Alak Suresi 3. Ayette “Oku! Rabbin Sonsuz Kerem Sahibidir” Buyrulması Ne Anlama Gelir Ve El Ekrem, Bilginin İlahi Bir İkram Oluşu, Öğrenme, Cömertlik, Eğitim, İnsan Onuru, Tevazu Ve Manevi Gelişim Açısından Nasıl Anlaşılmalıdır 
“اقْرَأْ وَرَبُّكَ الْأَكْرَمُ — İkra’ Ve Rabbuke’l Ekrem” Ne Demektir
Alak Suresi’nin üçüncü ayetinde şöyle buyrulur:
اقْرَأْ وَرَبُّكَ الْأَكْرَمُ
Anlam olarak:
“Oku! Rabbin sonsuz kerem sahibidir.”
(Alak Suresi, 96/3)
İlk ayette:
“Oku.”buyrulmuştu.
İkinci ayette insanın:
alak’tan yaratıldığıhatırlatılmıştı.
Şimdi yeniden:
“Oku!”
denilir.
Fakat bu kez okuma emrine çok önemli bir ilahi nitelik eşlik eder:
“Rabbin el-Ekrem’dir.”
Yani bilgi yolculuğunun arkasında kerem, ikram ve cömertlik vardır.
“El Ekrem” Ne Anlama Gelmektedir
Ekrem, “kerem sahibi” anlamındaki kelimenin üstünlük bildiren biçimidir.
Şu anlamları taşır:
en cömert,
en yüce ikram sahibi,
en çok lütufta bulunan.
Burada Allah yalnız:
yaratan
olarak değil,
aynı zamanda:
öğreten ve ikram eden Rab
olarak tanıtılır.
İnsan yoktan var edilmekle kalmaz.
Ona:
akıl,
öğrenme,
dil,
hafıza
gibi imkânlar da verilir.
“Oku” Emrinin Tekrar Edilmesi Neden Önemlidir
Tekrar vurgu oluşturur.
Birinci ayetteki:
“Oku.”
çağrısı şimdi yeniden gelir.
Bu tekrar şunu düşündürür:
Öğrenme tek seferlik değildir.
İnsan:
bir kere okuyup bitirmez.
Yeniden okur.
Yeniden düşünür.
Yeniden anlar.
Bilgi yolculuğunda tekrar, derinleşmenin parçasıdır.
İnsan Neden Öğrenme Yeteneğine Sahip Olması Bakımından “İkram Edilmiş” Sayılabilir
Çünkü insan yalnız doğduğu anda sahip olduğu bilgilerle yaşamaz.
Yeni şeyler öğrenebilir.
Hatalarını düzeltebilir.
Daha önce bilmediği bir dili öğrenebilir.
Bir meslek kazanabilir.
Bir düşüncesini değiştirebilir.
Bu olağanüstü kapasite, insanı sürekli gelişebilen bir varlık hâline getirir.
Öğrenme yeteneği bu açıdan çok büyük bir nimettir.
Bilgi Neden Sadece Zekâ Meselesi Değildir
Çünkü bilgi edinmek için yalnız yüksek zekâ yetmez.
İnsan aynı zamanda:
sabırlı,
meraklı,
açık fikirli,
disiplinli
olmalıdır.
Bazen en zeki kişi bile kibir yüzünden öğrenemez.
Çünkü:
“Ben zaten biliyorum.”
düşüncesine kapılabilir.
Gerçek öğrenme:
bilmediğini kabul edebilme cesaretiyle
başlar.
Kerem Kavramı Bilgiyle Nasıl İlişkilendirilir
Kerem yalnız maddi cömertlik değildir.
İnsan birine:
para,
yiyecek,
eşya
verebilir.
Ama bilgi vermek de büyük bir ikramdır.
Bir öğretmen bir öğrencinin hayatını değiştirebilir.
Bir kitap insanın düşünce dünyasını dönüştürebilir.
Bir doğru bilgi yıllarca süren bir yanlışlığı düzeltebilir.
Bu nedenle bilgi paylaşımı da manevi cömertlik biçimidir.
Öğretmek Neden Büyük Bir Sorumluluktur
Çünkü bilgi başkasının hayatını etkileyebilir.
Yanlış öğretilen bilgi:
zarar verebilir.
Doğru öğretilen bilgi:
hayatı kolaylaştırabilir.
Bu nedenle öğretmenin sorumluluğu yalnız bilgi aktarmak değildir.
Aynı zamanda:
doğruluk,
dürüstlük,
kaynak güvenilirliği
konusunda hassas olmaktır.
Bilgi cömertlikle verilmelidir ama özensizce verilmemelidir.
Rabbin Kerem Sahibi Olması İnsan İçin Ne Anlama Gelir
İnsan yalnız maddi nimetlerle karşılaşmaz.
Aynı zamanda:
öğrenme fırsatı,
insan ilişkileri,
tecrübe,
farkındalık
gibi görünmeyen nimetler de yaşayabilir.
Bu açıdan kerem, yalnız sahip olunan şeylerin miktarıyla ölçülmez.
Bazen:
bir fikir,
bir karşılaşma,
bir öğretmen,
bir kitap
insanın hayatını değiştiren büyük bir ikram olabilir.
Bilgiye Ulaşmak İçin İnsan Çaba Göstermeli midir
Evet.
İlahi ikram, insanın pasif olması anlamına gelmez.
Ayet:
“Oku.”
der.
Yani insan:
araştırmalı,
öğrenmeli,
çalışmalıdır.
Kerem fırsat yaratabilir.
Ama insanın görevi o fırsatı değerlendirmektir.
Bir kitap önünde durabilir.
Ama açıp okumak insanın seçimidir.
Öğrenme Süreci İnsana Tevazuyu Nasıl Öğretir
İnsan bir konuda derinleştikçe çoğu zaman ne kadar çok şey bilmediğini fark eder.
Başlangıçta:
“Her şeyi anladım.”
diyebilir.
Ama derinleştikçe:
istisnaları,
karmaşıklığı,
belirsizlikleri
görür.
Bu nedenle gerçek bilgi çoğu zaman kibri azaltır.
Bilgelik, yalnız cevap biriktirmek değil, soruların derinliğini fark etmektir.
Bilginin Herkese Ulaşması Kerem Ahlakıyla Nasıl İlişkilendirilebilir
Eğer bilgi büyük bir nimet ise yalnız ayrıcalıklı bir grubun elinde tutulması ciddi bir toplumsal mesele oluşturabilir.
Eğitim:
yoksula,
zengine,
kadına,
erkeğe,
çocuğa
ulaşabilmelidir.
Bilginin paylaşılması toplumdaki fırsat eşitsizliklerini azaltabilir.
Bu nedenle eğitim erişimi, kerem kavramının toplumsal karşılığı olarak düşünülebilir.
Kitap Ve Yazı İnsanlık İçin Neden Büyük Bir İkramdır
Çünkü yazı sayesinde insanlık:
bilgiyi saklayabilir,
nesilden nesile aktarabilir,
uzaktaki insanlarla paylaşabilir.
Bir insan yüzlerce yıl önce yaşamış bir düşünürün fikrini bugün okuyabilir.
Bu sayede bilgi yalnız bireyin hafızasına bağlı kalmaz.
İnsanlık ortak bir hafıza oluşturur.
Alak Suresinin sonraki ayetinde kalemin özellikle anılması bu yüzden son derece anlamlıdır.
Bilgi Güçse Neden Ahlakla Sınırlandırılmalıdır
Çünkü bilgi tarafsız biçimde kullanılabilir.
Bir teknoloji:
hayat kurtarabilir.
Ama zarar vermek için de kullanılabilir.
Bir insan psikolojiyi öğrenebilir ve:
başkalarına yardım edebilir.
Ama manipüle etmek için de kullanabilir.
Bu nedenle bilgi tek başına erdem değildir.
Bilginin ahlaki yönü, kullanım amacında ortaya çıkar.
İnsanın Öğrenebilmesi Aynı Zamanda Değişebilmesi Demek midir
Evet.
İnsan yanlış bilgiye sahip olabilir.
Ama yeni kanıt gördüğünde fikrini değiştirebilir.
Yanlış davranabilir.
Ama hatasını fark edip düzeltebilir.
Bu çok büyük bir imkândır.
İnsan geçmişinin mahkûmu olmak zorunda değildir.
Öğrenmek, kişiye yeniden başlama imkânı verebilir.
Bilgi İle Şükür Arasında Nasıl Bir Bağ Kurulabilir
İnsan öğrendikçe kendisine verilen:
aklın,
hafızanın,
dilin,
öğretmenlerin
değerini fark edebilir.
Şükür burada yalnız:
“Bana nimet verildi.”
demek değildir.
O nimeti doğru kullanmak da şükrün parçasıdır.
Bilginin şükrü:
onu iyilik için kullanmak
olabilir.
Günümüzde Bilgi Bolluğu Gerçek Öğrenmeyi Garanti Eder mi
Hayır.
Bugün insan birkaç saniye içinde milyonlarca bilgiye ulaşabilir.
Ama bilgi bolluğu:
anlayış,
doğruluk,
bilgelik
garantisi değildir.
İnsan çok içerik tüketip çok az öğrenebilir.
Bu nedenle “oku” emri modern çağda yalnız daha fazla içerik tüketmek değil, daha dikkatli:
seçmek,
doğrulamak,
düşünmek
anlamına da gelir.
Alak Suresinin İlk Üç Ayeti Nasıl Bir Bütün Oluşturur
1. Ayet:
“Yaratan Rabbinin adıyla oku.”Bilgiye çağrı.
2. Ayet:
“İnsanı bir alak’tan yarattı.”İnsanın mütevazı başlangıcı.
3. Ayet:
“Oku! Rabbin sonsuz kerem sahibidir.”Bilginin ilahi ikram boyutu.
Bu üç ayet birlikte şöyle bir denge kurar:
Öğren.
Başlangıcını unutma.
Öğrenme imkânının da bir nimet olduğunu fark et.
Bir Sonraki Ayette Ne Anlatılacaktır
Alak Suresi’nin dördüncü ayetinde şöyle buyrulacaktır:
الَّذِي عَلَّمَ بِالْقَلَمِ
“O, kalemle öğretendir.”
Şimdi:
okumadan, öğrenmedeninsanlığın en önemli bilgi araçlarından birine geçilecektir:
kalem.Bu ayet:
yazı,
kayıt,
eğitim,
bilginin kuşaklar arasında aktarılması
açısından son derece derin bir anlam taşıyacaktır.
Sonuç: “Oku! Rabbin Sonsuz Kerem Sahibidir” İfadesi, İnsanın Öğrenme Yeteneğini Yalnız Kişisel Başarı Olarak Değil, Kendisine Verilmiş Büyük Bir İmkân Ve Sorumluluk Olarak Görmesini Sağlayan Derin Bir Bilgi Ahlakı Kurar
Alak Suresi’nin üçüncü ayeti yeniden:
“Oku!”
der.
Fakat bu kez hemen arkasından:
“Rabbin el-Ekrem’dir.”
ifadesi gelir.
Böylece öğrenmek ile kerem arasında güçlü bir bağ kurulur.
İnsan:
okuyabilir. düşünebilir.
konuşabilir. yazabilir.
araştırabilir.Bunların hiçbiri sıradan değildir.
İnsanın bilgiye ulaşabilmesi başlı başına büyük bir nimettir.
Ama bu nimet sorumluluk da getirir.
Bilgili insan:
kandırmamalıdır.
Öğreten insan:
yanlış bilgi vermemelidir.
Bilgi sahibi kişi:
bilgisini üstünlük aracı hâline getirmemelidir.
Çünkü bilginin gerçek büyüklüğü:
başkasını küçültmekte değil, hayatı daha anlaşılır ve daha iyi hâle getirmekte ortaya çıkar.
“Rabbin el-Ekrem’dir” ifadesi insana ayrıca şunu hatırlatır:
Her şey para ile ölçülemez.
Bir insanın hayatındaki en büyük ikram bazen:
bir kitap,
bir öğretmen,
bir fikir,
bir farkındalık
olabilir.
Ve sure şimdi bu bilgi serüvenini insanlık tarihinin en büyük araçlarından birine bağlayacaktır:
Kalem.
Bir sonraki ayette:
“O, kalemle öğretendir.”
buyrulacak.
Böylece öğrenme yalnız insan zihninde kalan bir deneyim olmaktan çıkıp yazıyla kuşaklar arasında taşınan bir medeniyet mirasına dönüşecektir.
