Beyyine Suresi 6. Ayette “Kitap Ehlinden İnkâr Edenler Ve Müşrikler Cehennem Ateşindedirler, Orada Kalıcıdırlar” Buyrulması Ne Anlama Gelir Ve Küfür, Ahiret Sorumluluğu, Cehennem, İlahi Adalet, Bilinçli Reddediş, Ahlaki Hesap, İnsan Hükmünün Sınırı Ve “Yaratılmışların En Kötüleri” İfadesi Nasıl Anlaşılmalıdır 
“إِنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا مِنْ أَهْلِ الْكِتَابِ وَالْمُشْرِكِينَ فِي نَارِ جَهَنَّمَ خَالِدِينَ فِيهَا أُولَٰئِكَ هُمْ شَرُّ الْبَرِيَّةِ” Ne Demektir
Beyyine Suresi’nin altıncı ayetinde şöyle buyrulur:
إِنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا مِنْ أَهْلِ الْكِتَابِ وَالْمُشْرِكِينَ فِي نَارِ جَهَنَّمَ خَالِدِينَ فِيهَا أُولَٰئِكَ هُمْ شَرُّ الْبَرِيَّةِ
Anlam olarak:
“Şüphesiz kitap ehlinden inkâr edenler ve müşrikler cehennem ateşindedirler; orada kalıcıdırlar. İşte onlar yaratılmışların en kötüleridir.”
(Beyyine Suresi, 98/6)
Bu, surenin en sert ayetlerinden biridir.
Bu nedenle ayeti:
bağlamından koparmadan,
kimleri nitelediğine dikkat ederek,
ilahi hüküm ile insanların birbirleri hakkında verdiği hükümleri birbirine karıştırmadan
okumak gerekir.
Ayet Neden Birdenbire Bu Kadar Sert Bir Dile Geçmektedir
Önceki ayetlerde:
apaçık delil,
elçi,
tertemiz sahifeler,
ihlâs,
namaz,
zekâtanlatılmıştı.
Yani önce rehberlik sunulmuştu.
Altıncı ayet ise bu rehberliğin bilinçli biçimde reddedilmesinin ahiret sonucuna geçer.
Bu nedenle sertlik, bağlamdan kopuk değildir.
Önce çağrı vardır.
Sonra insanın çağrı karşısındaki tavrının sonucu gelir.
“Kitap Ehlinden İnkâr Edenler” İfadesi Neden Dikkatle Okunmalıdır
Ayet:
bütün Kitap Ehli
dememektedir.
Özellikle:
“Kitap ehlinden inkâr edenler”
ifadesini kullanır.
Bu ayrım önemlidir.
Kur’an’ın başka ayetlerinde Kitap Ehli içinde:
dürüst,
ibadet eden,
hakka yönelen
kimselerden de olumlu biçimde söz edilir.
Dolayısıyla bu ayeti bütün Yahudileri veya bütün Hristiyanları zamansız biçimde tek bir ahlaki kategoriye yerleştirmek için kullanmak doğru değildir.
“Müşrikler” Burada Kimleri İfade Etmektedir
Tarihsel ilk bağlamda müşrikler, özellikle Mekke ve çevresindeki putperest topluluklarla ilişkilendirilmiştir.
Onlar:
Allah’a inanmakla birlikte,
başka varlıkları O’na ortak koşan
bir dinî yapı içindeydiler.
Beyyine Suresi’nde bu grup ile Kitap Ehli içindeki inkârcılar birlikte anılır.
Ortak nokta, kendilerine gelen beyyine karşısındaki reddediş olarak sunulur.
“Küfür” Burada Sadece Farklı Bir İnanca Sahip Olmak mıdır
Küfür kelimesini yalnız modern anlamda:
“başka dine mensup olmak”
şeklinde çevirmek eksik olabilir.
Kelimenin kökünde:
örtmek,
reddetmek,
nankörlük etmek
gibi anlamlar bulunur.
Kur’an bağlamında küfür bazen:
hakikati bilinçli biçimde reddetmek,
ilahi çağrıya karşı çıkmak,
vahyi inkâr etmek
anlamında kullanılır.
Bu nedenle her bireyin iç dünyası ve bilgi şartları hakkında kesin hüküm vermek insan için kolay değildir.
Bilinçli Reddediş İle Bilgisizlik Aynı Şey midir
Hayır.
Bir kişi hiç duymadığı,
yanlış tanıdığı,
çarpıtılmış biçimde öğrendiği
bir inanç hakkında farklı durumda olabilir.
Bir başkası ise:
anladıktan,
açık biçimde karşılaştıktan,
vicdanen kavradıktan sonra
bilinçli biçimde reddedebilir.
İlahi adalet açısından insanların:
bilgisi,
imkânı,
niyeti,
iç şartları
önem taşır.
Bu yüzden insanlar birbirlerinin nihai ahiret durumunu kolayca kesinleştirmemelidir.
“Cehennem Ateşindedirler” İfadesi Ne Anlama Gelmektedir
Cehennem, Kur’an’ın ahiret öğretisinin temel kavramlarından biridir.
Adalet,
hesap,
sorumluluk
ile ilişkilidir.
Ayet burada cehennemi:
insanın tercihlerinin nihai sonucu,
ilahi adaletin bir boyutu
olarak sunar.
Bu, insan hayatının:
“Ne yaparsan yap sonuç değişmez.”
şeklinde anlamsız bir alan olmadığını gösterir.
Davranışların ve yönelişlerin sonuçları vardır.
“Hâlidîne Fîhâ — Orada Kalıcıdırlar” İfadesi Nasıl Anlaşılmıştır
Hâlidîn, kalıcı olmak, uzun süre bulunmak anlam alanına sahiptir.
Klasik İslam tefsirinde bu ifade, burada söz konusu edilen inkârcılar açısından cehennemde süreklilik olarak anlaşılmıştır.
Bu, ayetin en ağır bölümlerinden biridir.
Tam da bu nedenle insanın görevi:
başkaları adına cehennem hükmü dağıtmak
değil,
önce kendi yönelişini ve sorumluluğunu sorgulamaktır.
Sonsuz Ceza Meselesi İlahi Adaletle Nasıl Birlikte Düşünülebilir
Bu, din felsefesinin ve kelâmın en zor sorularından biridir.
Şu sorular yüzyıllardır tartışılmıştır:
Sınırlı bir ömürde yapılan eylem neden kalıcı sonuç doğurur?
Ceza davranışın süresine mi, niteliğine mi bağlıdır?
Küfür yalnız tek bir eylem midir, yoksa kalıcı bir yöneliş midir?
Klasik görüş çoğunlukla kalıcı inkârın, insanın Allah’a karşı temel yönelişiyle ilişkili olduğunu savunmuştur.
Bununla birlikte mesele, ciddi bir adalet ve merhamet tartışması doğurmuştur.
İlahi Hüküm İle İnsan Hükmü Arasında Nasıl Bir Fark Vardır
Bu ayrım çok önemlidir.
Allah’ın hükmü:
insanın içini,
niyetini,
bilgisini,
şartlarını
tam olarak bildiği kabul edilen bir hüküm olarak düşünülür.
İnsan ise bunların tamamını bilmez.
Bu nedenle bir kişinin dış görünüşünden hareketle:
“Bu kesinlikle cehennemliktir.”
demek insanın bilgi sınırlarını aşabilir.
Ayet ilahi hükmü bildirir; insanlara sınırsız tekfir yetkisi vermez.
Bu Ayet Başka İnançlardan İnsanlara Hakaret Etmek İçin Kullanılabilir mi
Hayır.
Kur’an’ın bir ahiret hükmünü bildirmesi, Müslümana:
hakaret,
zulüm,
şiddet,
insan onurunu çiğneme
hakkı vermez.
Bir insanın inancına katılmamak ile onun insanlık onurunu reddetmek farklı şeylerdir.
Adalet ve güzel davranış ilkeleri, farklı inanç sahipleriyle ilişkilerde de önemlidir.
İnanç farklılığı, ahlaki sorumluluğu iptal etmez.
“Yaratılmışların En Kötüleri” İfadesi Ne Anlama Gelmektedir
Ayetin sonunda:
“Ulâike hum şerru’l beriyye”
denilir.
Yani:
“İşte onlar yaratılmışların en kötüleridir.”
Bu çok ağır bir ahlaki nitelemedir.
Burada insanın değeri yalnız biyolojik varlığıyla değil, hakikat karşısındaki ahlaki yönelişiyle ilişkilendirilir.
Yaratılmış olmak tek başına ahlaki üstünlük sağlamaz.
İnsan seçimleriyle yükselebilir veya düşebilir.
Bir İnsan Nasıl Kendi Potansiyelini Aşağıya Çekebilir
İnsan:
akla,
vicdana,
seçim gücüne
sahip bir varlık olarak düşünüldüğünde büyük bir potansiyel taşır.
Fakat bu imkânı:
zulüm,
kibir,
hakikati bastırma,
başkasını ezme
için kullanırsa sahip olduğu yetenekler onu otomatik olarak iyi yapmaz.
İnsanı yücelten yalnız kapasitesi değil, o kapasiteyi nasıl kullandığıdır.
İlahi Ceza Anlatıları Korku Üretmek İçin mi Vardır
Yalnız korku üretmek için okunmamalıdır.
Kur’an’da ahiret uyarıları:
sorumluluk,
adalet,
hesap
bilinci oluşturur.
Fakat Kur’an aynı zamanda:
rahmet,
tevbe,
bağışlanma
kapısını da sürekli açık tutar.
Dengeli bir din anlayışı:
yalnız korku
veya
yalnız güven
üzerine kurulmaz.
İnsan hem sorumluluğu hem de rahmeti birlikte düşünür.
Böyle Sert Bir Ayetin İçinde Tevbe İmkânı Var mıdır
Kur’an’ın genel öğretisinde insan yaşadığı sürece dönüş imkânı vardır.
Kişi:
inkârından,
zulmünden,
yanlışından
dönebilir.
Samimi tevbe geçmişle yeni bir ilişki kurar.
Bu nedenle ahiret uyarıları:
“Artık senin için hiçbir yol yok.”
demek için değil,
çoğu zaman:
“Sonuç gelmeden önce yönünü değiştir.”
çağrısı olarak da okunabilir.
Bu Ayetin Günümüz İnsanına En Önemli Ahlaki Mesajı Nedir
İnsan çağdaş dünyada bazen:
“İnandığım şeyler tamamen kişisel tercihimdir ve hiçbir ahlaki sonucu yoktur.”
diye düşünebilir.
Beyyine Suresi ise insanın:
hakikat,
ahlak,
sorumluluk
karşısındaki yönelişinin önemli olduğunu söyler.
Ancak bu mesajı başkasını yargılamak için kullanmak yerine şu soruya çevirmek daha sağlıklıdır:
“Ben bana ulaşan hakikat karşısında ne kadar dürüstüm?”
Beyyine Suresinin 5. Ve 6. Ayetleri Arasında Nasıl Bir Karşıtlık Vardır
5. Ayet:
Allah’a ihlâsla kulluk. Namaz. Zekât. Dosdoğru yöneliş.6. Ayet:
İnkâr. Cehennem. Nihai sorumluluk.Böylece sure insanın önüne iki farklı yönelişi koyar:
çağrıya yönelmek
veya
çağrıyı reddetmek.
Bir sonraki ayette ise bu karşıtlığın olumlu tarafı açık biçimde anlatılacaktır.
Bir Sonraki Ayette Ne Anlatılacaktır
Beyyine Suresi’nin yedinci ayetinde şöyle buyrulacaktır:
إِنَّ الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ أُولَٰئِكَ هُمْ خَيْرُ الْبَرِيَّةِ
Anlam olarak:
“Şüphesiz iman edip salih ameller işleyenler var ya, işte onlar yaratılmışların en hayırlılarıdır.”
Altıncı ayette:
“yaratılmışların en kötüleri”ifadesi kullanılmıştı.
Yedinci ayette bunun tam karşısına:
“yaratılmışların en hayırlıları”konulacaktır.
Ve dikkat çekici biçimde üstünlük yalnız:
iman
ile değil,
iman ve salih amel
birlikteliğiyle açıklanacaktır.
Sonuç: “Cehennem Ateşindedirler Ve İşte Onlar Yaratılmışların En Kötüleridir” İfadesi, Beyyine Suresinin Apaçık Delil Karşısında Bilinçli Reddedişin Nihai Sorumluluğunu En Sert Dille Hatırlattığı Bir Ayettir; Fakat Bu İlahi Hüküm İnsanlara Başkalarının Kalplerini Okuma, Hakaret Etme Veya Keyfî Biçimde Cehennem Hükmü Verme Yetkisi Sağlamaz
Beyyine Suresi’nin altıncı ayeti kolay bir ayet değildir.
Çünkü:
cehennem,
kalıcılık,
yaratılmışların en kötüsü
gibi son derece ağır ifadeler kullanır.
Bu nedenle ayeti yalnız:
“Kim cehenneme gidecek?”
sorusuna indirgemek eksik kalabilir.
Daha temel soru şudur:
İnsan hakikat karşısında nasıl bir varlık hâline geliyor?
Kendisine ulaşan şeyi:
dürüstçe mi değerlendiriyor?
Yoksa:
kibri,
çıkarı,
grubu,
alışkanlığı
nedeniyle bilinçli biçimde mi reddediyor?
Ayet insanın ahlaki yönelişinin önemsiz olmadığını söyler.
Fakat aynı zamanda önemli bir sınırı unutmamak gerekir:
Nihai hüküm Allah’a aittir.
İnsan:
başkasının kalbini,
ona gerçekte ne kadar bilgi ulaştığını,
hangi şartlar içinde yaşadığını,
iç dünyasında ne yaşadığını
tam bilemez.
Bu yüzden bu ayet, başkalarına cehennem dağıtmanın değil, insanın kendi sorumluluğundan ürpermesinin ayeti olmalıdır.
Belki en sağlıklı soru şudur:
“Ben kendime ulaşan hakikati, başkasını yargılamak için mi kullanıyorum; yoksa önce kendi hayatımı düzeltmek için mi?”
Çünkü vahyin amacı insanın eline bir üstünlük sopası vermek değil, onu hesap ve sorumluluk bilincine çağırmaktır.
Ve Beyyine Suresi terazinin diğer kefesini bir sonraki ayette hemen gösterecektir:
“İman edip salih ameller işleyenler, işte onlar yaratılmışların en hayırlılarıdır.”
Böylece insanın değeri:
kimlik iddiasıyla değil,
imanın davranışa dönüşmesiyle
yeniden tarif edilecektir.
