oluş biçimleri açabilir.
Bu yüzden sanat, şizoanaliz için bir süs değil; özgürleşme laboratuvarıdır.
Şizoanaliz Ve Siyaset Arasındaki Bağ Nedir
Şizoanaliz, siyaseti yalnızca devlet, parti, seçim, yasa ve ideoloji meselesi olarak görmez. Ona göre siyaset, aynı zamanda arzuların nasıl örgütlendiği meselesidir.
Bir toplum neyi arzuluyor
Kimden korkuyor
Kime bağlanıyor
Hangi düşman imgeleriyle hareket ediyor
Hangi lider figürlerinde güven arıyor
Hangi özgürlüklerden korkuyor
Hangi baskıları normal görüyor
Bu sorular, şizoanaliz açısından siyasetin derin bilinçdışı katmanlarını gösterir.Çünkü insanlar bazen yalnızca çıkarları doğrultusunda değil, arzuları doğrultusunda da siyasal davranırlar. Güvenlik arzusu, aidiyet arzusu, düzen arzusu, intikam arzusu, üstünlük arzusu, korunma arzusu ve güçlü otorite arzusu siyasal yapıları besleyebilir.
Şizoanaliz burada şu çarpıcı fikri açar:
Baskı yalnızca dışarıdan gelmez; bazen insanlar baskıyı arzulamayı da öğrenir.
Şizoanaliz Faşizmi Nasıl Açıklar
Deleuze ve Guattari'nin düşüncesinde faşizm yalnızca büyük devlet rejimleriyle sınırlı değildir. Onlar, gündelik yaşamda, ilişkilerde, kurumlarda, ailede, dilde ve arzuda ortaya çıkan küçük faşizmlerden de söz eder.
Küçük faşizm, insanın kendi içinde ve çevresinde özgürlüğe tahammül edemeyen tarafıdır.
Bir insan başkasının farklılığına öfkelenebilir.
Kendi bastırılmış arzusunu başkasında cezalandırmak isteyebilir.
Düzen adına canlılığı boğabilir.
Ahlak adına yaşamı daraltabilir.
Güvenlik adına özgürlüğü küçümseyebilir.
Otoriteyi yalnızca korkudan değil, arzuyla da sevebilir.
Şizoanaliz, faşizmi yalnızca politik sistemlerde değil; insanın arzusunda da arar.Bu son derece rahatsız edici ama güçlü bir bakıştır. Çünkü özgürleşme yalnızca dış dünyadaki baskıya karşı çıkmak değildir; insanın kendi içindeki baskıcı arzu biçimlerini de fark etmesidir.
Şizoanaliz Ve Kaçış Çizgisi Nedir
Kaçış çizgisi, Deleuze ve Guattari'nin en önemli kavramlarından biridir. Şizoanaliz açısından kaçış çizgisi, mevcut kimlik kalıplarından, toplumsal kodlardan, baskıcı arzu düzenlerinden ve kapalı sistemlerden çıkarak yeni bir yaşam ihtimaline yönelmektir.
Kaçış çizgisi korkakça kaçmak değildir.
Kaçış çizgisi hayatı terk etmek değildir.
Kaçış çizgisi sorumluluktan uzaklaşmak değildir.
Kaçış çizgisi, başka türlü var olma cesaretidir.
Bir insan, kendisine dayatılan kimliği sorguladığında bir kaçış çizgisi açabilir.
Bir toplum, tüketimden başka bir yaşam hayal ettiğinde bir kaçış çizgisi açabilir. Bir sanatçı, yerleşik anlamları kırdığında bir kaçış çizgisi açabilir. Bir zihin, kendisine öğretilmiş arzuları fark ettiğinde bir kaçış çizgisi açabilir.Fakat her kaçış çizgisi özgürleştirici değildir. Bazıları insanı yaratıcı oluşlara taşır; bazıları ise dağılmaya, yıkıma ve boşluğa sürükleyebilir. Bu yüzden şizoanaliz, kaçışın ne ürettiğine dikkat eder.
Şizoanaliz Özgürleşmeyi Nasıl Düşünür
Şizoanaliz için özgürleşme, insanın yalnızca bilinçlenmesi değildir. Özgürleşme, arzunun yeniden düzenlenmesidir. İnsan, kendi arzularının nasıl üretildiğini, kimler tarafından yönlendirildiğini, hangi makineler tarafından yakalandığını ve nerelerde tıkandığını fark ettiğinde başka türlü yaşama imkanı doğar.
Özgürleşme şudur:
Arzuyu suçlamamak.
Arzuyu körlemesine izlememek.
Arzunun kaynaklarını görmek.
Sahte eksiklikleri fark etmek.
Kapitalizmin ürettiği yapay ihtiyaçları çözümlemek.
Toplumun verdiği kimlikleri sorgulamak.
Bedenin ve dilin üzerindeki baskıları okumak.
Yeni bağlantılar ve yeni yaşam biçimleri kurmak.
Şizoanaliz, insanı arzusundan kurtarmaya çalışmaz; insanı arzunun esaretinden kurtarmaya çalışır.Çünkü arzu öldürülmesi gereken bir düşman değil; doğru bağlantılar kurduğunda yaşamı çoğaltan büyük bir güçtür.
Şizoanaliz Modern İnsana Ne Söyler
Şizoanaliz modern insana çok güçlü bir çağrıda bulunur: Kendi arzunun haritasını çıkar.
Çünkü modern insanın en büyük sorunlarından biri, kendi arzusunu tanıyamamasıdır. İnsan ne istediğini sandığında bile, çoğu zaman ailesinin, toplumun, kapitalizmin, sosyal medyanın, kültürün, devletin, reklamların ve korkuların ürettiği arzuları tekrar ediyor olabilir.
Şizoanaliz modern insana şu soruları sorar:
Gerçekten ne istiyorum
Bu isteği bana kim öğretti
Bu arzu beni canlı mı kılıyor, yoksa tüketiyor mu
Bu arzu beni özgürleştiriyor mu, yoksa daha fazla bağımlı mı yapıyor
Bu arzu benim bedenimde nasıl hissediliyor
Bu arzu hangi toplumsal makineye bağlanıyor
Başka türlü istemek mümkün mü
Bu sorular, insanı yalnızca psikolojik olarak değil; varoluşsal olarak uyandırır.Şizoanaliz, modern insanı suçlamaz. Ona kendi içindeki ve çevresindeki makineleri görme gücü verir.
Son Söz Ruhun Haritasını Çıkarmak, Arzunun Zincirlerini Görmektir
Şizoanaliz, Deleuze ve Guattari'nin insan ruhunu dar kalıplardan kurtarma çabasıdır. Bu yaklaşım, bilinçdışını yalnızca bastırılmış arzuların sahnesi olarak değil; arzu üreten, bağlantılar kuran, toplumsal makinelerle çalışan ve özgürleşme imkanları taşıyan canlı bir fabrika olarak görür.
Şizoanaliz bize şunu öğretir: İnsan yalnızca bireysel geçmişiyle açıklanamaz. İnsan, içinde yaşadığı toplumun, ekonominin, kültürün, dilin, teknolojinin, medyanın, ailenin, devletin ve kapitalizmin izlerini taşır. Bu izler yalnızca düşüncelerinde değil; bedeninde, arzularında, korkularında, ilişkilerinde ve kimliklerinde de çalışır.
Bu yüzden insanın derdini anlamak, yalnızca “geçmişte ne oldu
” diye sormak değildir. Aynı zamanda “bu arzu bugün hangi dünyaya bağlanıyor”, “hangi sistem bu arzudan besleniyor”, “hangi toplumsal makine bu sıkışmayı üretiyor” ve “buradan hangi özgürleşme hattı açılabilir” diye sormaktır.Modern insan için şizoanaliz, güçlü bir içsel ve toplumsal uyanıştır. Çünkü insan, kendi arzusunun haritasını çıkardığında; hangi yolların kendisine ait olduğunu, hangi yolların ona dayatıldığını ve hangi yolların onu gerçekten yaşama taşıyabileceğini görmeye başlar.
Belki de özgürlük, her arzunun peşinden koşmak değil; hangi arzunun bizi gerçekten çoğalttığını, hangisinin bizi görünmez zincirlere bağladığını fark etmektir.
