En‘âm Suresi 159. Ayette “Dinlerini Parça Parça Eden ve Gruplara Ayrılanlarla Senin Hiçbir İlişkin Yoktur. Onların İşi Ancak Allah’a Kalmıştır; Sonra Allah Onlara Yaptıklarını Bildirecektir” İfadesi Ne Anlama Gelir 
En‘âm Suresi 159. ayet, bir önceki ayette iman ve tövbeyi ertelemenin tehlikesi anlatıldıktan sonra, bu kez dinin parçalanması ve gruplaşma sorununa yönelir.
Ayetin dili oldukça güçlüdür:
“Dinlerini parça parça edenler ve gruplara ayrılanlar…”
Burada eleştirilen sadece farklı görüşlerin bulunması değildir.
Asıl problem, dini:
parçalamak,
kimlik savaşına çevirmek,
hakikatin yerine grup aidiyetini koymak
ve insanları birbirine düşüren bir araç hâline getirmektir.
“Dinlerini Parça Parça Edenler” Ne Demektir
Bu ifade, dinin bütünlüğünü bozarak onu:seçici,
çıkarcı,
parçalı
biçimde yaşamayı eleştirir.
İnsan bir kısmını kabul edip bir kısmını çıkarına göre reddedebilir.
Ya da dini kendi grubunun kimliğine indirger.
Kur’an böyle bir parçalanmayı ciddi bir sapma olarak görür.
“Gruplara Ayrılanlar” İfadesi Her Türlü Farklılığı mı Reddediyor
Hayır.İslam tarihinde:
fıkhî,
kelâmî,
yorumla ilgili
farklılıklar olmuştur.
Her farklı görüş otomatik olarak bu ayetin kapsamına sokulamaz.
Asıl eleştiri, farklılığı düşmanlık ve dinin parçalanması hâline getirmektir.
Mezhepler Bu Ayetin Kapsamına Girer mi
Mezhep kavramını doğrudan ve toptan bu ayetle mahkûm etmek doğru olmaz.Mezhepler, çoğu zaman vahyi anlamaya yönelik ilmî gelenekler olarak ortaya çıkmıştır.
Problem, mezhebi:
hakikatin kendisi,
tek kurtuluş grubu,
başkasını küçümseme aracı
hâline getirmektir.
Yani mezhep başka, mezhepçilik başka bir şeydir.
“Senin Onlarla Hiçbir İlişkin Yoktur” Ne Demektir
Bu ifade Hz. Peygamber’in böyle bir parçalanmayı onaylamadığını gösterir.Yani:
din adına bölücülük,
grup fanatizmi,
hakikati kimlik savaşına dönüştürmek
peygamberî çizgiyle bağdaşmaz.
Bu, çok güçlü bir uzak durma ifadesidir.
Bu Ayet Birlik Çağrısı mı Yapıyor
Evet.Ama birlik:
herkes aynı ayrıntıyı düşünsün
anlamına gelmez.
Asıl birlik:
tevhid,
vahiy,
temel ahlak,
ortak kulluk bilinci
üzerindedir.
Farklılık olabilir.
Ama düşmanlaştırma olmamalıdır.
Dini Parçalamak Nasıl Gerçekleşebilir
Birkaç şekilde olabilir.İnsan:
bir ayeti alıp bütün dini ona indirger,
kendi grubunun yorumunu mutlaklaştırır,
başkasını hemen sapkın ilan eder,
dini siyasi veya sosyal kimlik savaşına dönüştürür.
Böylece dinin bütünlüğü kaybolur.
Grup Aidiyeti Neden Tehlikeli Olabilir
Aidiyet tek başına kötü değildir.İnsan:
bir cemaate,
bir mezhebe,
bir düşünce ekolüne
yakın olabilir.
Ama aidiyet hakikatin önüne geçerse problem başlar.
İnsan artık:
“Doğru ne?”
diye değil,
“Bizim grup ne diyor?”
diye düşünmeye başlayabilir.
“Biz ve Onlar” Dili Dini Nasıl Zedeleyebilir
Çünkü bu dil insanları sürekli kategorilere ayırabilir.Biz doğruyuz.
Onlar yanlış.
Biz temiziz.
Onlar bozuk.
Bu dil büyüdükçe:
merhamet,
adalet,
tevazu
zayıflayabilir.
İnsan kendi grubunun yanlışını görmez hâle gelebilir.
Bu Ayet Hakikat İddiasını Reddediyor mu
Hayır.Kur’an hakikatin var olduğunu açıkça söyler.
Ama insanın kendi grubunu hakikatin tek sahibi gibi sunmasını eleştirir.
Hakikat Allah’ındır.
İnsan ise onu anlamaya çalışan kuldur.
Bu fark tevazu üretmelidir.
“Onların İşi Allah’a Kalmıştır” Ne Demektir
Bu ifade nihai hükmün Allah’a ait olduğunu gösterir.İnsan:
eleştirebilir,
yanlış gördüğünü söyleyebilir.
Ama bir kişinin veya grubun nihai kaderi hakkında mutlak hüküm verme yetkisi insana ait değildir.
Son karar Allah’ındır.
Bu Ayet Tekfir Konusunda Ne Öğretir
Ayet, en azından büyük bir ihtiyat öğretir.Bir insanı:
kolayca dinden çıkmış,
kesin cehennemlik
ilan etmek ciddi bir meseledir.
Nihai hüküm Allah’a aittir.
Fıkhî ve itikadî değerlendirmeler yapılabilir, ama insanın kalbi ve sonu hakkında mutlak konuşmak tehlikelidir.
“Sonra Allah Onlara Yaptıklarını Bildirecektir” Ne Demektir
Bu ifade hesap gününü anlatır.İnsan dünyada:
kendi grubunu haklı sanabilir,
başkasını suçlayabilir,
kendisini temize çıkarabilir.
Ama nihai hesapta:
niyetler,
davranışlar,
zulümler,
bölücülükler
açığa çıkacaktır.
Dini Parçalamak Sadece İnançta mı Olur
Hayır.Ahlakta da olabilir.
İnsan:
ibadette titiz,
adalette gevşek,
grubuna sadık,
başkasına merhametsiz
olabilir.
Bu durumda dinin bazı yönlerini öne çıkarıp bazılarını ihmal etmiş olur.
Parçalanma sadece mezhep düzeyinde değil, hayat tarzında da olabilir.
En‘âm 153 ve 159 Arasında Nasıl Bir Bağ Vardır
- ayette:
denmişti.
- ayette ise:
eleştiriliyor.
Yani:
Tek istikamet → Parçalanma tehlikesi.
Dosdoğru yol, insanı birleştirir.
Fanatizm ise dağıtır.
Bu Ayet Dinî Tartışma Üslubuna Ne Söyler
Şunu söyler:Farklı düşün.
Tartış.
Delil getir.
Ama:
hakaret etme,
düşmanlaştırma,
kendi grubunu kutsallaştırma.
Dinî tartışmanın amacı galip gelmek değil, hakikati daha doğru anlamak olmalıdır.
Farklılık ile Bölünme Arasındaki Sınır Nedir
Farklılık:yorum çeşitliliğidir.
Bölünme ise:
farklılığı kimlik savaşı ve düşmanlığa dönüştürmektir.
İki insan farklı düşünüp birbirine saygı gösterebilir.
Ama biri diğerinin varlığını tehdit görmeye başladığında bölünme derinleşir.
Bu Ayet Günümüz Sosyal Medyasına Nasıl Uygulanabilir
Bugün sosyal medya:grup kimliklerini,
öfkeli dili,
kamplaşmayı
çok hızlı büyütebilir.
İnsan kendi görüşüne benzeyen içerikleri sürekli görür.
Sonra diğer tarafı tamamen yanlış veya kötü sanabilir.
Bu ayet, böyle bir dijital fanatizme karşı güçlü bir ahlaki uyarı olarak düşünülebilir.
Bu Ayetin Günümüz İnsanına En Büyük Mesajı Nedir
Belki de şu:Dini kimlik savaşına dönüştürme.
Bir gruba ait olmak:
hakikate sahip olmak
demek değildir.
Kendi grubunu sev.
Ama adaleti daha çok sev.
Kendi yorumunu savun.
Ama Allah’ın hükmü gibi mutlaklaştırma.
En‘âm Suresi 159. Ayet Bize Bugün Ne Söylüyor
En‘âm Suresi 159. ayet, din adına ortaya çıkabilecek en tehlikeli dönüşümlerden birini gösterir:Hakikatin kimlik savaşına dönüşmesi.
İnsan başlangıçta Allah’a yönelmek ister.
Sonra bir gruba katılır.
Bu doğal olabilir.
Orada öğrenir.
Dostluk kurar.
Bir gelenek kazanır.
Ama bir noktadan sonra şöyle düşünmeye başlayabilir:
“Biz doğruyuz.”
“Diğerleri yanlış.”
Sonra:
“Biz daha üstünüz.”
Sonra:
“Onlar düşman.”
İşte burada din artık Allah’a götüren bir yol olmaktan çıkıp grup egosunu besleyen bir araca dönüşebilir.
Ayet buna karşı çok güçlüdür.
Hz. Peygamber’e:
“Senin onlarla hiçbir ilişkin yoktur.”
denir.
Bu, peygamberî çizginin bölücülük ve fanatizmle özdeşleştirilemeyeceğini gösterir.
Ama ayet farklı düşünmeyi yasaklamaz.
Çünkü farklı yorumlar insan düşüncesinin doğal sonucudur.
Asıl sorun:
farklılığı düşmanlığa çevirmektir.
Bugün de insan:
mezhep,
cemaat,
ekol,
grup
üzerinden kimlik kurabilir.
Bunların hepsi başlı başına kötü değildir.
Ama eğer grup:
adaletten önemli,
hakikatten önemli,
merhametten önemli
hâle gelirse ölçü bozulur.
Belki de En‘âm 159’un bugün için en güçlü cümlesi şudur:
Dini korumanın yolu herkesi aynı kalıba sokmak değil; farklılıkların içinde bile tevhidi, adaleti ve kardeşliği kaybetmemektir. Grup kimliği hakikatin önüne geçtiğinde insan Allah’a değil, kendi aidiyetine bağlanmaya başlayabilir.
