Zilzâl Suresi 5. Ayette “Çünkü Rabbin Ona Vahyetmiştir” Buyrulması Ne Anlama Gelir Ve Yeryüzüne Vahiy, İlahi Emir, Doğanın İtaati, Şahitlik, Allah’ın Kudreti, Kıyamette Düzenin Değişmesi Ve Hakikatin Açığa Çıkması Açısından Nasıl Anlaşılmalıdır 
“بِأَنَّ رَبَّكَ أَوْحَىٰ لَهَا — Bi Enne Rabbeke Evhâ Lehâ” Ne Demektir
Zilzâl Suresi’nin beşinci ayetinde şöyle buyrulur:
بِأَنَّ رَبَّكَ أَوْحَىٰ لَهَا
Anlam olarak:
“Çünkü Rabbin ona vahyetmiştir.”
(Zilzâl Suresi, 99/5)
Bir önceki ayette:
“O gün yer, haberlerini anlatır.”buyrulmuştu.
Beşinci ayet bunun nedenini açıklar:
Yeryüzü kendiliğinden değil, Rabbinin kendisine bildirdiği ve emrettiği şekilde hareket etmektedir.
Böylece kıyamet sahnesindeki yeryüzünün şahitliği doğrudan ilahi iradeye bağlanır.
“Evhâ — Vahyetti” Kelimesi Burada Ne Anlama Gelmektedir
Vahiy kelimesi Kur’an’da yalnız peygamberlere indirilen kutsal mesaj anlamında kullanılmaz.
Kök anlamında:
hızlı ve özel biçimde bildirmek,
işaret etmek,
ilham etmek,
emretmek
gibi anlam alanlarına sahiptir.
Bu ayette Allah’ın yeryüzüne vahyetmesi, klasik yorumlarda çoğunlukla:
ona ne yapacağını bildirmesi ve emretmesi
şeklinde anlaşılmıştır.
Dolayısıyla buradaki vahiy, peygamberlik vahyiyle aynı işlevde değildir.
Allah’ın Yeryüzüne “Vahyetmesi” Nasıl Anlaşılmalıdır
Yeryüzünün insan gibi akıl yürüten bir muhatap olduğunu varsaymak gerekmez.
Ayet, kıyamet günü toprağın gerçekleştireceği olağanüstü davranışı:
Allah’ın emriyle
açıklar.
Yani:
sarsılması,
ağırlıklarını çıkarması,
haberlerini anlatması
Allah’ın iradesinin dışında değildir.
Bu açıdan “vahiy”, yeryüzünün ilahî emir doğrultusunda harekete geçirilmesini ifade eder.
Peygambere Gelen Vahiy İle Yeryüzüne Gelen Vahiy Aynı Şey midir
Hayır.
Bu ayrım önemlidir.
Peygamberlere gelen vahiy:
insanlara iletilmek üzere gönderilen ilahi mesajdır.
Buradaki vahiy ise yeryüzünün yapacağı işle ilgili bir:
emir,
bildirim,
yönlendirme
olarak anlaşılır.
Kur’an’ın farklı bağlamlarda aynı kelimeyi çeşitli anlamlarda kullanması, kelimenin anlamının bağlama göre belirlenmesi gerektiğini gösterir.
Kur’an’da İnsan Dışındaki Varlıklara da Vahiyden Söz Edilir mi
Evet.
Kur’an’da örneğin arıya da Allah’ın vahyetmesinden söz edilir.
Bu kullanım:
peygamberlik vermek
anlamına gelmez.
Daha çok yaratılmış varlığın belirli bir düzen ve yönlendirme içinde hareket etmesiyle ilişkilidir.
Zilzâl Suresindeki yeryüzü de benzer biçimde:
Rabbinin emrine göre görevini yerine getiren
bir unsur olarak anlatılır.
“Rabbin” İfadesinin Kullanılması Neden Dikkat Çekicidir
Ayet yalnız:
“Allah ona vahyetti.”
demek yerine:
“Rabbin ona vahyetti.”
der.
Rab:
yaratan,
terbiye eden,
yöneten,
düzenleyen
anlamlarını taşır.
Bu kelime kıyamet sahnesinde özellikle anlamlıdır.
Çünkü yeryüzü kaotik biçimde bağımsızlaşmamıştır.
Onun geçirdiği büyük dönüşüm bile Rabbinin hükmü altında gerçekleşmektedir.
Bu Ayet Doğanın Bağımsız Bir Güç Olmadığını mı Söyler
Teolojik açıdan evet.
İslam inancında:
doğa,
evren,
madde
Allah’tan bağımsız mutlak güçler değildir.
Kendi düzenleri vardır.
İnsan bu düzenleri bilimle inceleyebilir.
Ancak inanç perspektifinde bu düzenin varlığı da nihai olarak Allah’ın yaratması ve iradesiyle ilişkilendirilir.
Bu, doğa yasalarını araştırmayı reddetmek anlamına gelmez.
Aksine onların yaratılmış düzen olduğu kabul edilir.
Kıyamette Doğanın Alışılmış Düzeni Neden Değişmektedir
Çünkü kıyamet, mevcut kozmik düzenin devamı değil, büyük bir dönüşümüdür.
Kur’an’ın farklı surelerinde:
dağların yürütülmesi,
göğün yarılması,
yıldızların dağılması,
denizlerin taşması
gibi tasvirler bulunur.
Zilzâl Suresinde ise merkezde:
yeryüzü
vardır.
Bu düzen değişikliği, varlığın mevcut hâlinin sonsuz olmadığını hatırlatır.
Yeryüzünün Konuşması İlahi Kudret Açısından Neyi Gösterir
İnsan için konuşmak:
dil,
ses,
sinir sistemi
gibi belirli biyolojik araçlarla ilişkilidir.
Fakat kıyamet sahnesi dünyadaki alışılmış şartların aynısı değildir.
Allah’ın bir varlığa şahitlik ettirmesi, ilahi kudret açısından imkânsız kabul edilmez.
Ayetin asıl mesajı:
“Bu nasıl teknik olarak gerçekleşecek?”
sorusundan çok,
“Hakikat Allah’ın emriyle ortaya çıkarılacaktır.”
gerçeğidir.
İlahi Emir İle Şahitlik Arasında Nasıl Bir Bağ Kurulur
Dördüncü ayette:
yer haberlerini anlatır.
Beşinci ayette:
çünkü Rabbi ona vahyetmiştir.
Yani şahitlik rastgele değildir.
Yeryüzü:
kendisine verilen görev gereği
konuşmaktadır.
Böylece kıyamet günündeki hesap:
tesadüfi,
dağınık,
kontrolsüz
bir süreç değil, ilahi hüküm altında gerçekleşen düzenli bir hesap olarak tasvir edilir.
İnsan Bu Ayetten Kendi İtaati Hakkında Ne Öğrenebilir
Yeryüzü:
Rabbinin emri geldiğinde
görevini yerine getirir.
İnsan ise irade sahibi bir varlıktır.
Bu nedenle onun itaati:
seçim,
ahlak,
sorumluluk
taşır.
Burada güçlü bir karşılaştırma düşünülebilir:
Yeryüzü emredileni yerine getirirken, insan kendisine yöneltilen ahlaki çağrı karşısında ne yapmaktadır?
Bu soru insanın özgürlüğünü aynı zamanda sorumluluğa dönüştürür.
Doğanın Allah’a İtaati Fikri İnsan Kibrini Nasıl Sınırlar
İnsan bazen kendisini evrenin mutlak merkezi gibi görebilir.
Fakat Kur’an’ın dünyasında:
gökyüzü,
yer,
dağlar,
hayvanlar
daha büyük bir yaratılış düzeninin parçalarıdır.
İnsan bu düzenin sahibinden çok bir parçasıdır.
Bu farkındalık insana:
tevazu,
emanet bilinci,
ölçülülük
kazandırabilir.
Yeryüzünün Allah’ın Emrine Uyması Çevre Ahlakına Bir Çağrışım Taşır mı
Ayetin doğrudan konusu kıyamettir.
Bu nedenle onu doğrudan çevre politikası ayeti olarak göstermek doğru değildir.
Fakat geniş bir tefekkür açısından şu sonuç çıkarılabilir:
Yeryüzü yalnız insanın keyfine göre kullanacağı sınırsız bir nesne değildir.
İnsan da yaratılmış dünyanın içinde yaşayan sorumlu bir varlıktır.
Bu bilinç:
toprağa,
suya,
canlılara
karşı daha ölçülü davranmayı destekleyebilir.
İnsan Doğayı Kontrol Ettiğini Düşünürken Hangi Yanılgıya Düşebilir
İnsan teknoloji sayesinde doğa üzerinde büyük ölçüde etkili olabilir.
Baraj yapar.
Nehir yönlendirir.
Dağ deler.
Uzaya araç gönderir.
Bunlar insan bilgisinin gerçek başarılarıdır.
Ancak:
doğayı etkileyebilmek
ile
varlığın mutlak hâkimi olmak
aynı şey değildir.
Zilzâl Suresi bu ayrımı kıyamet sahnesinde çok güçlü biçimde ortaya koyar.
Yeryüzünün nihai hareketini insan değil, Rabbi belirler.
“Allah Emrettiği İçin Olur” Düşüncesi Bilimsel Açıklamaları Gereksiz mi Kılar
Hayır.
İki soru farklı düzlemlerde ele alınabilir.
Bilim:
“Bir doğal olay hangi süreçlerle gerçekleşir?”
sorusunu araştırır.
Teoloji ise:
“Bu varlık düzeninin nihai kaynağı ve anlamı nedir?”
sorusunu sorar.
Bir depremin fiziksel mekanizmasını levha tektoniğiyle açıklamak ile evreni ilahi yaratılış içinde anlamlandırmak zorunlu olarak birbirini dışlamaz.
Zilzâl ayetini modern jeolojik teori yerine koymak da doğru değildir.
Yeryüzünün Haber Vermesi İnsan İçin Neden Büyük Bir Adalet Mesajıdır
Çünkü insanın dünyadaki adalet sistemleri sınırlıdır.
Bazı suçlar:
kanıtlanamaz.
Bazı iyilikler:
bilinmez.
Bazı mağdurlar:
seslerini duyuramaz.
Fakat kıyamet tasvirinde:
yer bile konuşur.
Bu, hiçbir hakikatin nihai anlamda delilsiz kalmayacağını anlatan güçlü bir sahnedir.
Mazlum için umut,
zalim için uyarı,
iyilik yapan için ise tesellidir.
Zilzâl Suresinin 4. Ve 5. Ayetleri Birlikte Nasıl Okunmalıdır
4. Ayet:
“O gün yer haberlerini anlatır.”Ne olacağı açıklanır.
5. Ayet:
“Çünkü Rabbin ona vahyetmiştir.”Bunun neden ve hangi otoriteyle gerçekleştiği açıklanır.
Yani:
şahitlik → ilahi emir
bağlantısı kurulur.
Yeryüzünün konuşması bağımsız bir güç gösterisi değildir.
Allah’ın hükmünün gerçekleşmesidir.
Bir Sonraki Ayette Ne Anlatılacaktır
Zilzâl Suresi’nin altıncı ayetinde şöyle buyrulacaktır:
يَوْمَئِذٍ يَصْدُرُ النَّاسُ أَشْتَاتًا لِيُرَوْا أَعْمَالَهُمْ
Anlam olarak:
“O gün insanlar, yaptıkları kendilerine gösterilmek üzere bölük bölük çıkıp gelirler.”
Şimdi sahne yeniden insana dönecektir.
Yer sarsıldı.
İçindekileri çıkardı. Haberlerini anlattı. Çünkü Rabbi ona emretti.Ve artık:
insanlar yaptıklarını görmek için ortaya çıkacaklardır.Ardından surenin unutulmaz finali gelecektir:
“Kim zerre ağırlığınca hayır yapmışsa onu görür.”
ve
“Kim zerre ağırlığınca kötülük yapmışsa onu görür.”
Sonuç: “Çünkü Rabbin Ona Vahyetmiştir” İfadesi, Kıyamet Gününde Yeryüzünün Sarsılmasının, İçindekileri Çıkarmasının Ve İnsanların Yaptıklarına Şahitlik Etmesinin Başıboş Bir Kozmik Kaos Değil, İlahi Emir Ve Kudret Altında Gerçekleşen Büyük Hesabın Parçası Olduğunu Gösterir
Zilzâl Suresi’nin beşinci ayeti yalnız birkaç kelimedir:
“Çünkü Rabbin ona vahyetmiştir.”
Ama bu kısa cümle önceki sahneyi tamamen açıklar.
Yer neden konuşuyor?
Çünkü:
Rabbi ona emretmiştir.
Yer neden gizlediklerini ortaya çıkarıyor?
Çünkü:
büyük hesap başlamıştır.
Bu ayetin en güçlü taraflarından biri, kıyameti yalnız düzensiz bir yıkım gibi göstermemesidir.
Dışarıdan bakıldığında:
yer sarsılıyor, içindekiler çıkıyor, toprak konuşuyor.Büyük bir kaos görüntüsü vardır.
Fakat ayet bunun arkasında:
bir emir
bulunduğunu söyler.
Yani görünen düzensizliğin içinde bile ilahi perspektiften bir hüküm ve amaç vardır.
Bu durum insanın dünya hayatındaki kibri açısından da düşündürücüdür.
İnsan:
toprağı satın alır,
sınırlar çizer,
üzerine binalar diker,
“benim” der.
Ama bir gün o toprağın kendisi Allah’ın emriyle:
insanın üzerinde yaptıklarını anlatacaktır.
Böylece mülkiyet ilişkisi tersine döner.
Dünyada insan toprağın sahibi olduğunu düşünür.
Kıyamette ise toprak, insanın şahidi hâline gelir.
Ve bundan sonra artık soru yeryüzünün ne yaptığı olmayacaktır.
Sıra insana gelecektir.
İnsanlar:
“yaptıkları kendilerine gösterilmek üzere”
bölük bölük ortaya çıkacaktır.
Böylece Zilzâl Suresinin kozmik sahnesi, çok kişisel bir noktaya ulaşacaktır:
Sen ne yaptın?
Ve cevap yalnız büyük işlerde aranmayacaktır.
Biraz sonra ölçü küçülecek:
zerreye kadar.
İnsan belki unutmuştur.
Toplum belki unutmuştur.
Tarih belki kaydetmemiştir.
Ama surenin mesajına göre:
iyiliğin de kötülüğün de hiçbir zerresi bütünüyle kaybolmayacaktır.
