En‘âm Suresi 132. Ayette “Herkes İçin Yaptıklarına Göre Dereceler Vardır. Rabbin, Onların Yaptıklarından Habersiz Değildir” İfadesi Ne Anlama Gelir 
En‘âm Suresi 132. ayet, bir önceki ayette açıklanan uyarı, bilgi ve sorumluluk ilkesinin ardından gelir.
- ayette:
anlatılmıştı.
- ayette ise bunun devamı niteliğinde şu temel ilke gelir:
Yani ilâhî hesap düz ve tek biçimli değildir.
İnsanların:
imanı,
niyeti,
ameli,
sorumluluğu,
bilgisi
aynı değildir.
Bu yüzden karşılık da aynı olmak zorunda değildir.
“Herkes İçin Dereceler Vardır” Ne Demektir
Bu ifade insanların Allah katındaki durumlarının tek seviyeden oluşmadığını gösterir.İyilikte de kötülükte de farklı dereceler olabilir.
Yani:
her iyilik aynı büyüklükte değildir,
her kötülük de aynı ağırlıkta değildir.
İlâhî değerlendirme ayrıntılıdır.
Bu Dereceler Sadece Ahiretle mi İlgilidir
Ayetin temel vurgusu ahiret karşılığı üzerinedir.İnsanların yaptıkları:
sevap,
sorumluluk,
ceza,
yakınlık
bakımından farklı sonuçlar doğurabilir.
Dünyadaki sosyal statüyle doğrudan aynı şey değildir.
Dünya Makamı ile Allah Katındaki Derece Aynı mıdır
Hayır.Bir insan dünyada:
çok zengin,
çok güçlü,
çok tanınmış
olabilir.
Ama bu onun Allah katında daha üstün olduğu anlamına gelmez.
Allah katındaki değer, dünyevi görünürlükten çok:
iman,
ahlak,
niyet,
amel
ile ilgilidir.
Aynı İyiliği Yapan İki Kişi Aynı Dereceyi mi Alır
Mutlaka değil.Çünkü görünüşte aynı davranışın arkasında farklı niyetler olabilir.
Bir kişi:
samimiyetle,
fedakârlıkla,
kimse görmeden
iyilik yapabilir.
Başka biri ise yalnız gösteriş için yapabilir.
Dış davranış benzer olsa bile iç değeri farklı olabilir.
Niyet Neden Bu Kadar Önemlidir
Çünkü ahlak sadece yapılan eylemden ibaret değildir.İnsan:
neden yaptı,
ne amaçladı,
hangi şartta yaptı
soruları da önemlidir.
İslâm geleneğinde niyetin bu kadar merkezî olmasının sebeplerinden biri budur.
Aynı Günah Her İnsan İçin Aynı Ağırlıkta mıdır
Her durumda birebir aynı olmayabilir.Bilgi,
niyet,
ısrar,
zarar,
sorumluluk seviyesi
gibi unsurlar fark oluşturabilir.
Bu, günahı önemsizleştirmek değil; ilâhî adaletin ayrıntılı olduğunu kabul etmektir.
Bilerek Yapılan Yanlış ile Bilmeden Yapılan Yanlış Aynı mıdır
Genellikle aynı değerlendirilmez.Bir kişi gerçekten bilmiyorsa başka,
ne yaptığını açıkça biliyor ve ısrar ediyorsa başka bir durum vardır.
Bir önceki ayetteki:
“habersizken cezalandırmama”
ilkesiyle de bu uyumludur.
“Yaptıklarına Göre” İfadesi Ne Anlama Gelir
Bu ifade sorumluluğu doğrudan kişinin ameline bağlar.İnsan:
soyuyla,
ailesiyle,
başkasının itibarıyla
kurtulmaz.
Kendi hayatı ve kendi tercihleri önemlidir.
Yani ilâhî hesap kişiseldir.
Başkasının İyiliği Beni Otomatik Olarak Yüceltir mi
Hayır.Peygamber ailesinden gelmek bile tek başına yeterli değildir.
İyi bir aile.
Dindar ebeveyn.
Saygın çevre.
Bunlar nimet olabilir.
Ama kişinin kendi sorumluluğunu ortadan kaldırmaz.
Başkasının Günahı Benim Derecemi Düşürür mü
Doğrudan değil.Kur’an’ın genel ilkelerinden biri, kimsenin başkasının yükünü taşımamasıdır.
Ama bir insan başkasının günahına:
yardım eder,
teşvik eder,
ortak olursa
kendi sorumluluğu doğar.
Yani mesele yakınlık değil, katkıdır.
“Rabbin Yaptıklarından Habersiz Değildir” Ne Demektir
Bu ifade ilâhî bilginin tamlığını vurgular.Allah:
gizli olanı,
açık olanı,
niyeti,
sonucu
bilir.
Hiçbir davranış gerçek değeriyle O’ndan gizli kalmaz.
Allah’ın Haberdar Olması İnsana Nasıl Bir Güven Verir
Bazen insan iyilik yapar ve kimse bilmez.Teşekkür almaz.
Takdir edilmez.
Ama ayet şunu hatırlatır:
Allah biliyor.
Bu, görünmeyen iyiliğin kaybolmadığını düşündürür.
Aynı İlke Kötülük İçin de Geçerli midir
Evet.Bir insan haksızlık yapar.
Kimse fark etmez.
Belge kalmaz.
Şahit olmaz.
Ama Allah’ın bilgisinden gizlenemez.
Bu da ilâhî adaletin önemli bir yönüdür.
Derece Kavramı İnsanları Kibirli Yapabilir mi
Yanlış anlaşılırsa yapabilir.Bir kişi:
“Ben daha yüksek derecedeyim.”
diye başkalarını küçümseyebilir.
Ama ayet dereceleri Allah’ın bilgisine bağlar.
Kimin gerçek derecesini bildiğini iddia etmek insana düşmez.
Bu yüzden ayet kibir değil, sorumluluk üretmelidir.
İnsan Kendi Derecesini Bilebilir mi
Kesin biçimde hayır.Kendi amellerini bilir.
Ama onların Allah katındaki tam değerini bilemez.
Bu yüzden insanın en sağlıklı tavrı:
iyilikte devam etmek,
eksiklerini görmek,
rahmete güvenmek
olmalıdır.
En‘âm 131 ve 132 Birlikte Nasıl Okunmalıdır
- ayet:
- ayet:
Yani:
Bilgi → Sorumluluk → Amel → Derece.
İlâhî adalet burada giderek daha ayrıntılı hâle gelir.
Bu Ayet Adalet ile Eşitlik Arasındaki Farkı Nasıl Gösterir
Her insana tamamen aynı karşılığı vermek her zaman adalet olmayabilir.Çünkü insanlar aynı şeyi yapmamıştır.
Aynı bilgiye sahip değildir.
Aynı niyeti taşımamıştır.
Adalet bazen herkese aynı şeyi vermek değil, herkese hak ettiği ölçüde karşılık vermektir.
Bu Ayetin Günümüz İnsanına En Büyük Mesajı Nedir
Belki de şu:Kendini başkalarıyla değil, kendi sorumluluğunla karşılaştır.
Bir başkasının:
daha görünür,
daha başarılı,
daha övgü alan
olması senin değerini belirlemez.
Allah’ın ölçüsü görünür başarıdan daha derindir.
En‘âm Suresi 132. Ayet Bize Bugün Ne Söylüyor
En‘âm Suresi 132. ayet, insanın çok sık düştüğü bir karşılaştırma tuzağını kırar.İnsan sürekli başkasına bakar.
Kim daha başarılı?
Kim daha zengin?
Kim daha tanınmış?
Kim daha çok seviliyor?
Ama ayet bambaşka bir ölçü getirir:
“Herkes için yaptıklarına göre dereceler vardır.”
Yani gerçek değerlendirme, dışarıdan görülen pozisyona göre değildir.
Bir insan sessizce yaptığı küçük bir iyilikle Allah katında çok değerli olabilir.
Bir başkası büyük işler yapıyor gibi görünür ama niyetinde gösteriş olabilir.
Biz bunu tam bilemeyiz.
Allah bilir.
Bu yüzden ayetin sonundaki:
“Rabbin onların yaptıklarından habersiz değildir.”
ifadesi çok güçlüdür.
İnsanların görmediği emeği bilir.
Gizli fedakârlığı bilir.
Kimsenin duymadığı duayı bilir.
Aynı şekilde gizli haksızlığı da bilir.
Bu, ilâhî adaleti insan mahkemelerinden ayıran temel farklardan biridir.
İnsan yalnız sonucu görebilir.
Allah ise bütün hikâyeyi bilir.
Bu yüzden başkasının derecesini tahmin etmek yerine kendi hayatımıza bakmak daha anlamlıdır.
Bugün ne yaptım?
Niyetim neydi?
Birini kırdım mı?
Birinin yükünü hafiflettim mi?
Kimse görmese de doğruyu seçebildim mi?
Belki de En‘âm 132’nin bugün için en güçlü cümlesi şudur:
Allah katındaki değer, insanların seni kaçıncı sıraya koyduğuyla değil, sana verilen hayatı hangi niyetle ve hangi amellerle yaşadığınla belirlenir. Herkesin derecesi vardır; fakat gerçek dereceleri bilen yalnız Allah’tır.
