🌌 Eğer Allah Dünyayı Yarattıysa, Allah'ı Kim Yarattı ❓

Eğer Allah Dünyayı Yarattıysa, Allah'ı Kim Yarattı ​

"Yaratılmış olan başlangıç arar; fakat başlangıcın kaynağı olan Allah, başlangıca muhtaç değildir."
— Ersan Karavelioğlu

Genişletmek için tıkla ...

Soru Neden Bu Kadar Önemlidir ​

"Eğer Allah dünyayı yarattıysa, Allah'ı kim yarattı " sorusu, özellikle inanç, akıl, felsefe ve varlık üzerine düşünen insanların zihnine gelen en temel sorulardan biridir. Bu soru ilk bakışta güçlü görünür; çünkü insan zihni dünyadaki her şeyin bir başlangıcı olduğunu görmeye alışmıştır.


İnsan doğar, ağaç büyür, yıldızlar oluşur, şehirler kurulur, eşyalar yapılır, canlılar meydana gelir. Bu yüzden insan aklı, gördüğü her şey için doğal olarak "Bunu kim yaptı ", "Bu nasıl başladı ", "Bunun sebebi ne " diye sorar.


Fakat mesele Allah'a gelince, aynı soru biçimi doğrudan uygulanamaz. Çünkü Allah, yaratılmış varlıklar gibi sonradan meydana gelmiş bir şey değildir. İslam inancına göre Allah yaratıcıdır, yaratılmış değildir; başlangıç veren varlıktır, başlangıca muhtaç olan varlık değildir.



Bu yüzden soru önemli ama dikkatli ele alınmalıdır. Çünkü bazen soru doğru gibi görünür; fakat içinde gizli bir varsayım taşır: Allah da yaratılmış bir şeymiş gibi düşünülür. İşte asıl düğüm burada başlar.

Bu Sorudaki Gizli Varsayım Nedir ​

Bu sorunun içinde çoğu zaman fark edilmeden şu varsayım bulunur: "Var olan her şey yaratılmıştır." Oysa İslam felsefesi ve kelam açısından daha doğru ifade şudur: "Sonradan var olan, değişen, sınırlı ve mümkün olan her şey bir sebebe muhtaçtır."


Yani mesele "her var olanın yaratıcısı vardır" değildir. Mesele, yaratılmış olanın yaratıcıya muhtaç olmasıdır.



Bir masa için "Bunu kim yaptı " sorusu doğrudur. Çünkü masa sonradan yapılmıştır. Bir bina için "Bunu kim inşa etti " sorusu doğrudur. Çünkü bina yokken sonradan var olmuştur. İnsan için "Bunu kim yarattı " sorusu anlamlıdır. Çünkü insan yaratılmıştır.


Fakat Allah için "Allah'ı kim yarattı " demek, Allah'ı daha baştan yaratılmış varlık kategorisine koymak olur. Bu ise İslam'ın Allah anlayışıyla çelişir.

Allah Yaratılmış Değilse Ne Demektir ​

İslam inancına göre Allah ezelidir. Yani O'nun başlangıcı yoktur. Allah ebedidir. Yani O'nun sonu yoktur. Allah Samed'dir. Yani hiçbir şeye muhtaç değildir; her şey O'na muhtaçtır.


Allah yaratılmış değildir demek, O'nun başka bir güç tarafından meydana getirilmediği anlamına gelir. Çünkü yaratılmak, yokken var olmak demektir. Allah ise yokken var olan bir varlık değildir. O, varlığı zorunlu olan, varlığı kendinden olan, hiçbir şeye muhtaç olmayan yüce varlıktır.



Bu yüzden Allah'ı anlamaya çalışırken, yaratılmış şeylere ait özellikleri Allah'a taşımamak gerekir. İnsan doğar, Allah doğmaz. İnsan değişir, Allah değişmez. İnsan muhtaçtır, Allah muhtaç değildir. İnsan zamana bağlıdır, Allah zamanın yaratıcısıdır.

"Allah'ı Kim Yarattı " Sorusu Neden Kategori Hatasıdır ​

Bu soru felsefi olarak bir kategori hatası içerir. Kategori hatası, bir şeyi ait olmadığı sınıfa koyarak soru sormaktır. Mesela "Rengin ağırlığı kaç kilo " diye sormak anlamsızdır; çünkü renk kilo ile ölçülen bir şey değildir. "Sayı 7 hangi renkte uyur " demek de anlamsızdır; çünkü sayı uyuyan bir varlık değildir.


Benzer şekilde "Allah'ı kim yarattı " sorusu da Allah'ı yaratılmış varlıklar sınıfına koyar. Oysa Allah, İslam inancında yaratılanlar sınıfında değil, Yaratan olarak düşünülür.



Bu yüzden mesele şudur: Yaratılmış varlığa sorulan soru, yaratıcı varlığa aynı biçimde sorulamaz. Allah hakkında konuşurken, O'nu evrendeki nesnelerden biri gibi düşünmek aklı yanıltır.

Her Şeyin Bir Sebebi Varsa Allah'ın Sebebi Neden Yoktur ​

Burada çok önemli bir ayrım vardır. Felsefede ve İslam düşüncesinde her şeyin sebebi vardır demekten çok, sonradan var olan şeylerin sebebi vardır denir. Çünkü sonradan var olan her şey, var olmak için kendisi dışında bir açıklamaya muhtaçtır.


Allah ise sonradan var olmuş değildir. Allah, varlığı başka bir şeye bağlı olmayan zorunlu varlıktır. Bu yüzden Allah için sebep aranmaz; Allah, sebep zincirinin kendisinde durduğu nihai temeldir.



Eğer Allah'ın da bir sebebi olsaydı, O artık Allah olmazdı. Çünkü sebebe muhtaç olan şey mutlak yaratıcı değil, yaratılmış veya bağımlı bir varlık olurdu.


Bu nedenle Allah, zincirin bir halkası değil; zincirin var olmasını mümkün kılan ilk ve mutlak kaynaktır.

Sonsuz Sebep Zinciri Neden Sorunludur ​

Diyelim ki biri "Allah'ı başka biri yarattı" dedi. O zaman hemen şu soru gelir: "Peki onu kim yarattı " Sonra bir başkası için yine aynı soru sorulur. Böyle giderse sonsuz bir sebep zinciri oluşur.


Fakat sonsuz sebep zinciri meseleyi çözmez; sadece soruyu sürekli erteler. Çünkü her sebep başka bir sebebe muhtaçsa, ortada hiçbir zaman varlığı başlatacak nihai bir temel kalmaz.



Bunu şöyle düşünebiliriz: Bir trenin vagonları birbirini çekiyormuş gibi görünse de eğer lokomotif yoksa hareket açıklanamaz. Sonsuz sayıda vagon eklemek, lokomotif ihtiyacını ortadan kaldırmaz.


Aynı şekilde sonsuz sayıda bağımlı sebep düşünmek, varlığı açıklamaz. En sonunda kendi varlığı için başka bir şeye muhtaç olmayan zorunlu bir varlık gerekir. İslam düşüncesinde bu varlık Allah'tır.

İbn Sina'nın Zorunlu Varlık Delili Bu Soruyu Nasıl Cevaplar ​

İbn Sina'nın meşhur zorunlu varlık anlayışı bu soruya çok güçlü bir felsefi cevap verir. Ona göre varlıklar ikiye ayrılır: mümkün varlık ve zorunlu varlık.


Mümkün varlık, var olması da yok olması da düşünülebilen varlıktır. İnsan, evren, dünya, yıldızlar, atomlar ve canlılar bu gruba girer. Bunlar var olmak için başka bir sebebe muhtaçtır.


Zorunlu varlık ise varlığı kendinden olan, yokluğu düşünülemeyen, hiçbir şeye muhtaç olmayan varlıktır. İbn Sina'ya göre bu Allah'tır.



Bu delile göre evrendeki her şey mümkün varlıktır. Mümkün varlıklar kendi kendilerini açıklayamaz. Bu yüzden onların varlığı, en sonunda zorunlu varlığa dayanır. İşte bu nedenle "Allah'ı kim yarattı " sorusu, zorunlu varlığı mümkün varlık gibi düşünmekten kaynaklanır.

Allah Zamandan Önce Nasıl Var Olabilir ​

Bu soru da çok önemlidir. Çünkü insan zihni her şeyi zaman içinde düşünür. Önce, sonra, başlangıç, bitiş, dün, yarın gibi kavramlarla yaşarız. Fakat İslam inancına göre zaman da yaratılmıştır. Yani Allah zamanın içinde ortaya çıkan bir varlık değil; zamanın da yaratıcısıdır.


Bu yüzden "Allah'tan önce ne vardı " sorusu da dikkat ister. Çünkü "önce" kelimesi zamanla ilgilidir. Eğer zaman yaratılmışsa, Allah için zamanın öncesinden söz etmek bizim alıştığımız anlamda mümkün değildir.



Allah'ın ezeli olması, sonsuz geçmişte bir yerde bekleyen varlık olması demek değildir. Daha derin anlamıyla Allah, zamanın sınırlarıyla kuşatılamayan yüce varlıktır.

Evrenin Başlangıcı Bu Konuda Ne Düşündürür ​

Evrenin başlangıcı meselesi, felsefe ve din açısından çok derin bir konudur. Evrenin başlangıçlı olması, onun kendi kendine yeterli ve mutlak bir varlık olmadığını düşündürür. Çünkü başlangıcı olan her şey, neden var olduğu sorusunu doğurur.


Evren değişir, genişler, dönüşür, enerji ve madde düzeni içinde işler. Bu da onun mutlak, ezeli ve kendine yeterli bir varlık olmadığını gösterir.



İslam düşüncesi bu noktada şunu söyler: Evren Allah değildir. Evren, Allah'ın yarattığı bir düzendir. Evrenin açıklaması evrenin içinde aranırsa eksik kalır; çünkü evrenin kendisi açıklanmaya muhtaçtır.

"Allah Kendi Kendini Mi Yarattı " Denebilir Mi ​

Hayır. İslam inancına göre Allah kendi kendini yaratmış değildir. Çünkü yaratmak, yokken var etmek anlamına gelir. Allah ise yokken var olmuş değildir. Allah daima vardır; başlangıcı yoktur.


"Kendi kendini yaratmak" ifadesi mantıksal olarak da problemlidir. Bir şeyin kendini yaratabilmesi için, yaratmadan önce var olması gerekir. Ama zaten varsa yaratılmaya ihtiyacı yoktur; yoksa kendini yaratamaz.



Doğru ifade şudur: Allah yaratılmamıştır; Allah ezelidir. O'nun varlığı başka bir başlangıca dayanmaz. O, bütün başlangıçların kaynağıdır.

Allah'ın Ezeli Olması Akla Aykırı Mıdır ​

Allah'ın ezeli olması akla aykırı değildir; fakat insan zihninin alıştığı günlük tecrübenin ötesindedir. İnsan her şeyi doğum, başlangıç ve değişim içinde gördüğü için başlangıcı olmayan varlık fikrini kavramakta zorlanabilir. Bu zorluk, fikrin yanlış olduğunu değil; insan aklının sınırlı deneyimle düşündüğünü gösterir.


Aklımız zaman içindeki şeylere çok alışmıştır. Ama zamanın kendisini, varlığın temelini ve zorunlu varlık fikrini düşünmek daha derin bir metafizik çaba ister.



Bu yüzden Allah'ın ezeli olması, aklın reddettiği bir şey değil; aklın sıradan alışkanlıklarının üstüne çıkmasını gerektiren derin bir hakikattir.

Kur'an Bu Sorunun Cevabını Nasıl Verir ​

Kur'an'ın Allah anlayışı bu soruya çok açık bir temel sunar. Özellikle İhlas Suresi, Allah'ın yaratılmış olmadığını ve hiçbir şeye muhtaç bulunmadığını çok kısa ama derin bir ifadeyle anlatır:


Allah birdir. Allah Samed'dir. Doğurmamış ve doğurulmamıştır. Hiçbir şey O'na denk değildir.


Bu anlam, sorunun özünü çözer. Allah doğurulmuş değildir; yani başka bir varlıktan meydana gelmiş değildir. Allah'ın benzeri, dengi, eşi ve kaynağı yoktur.



Bu sure, felsefi olarak uzun uzun anlatılan hakikati çok yoğun bir şekilde ifade eder: Allah, yaratılmışların tabi olduğu başlangıç ve ihtiyaç düzenine dahil değildir.

Peygamber Efendimiz Bu Vesveseye Karşı Ne Öğütler ​

İslam geleneğinde bu tür sorular bazen vesvese olarak da değerlendirilmiştir. İnsan zihni sebep ararken bir noktadan sonra "Peki Allah'ı kim yarattı " sorusuna sürüklenebilir. Peygamber Efendimiz'in bu tür düşüncelerde kişinin Allah'a sığınması ve bu zinciri uzatmaması gerektiğini öğütlediği rivayet edilir.


Buradaki maksat düşünmeyi yasaklamak değildir. Maksat, insanı mantık dışı sonsuz soru zincirinin içine düşüp zihnen boğulmaktan korumaktır. Çünkü soru Allah'ı yaratılmış gibi varsaydığında doğru zeminden çıkar.



İnsanın zihnine soru gelmesi normaldir. Önemli olan soruyu doğru zeminde ele almak ve yaratıcıyı yaratılmış gibi düşünmemektir.

Bu Soru Ateistlerin İddiası Olarak Nasıl Kullanılır ​

Bu soru bazen ateist itiraz olarak şöyle kullanılır: "Her şeyi Allah yarattı diyorsanız, Allah'ı kim yarattı " Fakat burada teist argüman çoğu zaman yanlış temsil edilir. Teizm genellikle "var olan her şeyin sebebi vardır" demez. Daha dikkatli ifade şudur: "Başlangıcı olan, mümkün olan ve varlığı kendinden olmayan her şey bir açıklamaya muhtaçtır."


Allah ise bu tanıma göre başlangıçlı, mümkün ve muhtaç bir varlık değildir. Allah, varlığı zorunlu olandır.



Bu yüzden soru, güçlü gibi görünse de çoğu zaman Allah inancının aslında ne söylediğini yanlış anlayarak kurulur.

Çocuklara Bu Soru Nasıl Anlatılabilir ​

Bu soru çocukların da aklına gelebilir. Çocuğa ağır felsefi kavramlarla değil, sade örneklerle anlatmak daha doğrudur.


Şöyle denebilir:


"Evimiz yapılmıştır, çünkü ev yokken sonradan yapılmıştır. Oyuncağın yapılmıştır, çünkü biri onu üretmiştir. Biz yaratılmışız, çünkü sonradan dünyaya geldik. Ama Allah bizim gibi sonradan var olan biri değildir. Allah hep vardı. O doğmamıştır, yaratılmamıştır. Her şeyi yaratan O'dur."



Çocuklara en güzel yaklaşım, soruyu azarlamak değil; merakını sakin, güvenli ve sevgi dolu bir dille karşılamaktır.

Bu Soru İmanı Zayıflatır Mı ​

Hayır. Bir insanın aklına böyle bir soru gelmesi imanının mutlaka zayıf olduğu anlamına gelmez. İnsan düşünen bir varlıktır; zihnine sorular gelir. Önemli olan soruyu nasıl ele aldığıdır.


Soru insanı iki yola götürebilir:


Ya yüzeysel bir şüpheye dönüşür.
Ya da daha derin bir Allah anlayışına kapı açar.



Bu tür sorular, doğru cevaplandığında insanın imanını zayıflatmak yerine daha bilinçli hâle getirebilir. Çünkü insan Allah'ın yalnızca "çok güçlü bir varlık" değil, varlığı zorunlu ve yaratılmamış olan mutlak yaratıcı olduğunu daha iyi kavrar.

En Kısa Cevap Nedir ​

Bu sorunun en kısa cevabı şudur:


Allah'ı kimse yaratmadı. Çünkü Allah yaratılmış değildir. Allah ezelidir, varlığı kendindendir ve her şeyin yaratıcısıdır. Yaratılmaya muhtaç olanlar sonradan var olan şeylerdir; Allah ise sonradan var olmamıştır.



Daha şiirsel ama öz cevap ise şudur: Allah başlangıcı olan bir varlık değildir; başlangıcın kendisini yaratan yüce varlıktır.

Bu Konunun Kısa Özeti Nedir ​

"Allah'ı kim yarattı " sorusu, Allah'ı yaratılmış varlıklar gibi düşünmekten doğar. Oysa İslam inancına göre Allah yaratılmış değildir. Allah ezeli, ebedi, Samed ve zorunlu varlıktır. Evren, insan, madde, zaman ve mekan yaratılmıştır; fakat Allah bütün bunların yaratıcısıdır. Bu nedenle Allah için yaratıcı aramak, yaratıcıyı yaratılmış sınıfına koymak olur.



Bu meselede en önemli ayrım şudur: Yaratılmış olan açıklama ister; yaratıcı olan açıklamanın nihai kaynağıdır.

Son Söz Allah Yaratılmış Değil, Yaratılışın Ezeli Kaynağı Mıdır ​

Eğer Allah dünyayı yarattıysa, Allah'ı kim yarattı sorusu insan aklının sebep arama alışkanlığından doğar. Bu alışkanlık dünyadaki yaratılmış şeyler için doğrudur. Çünkü evler yapılır, insanlar doğar, yıldızlar oluşur, ağaçlar büyür, evren değişir. Fakat Allah bu yaratılmış düzenin içinde bir nesne değildir. Allah, o düzenin varlık kaynağıdır.


Allah yaratılmış olsaydı, O da başka bir yaratıcıya muhtaç olurdu. O zaman mutlak yaratıcı olmazdı. Eğer O'nu yaratan başka bir varlık varsa, asıl Allah o olurdu. Eğer o varlığı da başka biri yarattı denirse, soru sonsuza gider ve hiçbir zaman nihai açıklama bulunamaz. Bu yüzden akıl, varlığı başka bir şeye muhtaç olmayan zorunlu, ezeli ve yaratılmamış bir varlıkta durmak zorundadır.


İslam'ın Allah anlayışı tam da budur: Allah doğmamıştır, doğurulmamıştır, yaratılmamıştır, hiçbir şeye muhtaç değildir. Her şey O'na muhtaçtır. O, zamanın içinde başlamış bir varlık değil; zamanın, mekanın, maddenin, hayatın ve varlığın yaratıcısıdır.


Bu yüzden en derin cevap şudur: Allah'ı kimse yaratmadı; çünkü Allah yaratılmış değildir. O, bütün yaratılmışların varlığını borçlu olduğu ezeli ve ebedi yaratıcıdır.

"Allah'ı kim yarattı sorusu, yaratıcıyı yaratılmış gibi düşünür; oysa Allah, soruların başladığı yer değil, varlığın başladığı mutlak kaynaktır."
— Ersan Karavelioğlu

Genişletmek için tıkla ...