Âl-i İmrân Suresi 89. Ayette “Ancak Bundan Sonra Tövbe Edip Kendilerini Düzeltenler Başkadır; Şüphesiz Allah Çok Bağışlayıcıdır, Çok Merhametlidir” İfadesi Ne Anlama Gelir 
Âl-i İmrân Suresinin 89. ayetinde şöyle buyrulur:
“Ancak bundan sonra tövbe edip kendilerini düzeltenler başka. Çünkü Allah çok bağışlayıcıdır, çok merhametlidir.”
Bu ayet, önceki üç ayetin sert uyarılarından sonra son derece önemli bir dönüş noktasıdır.
- ayette:
iman ettikten,
peygamberin hak olduğuna şahitlik ettikten,
açık deliller geldikten
sonra inkâra yönelenlerden söz edilmişti.
- ayette onların karşılaşacağı lanet bildirilmişti.
- ayette ise:
azabın hafifletilmemesi
ve mühlet verilmemesi
anlatılmıştı.
Bütün bunlardan sonra insan:
“Artık dönüş mümkün değil mi?”
diye düşünebilir.
- ayetin cevabı:
Hayır. Dönüş mümkündür.
Fakat ayet yalnız:
“Tövbe edenler…”
demez.
Şunu da ekler:
“Ve kendilerini düzeltenler.”
Yani gerçek tövbe sadece:
“Pişmanım.”
demek değildir.
Yanlış yönden dönmek ve bozulmuş olanı mümkün olduğunca düzeltmektir.
“Ancak Bundan Sonra…” İfadesi Neden Bu Kadar Önemlidir
Ayet:
“ille’l-lezîne tâbû min ba‘di zâlike”
ifadesiyle başlar.
Yani:
“Ancak bundan sonra tövbe edenler…”
Buradaki:
“bundan sonra”
ifadesi son derece çarpıcıdır.
Çünkü önceki ayetlerde anlatılan hata hafif değildir.
İman sonrası bilinçli reddediş,
hakikatten yüz çevirme,
ağır tehdit
vardır.
Buna rağmen Kur’an:
“Dönüş yok.”
demez.
Tam tersine:
“Bundan sonra bile tövbe edenler…”
der.
Bu, ilahî rahmetin büyüklüğünü gösterir.
Tövbe Ne Demektir
“Tövbe” kelimesinin temel anlamı:
dönmek
tir.
Dinî anlamda insanın:
günahtan,
yanlıştan,
Allah’tan uzaklaştıran yoldan
dönerek yeniden Allah’a yönelmesidir.
Dolayısıyla tövbe yalnız:
üzülmek
değildir.
Bir:
yön değişikliğidir.
İnsan yanlış yolda yürüyorsa:
durur,
geri döner,
doğru yöne yönelir.
Pişmanlık ile Tövbe Aynı Şey midir
Pişmanlık tövbenin çok önemli bir parçasıdır.
Ama tek başına her zaman yeterli değildir.
İnsan şöyle diyebilir:
“Yaptığım şeyden pişmanım.”
Ama aynı davranışı bilinçli biçimde sürdürüyorsa:
tövbenin dönüş boyutu eksik kalır.
Gerçek tövbe genel olarak:
yanlışı fark etmek,
pişman olmak,
günahı terk etmek,
yeniden yapmamaya samimi biçimde yönelmek
gibi unsurlar taşır.
Kul hakkı varsa buna:
hakkı düzeltme
sorumluluğu da eklenir.
“Kendilerini Düzeltenler” Ne Demektir
Ayette:
“ve aslahû”
ifadesi vardır.
“Islah”:
düzeltmek,
bozulmuş şeyi onarmak,
iyileştirmek
anlamlarını taşır.
Bu kelimenin tövbenin hemen ardından gelmesi son derece önemlidir:
Tövbe + ıslah.
Yani:
yalnız geçmişe üzülme değil,
geleceği değiştirme.
Bir insan:
yanlış bilgi yaymışsa
düzeltmeye çalışır.
Haksızlık yapmışsa:
telafi etmeye çalışır.
Başkasının hakkını almışsa:
iade eder.
Bu, tövbenin davranışa dönüşmesidir.
Neden Kur’an Sadece “Tövbe Ettiler” Demekle Yetinmiyor
Çünkü söz kolaydır.
İnsan:
“Özür dilerim.”
diyebilir.
Ama yaptığı zararı düzeltmeye hiç çalışmayabilir.
Kur’an burada tövbenin samimiyetini:
ıslahla
ilişkilendirir.
Bu çok güçlü bir ahlaki ölçüdür.
Gerçek değişim:
yalnız dilde değil,
hayatın yönünde
görülmelidir.
İnsan Çok Büyük Bir Günah İşledikten Sonra da Tövbe Edebilir mi
Bu ayetin bağlamı buna güçlü biçimde evet der.
Önceki ayetlerde anlatılan durum son derece ağırdır.
Buna rağmen:
“Ancak tövbe edenler…”
istisnası gelir.
Bu bize önemli bir Kur’anî ilke gösterir:
Günahın büyüklüğü:
Allah’ın rahmetinden umudu kesmenin
otomatik gerekçesi değildir.
İnsanın görevi:
samimi biçimde dönmektir.
Allah Neden Böyle Ağır Bir Hatanın Ardından Bile Tövbe Kapısını Açıyor
Çünkü Kur’an’daki Allah tasavvuru yalnız:
cezalandıran
bir ilah değildir.
Aynı zamanda:
Gafûr
ve
Rahîm
dir.
İnsan hata yapabilir.
Yanlış seçebilir.
Hatta çok ileri gidebilir.
Ama gerçekten dönüş iradesi gösteriyorsa:
ilahî rahmet kapısı açık olabilir.
Bu, sorumluluğu kaldırmaz.
Tam tersine insana:
değişme sorumluluğu
verir.
Tövbe Günahın Sonucunu Otomatik Olarak Dünyada Yok Eder mi
Hayır.
Bir insan tövbe etmiş olabilir.
Ama yaptığı davranışın dünyadaki bazı sonuçları devam edebilir.
Örneğin:
suç işlemişse hukuki sorumluluk doğabilir.
Birinin parasını almışsa geri vermesi gerekir.
Bir insanın itibarını yok etmişse düzeltmeye çalışmalıdır.
Tövbe:
“Hiçbir şey olmamış gibi davranmak”
değildir.
Allah’la ilişkinin onarılması yanında mümkün olduğunca:
bozulan hakkın da onarılması
gerekir.
Kul Hakkında Tövbe Nasıl Olmalıdır
Kul hakkı söz konusuysa mesele yalnız:
“Allah’ım beni affet.”
demekle bitmez.
Örneğin:
borç alınmışsa ödenmeli,
çalınan mal geri verilmeli,
iftira edilmişse mümkünse düzeltilmeli,
zarar verilmişse telafi edilmeye çalışılmalıdır.
Çünkü gerçek ıslah:
başkasının hakkını yok sayarak
tamamlanmaz.
Bu nedenle ayetteki:
“ve aslahû”
ifadesi özellikle önemlidir.
İnsan Geçmişini Tamamen Düzeltemiyorsa Tövbesi Geçersiz midir
Hayır.
Bazı zararlar tamamen geri çevrilemeyebilir.
Söylenmiş söz geri alınamaz.
Kaybedilmiş zaman geri getirilemez.
Ölmüş bir insandan helallik istenemeyebilir.
Burada önemli olan kişinin:
elinden geleni yapması,
samimi biçimde yön değiştirmesi,
mümkün olan telafiyi gerçekleştirmesidir.
Allah:
insanın gücünü,
imkânını,
niyetini
bilir.
Islah:
mümkün olanı dürüstçe yapmak
tır.
“Allah Gafûr’dur” Ne Anlama Gelir
Ayet:
“fe innallâhe gafûrun…”
der.
“Gafûr”:
çok bağışlayan,
günahları örten,
bağışlaması geniş olan
anlamlarını taşır.
Bu isim insanın:
“Ben artık affedilemem.”
şeklindeki umutsuzluğuna karşı güçlüdür.
Kur’an’ın mesajı:
samimi dönüş yapan insanın geçmişi onu sonsuza kadar Allah’tan uzak tutmak zorunda değildir.
“Rahîm” Ne Demektir
“Rahîm”:
çok merhamet eden,
rahmeti sürekli ve güçlü olan
anlamını taşır.
Ayet yalnız:
“Allah affeder.”
demiyor.
Aynı zamanda:
“merhamet eder.”
diyor.
Bağışlanmak:
cezanın kaldırılmasıyla ilgili olabilir.
Rahmet ise bundan daha geniştir:
insanın yeniden:
Allah’a yakınlaşması,
iyiliğe yönelmesi,
manevi olarak toparlanması
gibi boyutları düşündürür.
Gafûr ve Rahîm İsimlerinin Birlikte Gelmesi Neden Anlamlıdır
Çünkü insanın iki ihtiyacı vardır:
Geçmişinin bağışlanması.
Geleceğinin rahmetle yeniden kurulması.
Gafûr:
geçmişteki günahın örtülmesine
işaret eder.
Rahîm:
insanın yeniden rahmet içinde yol alabilmesine
kapı açar.
Tövbe bu nedenle yalnız:
geçmişi silmeye çalışmak
değildir.
Yeni bir hayat yönü oluşturmaktır.
Bu Ayet Umutsuzluğu Neden Reddediyor
Çünkü umutsuzluk insana şöyle diyebilir:
“Artık çok geç.”
“Sen çok fazla hata yaptın.”
“Dönmenin anlamı yok.”
Ama Âl-i İmrân 89, çok ağır bir bağlamın hemen ardından:
tövbe
kapısını açar.
Bu bize şunu öğretir:
İnsan ne kadar kötü bir geçmiş yaşamış olursa olsun:
bugünkü tercihi hâlâ önemlidir.
Geçmiş değişmez.
Ama geçmişin insanı nereye götüreceği değişebilir.
Tövbe Edip Aynı Günaha Tekrar Düşen İnsan Ne Yapmalıdır
İnsan zayıf olabilir.
Bir günahı bırakmaya gerçekten karar verip sonra tekrar düşebilir.
Bu durumda:
“Nasıl olsa yine yaptım, artık tövbemin anlamı yok.”
dememelidir.
Yeniden:
dönmeli,
çaba göstermeli,
günaha götüren şartları değiştirmeye çalışmalıdır.
Asıl tehlike:
düşmek kadar,
kalkmaktan vazgeçmektir.
Samimiyet, insanın hiç hata yapmaması değil; hatayı savunmadan yeniden doğruya dönmeye çalışmasıdır.
Tövbe İçin Bir Din Adamının Aracılığı Şart mıdır
İslam’ın temel yaklaşımında insan:
doğrudan Allah’a
tövbe edebilir.
Bağışlamanın nihai sahibi:
Allah’tır.
Bir alimden:
rehberlik,
nasihat,
bilgi
alınabilir.
Fakat kişinin günahını bağışlayan bağımsız bir din adamı otoritesi yoktur.
Bu da tevhidin önemli sonuçlarından biridir:
Günah işleyen kul doğrudan Rabbine dönebilir.
88. ve 89. Ayetler Birlikte Okunduğunda Nasıl Büyük Bir Denge Ortaya Çıkar
- ayet son derece sertti:
Azap hafifletilmeyecek.
Mühlet verilmeyecek.
- ayet hemen ardından:
“Ancak tövbe edip düzeltenler…”
der.
Bu yan yana geliş çok önemlidir.
Kur’an:
“Nasıl olsa Allah affeder.”
diyerek sorumsuzluğu teşvik etmez.
Ama:
“Artık senin için hiçbir umut yok.”
diyerek insanı ümitsizliğe de terk etmez.
İki uç arasında:
adalet + rahmet
dengesi kurulur.
Gerçek Tövbenin En Güçlü Kanıtı Değişen Davranış Olabilir mi
Evet.
İnsan:
“Çok pişmanım.”
diyebilir.
Ama gerçek dönüş zaman içinde davranışta görünür.
Eskiden:
yalan söylüyorsa
dürüstleşmeye çalışır.
Hak yiyorsa:
hak vermeye başlar.
Zulmediyorsa:
adalete yönelir.
İnsanları kırıyorsa:
dilini düzeltir.
Bu yüzden tövbenin en güzel meyvelerinden biri:
eski insan ile yeni insan arasındaki farktır.
Geçmişimizi Değiştiremiyorsak, Tövbe Aslında Gelecekte Kim Olacağımıza Verdiğimiz Bir Karar mıdır
Âl-i İmrân 89’un insanın önüne koyduğu en derin sorulardan biri budur.
Hiçbir insan geçmişe gidemez.
Dün söylenen söz:
söylenmiştir.
Yapılan yanlış:
yapılmıştır.
Kaybedilen zaman:
geri gelmez.
İnsan bazen tam da bu yüzden geçmişinin altında ezilebilir.
“Keşke yapmasaydım.”
“Keşke geri dönebilsem.”
Ama insan geri dönemez.
Kur’an’ın sunduğu şey zaman makinesi değildir.
Daha gerçekçi ve daha derin bir imkândır:
Sen geçmişi değiştiremezsin; fakat geçmişten sonra hangi insan olacağını değiştirebilirsin.
İşte tövbe budur.
Tövbe:
geçmişi inkâr etmek değildir.
Geçmişe rağmen yön değiştirmektir.
Üstelik ayet yalnız:
“Tövbe ettiler.”
demiyor.
“Islah ettiler.”
diyor.
Yani:
Kırdıysan onarmaya çalış.
Aldıysan geri ver.
Yalan söylediysen doğruyu açıkla.
Yanlış bilgi yaydıysan düzelt.
Birini incittiysen özür dile.
Allah’tan uzaklaştıysan yeniden yönel.
Bu yüzden gerçek tövbe son derece cesur bir eylemdir.
İnsan önce kendisine:
“Ben yanlış yaptım.”
demek zorundadır.
Ego için bundan daha zor cümlelerden biri yoktur.
Sonra:
“Düzelteceğim.”
demesi gerekir.
Ardından bunu davranışa çevirmesi gerekir.
Ayetin sonunda ise bütün bu ağır yükün üzerine iki isim gelir:
Gafûr.
Rahîm.
Sanki insanın önüne şu kapı açılır:
Geçmişin ne kadar ağır olursa olsun, dönüşün samimiyse:
Allah’ın bağışlaması geçmişinden daha büyük olabilir.
Belki insanın en büyük hatası günah işlemesi değildir.
Bir başka büyük hata da:
“Ben artık değişemem.”
diye düşünmesidir.
Çünkü bu ayetin anlattığı Allah:
insanı yalnız geçmişine göre değil,
dönüşüne göre de
değerlendirir.
Ve belki Âl-i İmrân 89’un bize bıraktığı en güçlü soru şudur:
Geçmişimizden pişman olduğumuzu söylüyoruz; peki gerçekten tövbe ettiysek bugün hayatımızda neyi düzeltiyoruz?
