Enfâl Suresi 47. Ayette “Yurtlarından Böbürlenerek ve İnsanlara Gösteriş Yaparak Çıkan, Allah’ın Yolundan Alıkoyan Kimseler Gibi Olmayın” İfadesi Ne Anlama Gelir 
⠀
Enfâl Suresi 47. Ayet Ne Söylüyor
Ayetin anlamı genel olarak şöyledir:“Yurtlarından böbürlenerek, insanlara gösteriş yaparak çıkan ve Allah’ın yolundan alıkoyan kimseler gibi olmayın. Allah onların yaptıklarını kuşatmıştır.”
Bu ayet Bedir Savaşı bağlamındaki uyarıların devamıdır.
Bir önceki ayette müminlere:
çekişmemeleri,
sabretmeleri
ve birliklerini korumaları
emredilmişti.
Şimdi ise karşılarındaki Kureyş ordusunun yanlış tutumu örnek gösterilmektedir.
Kur’an müminlere:
“Siz onlar gibi olmayın.”
demektedir.
“Yurtlarından Böbürlenerek Çıkanlar” Kimlerdir
Burada Bedir’e doğru ilerleyen Mekke ordusu kastedilmektedir.Kureyş ordusu büyük bir askerî güçle Mekke’den çıkmıştı.
Başlangıçtaki gerekçelerinden biri ticaret kervanını korumaktı.
Fakat kervanın kurtulduğu haberi geldikten sonra ordunun geri dönmesi mümkün hâle gelmişti.
Buna rağmen savaş yürüyüşünün devam etmesi, ayetin eleştirdiği kibir ve gösteriş tavrıyla ilişkilendirilmiştir.
Ticaret Kervanı Kurtulduysa Kureyş Neden Geri Dönmedi
Kervanın güvenli biçimde kurtulduğu haberi ulaştığında savaşın ilk gerekçesi büyük ölçüde ortadan kalkmıştı.Buna rağmen Kureyş içindeki bazı etkili kişiler geri dönmek istemedi.
Güçlerini göstermek,
Arap kabilelerine gözdağı vermek
ve Mekke’nin itibarını korumak gibi düşünceler öne çıktı.
Böylece mesele yalnızca kervanı korumaktan çıkıp güç gösterisine dönüşmeye başladı.
“Böbürlenmek” Ne Demektir
Böbürlenmek insanın sahip olduğu güç, servet veya makam nedeniyle kendisini başkalarından üstün görmesidir.Kişi:
“Biz güçlüyüz.”
“Bizi kim yenebilir?”
“İnsanlar bizim kudretimizi görsün.”
diye düşünmeye başlayabilir.
Kur’an böyle bir ruh hâlini tehlikeli görür.
Çünkü kibir insanın gerçekleri doğru değerlendirmesini zorlaştırabilir.
Güçlü Olmak ile Gücüyle Kibirlenmek Aynı Şey midir
Hayır.Bir insan güçlü olabilir.
Bir devlet güçlü olabilir.
Bir kurum büyük olabilir.
Bir kişinin çok parası veya itibarı bulunabilir.
Bunların hiçbiri tek başına yanlış değildir.
Sorun insanın sahip olduğu gücü üstünlük duygusuna çevirmesidir.
Güç sorumluluk üretmelidir.
Kibir değil.
“İnsanlara Gösteriş Yaparak” Ne Anlama Gelir
Buradaki ifade “riyâ” kavramıyla ilişkilidir.Riya, bir davranışı doğru olduğu için değil, insanların görmesi ve takdir etmesi için yapmaktır.
İnsan:
cesur görünmek,
zengin görünmek,
güçlü görünmek,
dindar görünmek
veya itibarlı görünmek
için davranışlarını şekillendirebilir.
Bu durumda eylemin merkezinde hakikat değil, insanların bakışı bulunur.
Gösteriş Neden Bu Kadar Tehlikelidir
Çünkü gösteriş insanın kararlarını gerçeklikten uzaklaştırabilir.İnsan aslında geri dönmesi gerektiğini bilir.
Ama:
“İnsanlar ne der?”
diye devam eder.
Yanlış yaptığını fark eder.
Ama:
“İtibarım zedelenmesin.”
diye hatasını kabul etmez.
Böylece insan doğru olanı değil, görüntüsünü korumaya başlar.
“El Âlem Ne Der?” Düşüncesi Bazen İnsanı Yanlışa Sürükler mi
Evet.İnsan toplumsal bir varlıktır ve başkalarının düşüncelerini önemsemesi doğaldır.
Fakat bu düşünce kararların tek ölçüsüne dönüşürse tehlikeli olabilir.
Bir insan:
istemediği bir hayatı yaşayabilir,
gereksiz harcamalar yapabilir,
yanlış bir kararda ısrar edebilir
ve hatta haksızlık yapabilir.
Sırf insanlar onu zayıf görmesin diye.
Enfâl 47 bu psikolojinin tarihsel bir örneğini gösterir.
Gösteriş ile Riya Sadece İbadetlerde mi Olur
Hayır.Riya dini davranışlarda olabileceği gibi günlük hayatın birçok alanında da ortaya çıkabilir.
İnsan yardım eder ama sadece herkes görsün ister.
Bir şey satın alır ama ihtiyacından çok statüsünü göstermek için alır.
Bilgisini paylaşır ama faydalı olmak yerine üstün görünmek ister.
Sosyal medyada gerçekte yaşamadığı bir hayatı sergileyebilir.
Dolayısıyla gösteriş insan hayatının birçok alanına girebilir.
Ayette Neden Gösteriş ile Allah’ın Yolundan Alıkoymak Birlikte Anılıyor
Çünkü Kureyş’in problemi yalnızca kibirli biçimde yola çıkmaları değildi.Aynı zamanda insanları Allah’ın yolundan alıkoyuyorlardı.
Müslümanlara baskı uygulamış,
ibadetlerini engellemiş,
onları Mekke’den çıkmaya zorlamış
ve İslam’ın yayılmasını önlemek için mücadele etmişlerdi.
Yani kibir bir görüntü meselesi olarak kalmamış, başkalarının haklarına müdahaleye dönüşmüştü.
“Allah’ın Yolundan Alıkoymak” Ne Demektir
Bu ifade insanların Allah’a yönelmesini engellemek anlamına gelir.İnsanları:
tehdit ederek,
baskı uygulayarak,
işkence ederek,
ekonomik yaptırımlarla
veya başka yöntemlerle
inançlarından vazgeçirmeye çalışmak bu kapsamda düşünülebilir.
Kur’an insanın kendi inanç tercihinden öte, başkasının inanç özgürlüğüne müdahale etmesini de eleştirir.
Müminlere Neden Düşmanlarının Ahlakı Üzerinden Uyarı Yapılıyor
Çünkü savaşta insan karşısındaki kişiye benzemeye başlayabilir.Düşmanı kibirliyse kendisi de kibirlenebilir.
Karşı taraf gösteriş yapıyorsa kendisi de zafer kazandıktan sonra gösterişe yönelebilir.
Kur’an müminlere:
“Savaşmanız gereken insanlara ahlaken benzemeyin.”
mesajı vermektedir.
Bu çok önemli bir ilkedir.
Bir kötülükle mücadele ederken onun yöntemlerini ve ahlakını benimsememek gerekir.
Haklı Bir Davada Bulunmak İnsanı Otomatik Olarak Haklı Davranan Biri Yapar mı
Hayır.İnsan doğru bir amaç uğruna yola çıkmış olabilir.
Ama süreç içinde:
kibirlenebilir,
zulmedebilir,
gösteriş yapabilir
ve sınırları aşabilir.
Bu nedenle doğru amaç, yanlış davranışlara sınırsız izin vermez.
Kur’an müminleri savaş ortamında bile sürekli ahlaki denetime tabi tutmaktadır.
Zaferden Önce Kibirlenmek Neden Tehlikelidir
Çünkü insan henüz sonucu görmeden kendisini galip ilan edebilir.Bu da hazırlığı zayıflatabilir.
Rakibi küçümsemeye yol açabilir.
Yanlış kararların fark edilmesini engelleyebilir.
Kureyş’in sayısal ve maddi üstünlüğüne güvenmesi Bedir’de bunun çarpıcı bir örneğidir.
Güçlü olmak başka şeydir.
Gücün seni yenilmez yaptığına inanmak başka şeydir.
Zaferden Sonra Kibirlenmek de Tehlikeli midir
Evet.Kur’an’ın bu uyarısı yalnızca Kureyş’e bakmak için değildir.
Müslümanlar da zafer kazandıklarında aynı hastalığa düşmemelidir.
İnsan başarısından sonra:
“Bunu tamamen ben yaptım.”
demeye başlayabilir.
Başkalarını küçümseyebilir.
Şükrü unutabilir.
Oysa Bedir anlatısının tamamında Müslümanlara sürekli Allah’ın yardımını hatırlatan bir dil vardır.
Enfâl 46 ile Enfâl 47 Arasında Nasıl Bir Bağlantı Vardır
Bir önceki ayette müminlere:Allah’a ve Resulüne itaat etmeleri,
birbirleriyle çekişmemeleri
ve sabretmeleri
emredilmişti.
Bu ayette ise yapmamaları gereken başka bir davranış gösteriliyor:
Kibir ve gösteriş.
Böylece güçlü kalmanın sadece askerî hazırlığa bağlı olmadığı ortaya çıkar.
İç çekişmeden uzak durmak gerekir.
Sabır gerekir.
Ve niyetin temiz olması gerekir.
“Allah Onların Yaptıklarını Kuşatmıştır” Ne Demektir
Bu ifade Allah’ın insanların yaptığı hiçbir şeyi bilgisinin dışında bırakmadığını anlatır.Allah:
dışarıdan görünen hareketi,
arkasındaki niyeti,
gizli planları
ve sonuçları bilir.
İnsan diğer insanları etkileyebilir.
Onlara güçlü görünebilir.
Ama Allah karşısında gösterişin anlamı yoktur.
Çünkü Allah görüntüyü değil, gerçeği de bilir.
Ayetin Bugünkü İnsana En Güçlü Mesajı Nedir
Bugün gösteriş kültürü hayatın birçok alanında çok güçlü olabilir.İnsan bazen yaşamak için değil, göstermek için yaşamaya başlayabilir.
Gittiği yeri...
Yediği yemeği...
Aldığı arabayı...
Giydiği kıyafeti...
Yaptığı yardımı...
Hatta ibadetini bile başkalarının dikkatine sunmak isteyebilir.
Enfâl 47 insanı önemli bir soruyla karşı karşıya bırakır:
Bunu gerçekten değerli olduğu için mi yapıyorum, yoksa insanların beni nasıl göreceğini düşündüğüm için mi?
Sonuç: Enfâl Suresi 47. Ayetin Ana Mesajı Nedir
Enfâl Suresi 47. ayet Bedir’e doğru ilerleyen Kureyş ordusunun yanlış ruh hâlini müminlere ibret olarak göstermektedir.Onlar yurtlarından:
böbürlenerek,
güçlerini göstermek isteyerek
ve insanlara gösteriş yaparak çıktılar.
Aynı zamanda Allah’ın yolundan insanları engellemek için mücadele ediyorlardı.
Kur’an müminlere çok açık biçimde:
“Onlar gibi olmayın.”
demektedir.
Bu uyarı son derece önemlidir.
Çünkü insan rakibinin yanlışını kolayca görebilir.
Ama aynı yanlışın kendi içine girdiğini fark etmek daha zordur.
Kibir yalnızca düşmanda olmaz.
Gösteriş yalnızca başkasında olmaz.
Güce güvenip haddini aşmak herkes için mümkün olabilir.
Bu yüzden Kur’an zafer yolundaki mümini bile ahlaki denetimden çıkarmaz.
Niyetini sorgular.
Birliğini sorgular.
Sabrını sorgular.
Kibrini sorgular.
Ve ona Allah’ın her şeyi kuşattığını hatırlatır.
Enfâl 47 bize belki de şu soruyu yöneltmektedir:
Hayatımızda yaptığımız güzel şeylerin değerini gerçekten onların doğruluğu mu belirliyor, yoksa birilerinin bizi görmesi ve takdir etmesi olmadığında onları yapma isteğimiz de ortadan mı kalkıyor?
