Uluslararası Hukukta Genel Hukuk İlkeleri Nelerdir 
Adalet, İyi Niyet, Hakkaniyet Ve Hukuki Güvenlik Nasıl Uygulanır
Uluslararası hukukta genel hukuk ilkeleri, devletler arasında açık bir antlaşma hükmü veya yerleşmiş bir teamül kuralı bulunmadığında, hukuk düzeninin boşluğa düşmemesi için başvurulan temel adalet ve hukuk mantığı ilkeleridir. Bu ilkeler; iyi niyet, hakkaniyet, hukuki güvenlik, orantılılık, kazanılmış haklara saygı, sorumluluk, kesin hüküm, usul adaleti, hakkın kötüye kullanılmaması ve kimsenin kendi kusurundan yararlanamaması gibi evrensel hukuk düşüncelerini kapsar.
Uluslararası Adalet Divanı Statüsü'nün 38. maddesi, Divan'ın uygulayacağı kaynaklar arasında “genel hukuk ilkelerini” de sayar; bu yönüyle genel ilkeler, antlaşma ve teamül hukukunun yanında klasik uluslararası hukuk kaynaklarından biridir.
Genel hukuk ilkeleri, uluslararası hukukun vicdanı, denge mekanizması ve boşluk dolduran aklıdır. Çünkü dünya düzeninde her sorun önceden yazılı bir metinle çözülmez. Bazen hukuk, metnin sustuğu yerde ilkeye döner.
Genel Hukuk İlkeleri Nedir
Genel hukuk ilkeleri, farklı hukuk sistemlerinde ortak biçimde tanınan, uluslararası uyuşmazlıklarda da uygulanabilir nitelik taşıyan temel hukuk kurallarıdır.
Bu ilkeler, yalnızca bir ülkenin iç hukukuna özgü değildir. Aksine, birçok hukuk düzeninde benzer biçimde kabul edilen ortak hukuk mantığından doğar.
| İlke Türü | Temel Anlamı |
|---|---|
| İyi niyet | Hak ve yetkilerin dürüstçe kullanılması |
| Hakkaniyet | Katı kuralın adaletsiz sonuç doğurmaması |
| Hukuki güvenlik | Hukuki ilişkilerde öngörülebilirlik |
| Kesin hüküm | Aynı davanın tekrar tekrar görülmemesi |
| Sorumluluk | Hukuka aykırı fiilin sonuç doğurması |
| Orantılılık | Amaç ile araç arasında ölçülü denge |
| Hakkın kötüye kullanılmaması | Hukuki yetkinin zarar verme amacıyla kullanılmaması |
| Usul adaleti | Taraflara dinlenilme ve savunma imkanı tanınması |
Genel hukuk ilkeleri, uluslararası hukuka şunu söyler: Her şey yazılı olmasa bile hukuk tamamen susmaz. Çünkü adaletin bazı temel düşünceleri, farklı hukuk sistemlerinde tekrar tekrar ortaya çıkar.
Genel Hukuk İlkeleri Neden Bir Hukuk Kaynağıdır
Genel hukuk ilkeleri, uluslararası hukukun kaynakları arasında yer alır çünkü yalnızca yardımcı ahlaki öğütler değildir; belirli şartlarda hukuki değerlendirme aracı olarak kullanılabilirler.
Uluslararası hukukta her zaman açık bir antlaşma hükmü veya teamül kuralı bulunmayabilir. Böyle durumlarda genel ilkeler devreye girer.
| Neden Önemli | Açıklama |
|---|---|
| Boşluk doldurur | Yazılı kural yoksa çözüm sağlar |
| Yorum yapar | Antlaşma ve teamül kurallarını anlamlandırır |
| Adalet sağlar | Katı uygulamanın haksızlığını dengeler |
| Sistem bütünlüğü kurar | Uluslararası hukuku dağınıklıktan korur |
| Ortak hukuk aklını taşır | Ulusal hukuk sistemlerinden gelen temel mantığı yansıtır |
Uluslararası Hukuk Komisyonu'nun 2023 çalışmasında da genel hukuk ilkelerinin, antlaşma ve teamül hukuku ile ilişkili olduğu; bu kaynaklarla çatışma halinde uluslararası hukukun genel yorum ve çatışma çözüm tekniklerinin uygulanacağı belirtilmiştir.
Yani genel ilkeler, hukukta “yedek plan” gibi görünse de aslında düzenin temel dengesini koruyan derin bir kaynaktır.
Genel Hukuk İlkeleri Nereden Doğar
Genel hukuk ilkeleri iki ana kaynaktan doğabilir:
| Kaynak | Açıklama |
|---|---|
| Ulusal hukuk sistemleri | Farklı ülkelerin iç hukuklarında ortak biçimde tanınan ilkeler |
| Uluslararası hukuk sistemi | Uluslararası düzenin kendi yapısından gelişen ilkeler |
Klasik anlayışta genel hukuk ilkeleri daha çok ulusal hukuk sistemlerinden çıkarılan ortak ilkeler olarak görülmüştür. Örneğin iyi niyet, kesin hüküm, hakkın kötüye kullanılması yasağı, sorumluluk, kusurdan yararlanamama gibi ilkeler birçok hukuk sisteminde bulunur.
Modern tartışmalarda ise bazı ilkelerin doğrudan uluslararası hukuk düzeninin kendi yapısından doğabileceği de kabul edilmektedir. Özellikle egemen eşitlik, devletlerin işbirliği, insan onuru, barışçıl çözüm, uluslararası sorumluluk gibi alanlarda bu tartışma önemlidir.
Bu nedenle genel hukuk ilkeleri yalnızca geçmiş hukuk sistemlerinden devralınmış kalıplar değil; uluslararası düzenin kendi ihtiyaçları içinde de gelişen canlı ilkelerdir.
İyi Niyet İlkesi Nedir
İyi niyet ilkesi, devletlerin haklarını ve yükümlülüklerini dürüst, samimi, tutarlı ve hukukun amacına uygun şekilde kullanmasını gerektirir.
Uluslararası hukukta iyi niyet özellikle antlaşmaların uygulanmasında çok önemlidir. Viyana Antlaşmalar Hukuku Sözleşmesi'nin 26. maddesi, yürürlükteki her antlaşmanın tarafları bağladığını ve iyi niyetle yerine getirilmesi gerektiğini belirtir.
| İyi Niyetin Göründüğü Alan | Anlamı |
|---|---|
| Antlaşma uygulaması | Devlet imzaladığı yükümlülüğü samimi biçimde yerine getirmelidir |
| Müzakere süreci | Taraflar aldatıcı davranmamalıdır |
| Uyuşmazlık çözümü | Devlet çözüm yollarını sabote etmemelidir |
| Hak kullanımı | Hak, zarar verme amacıyla kullanılmamalıdır |
| Uluslararası işbirliği | Devletler yükümlülüklerini biçimsel değil gerçek anlamda uygulamalıdır |
İyi niyet, uluslararası hukukun ahlakî süsü değil; hukuki işleyişin güven temelidir. Çünkü devletler birbirlerinin sözlerine, imzalarına ve davranışlarına güvenemezse uluslararası hukuk düzeni çöker.
İyi Niyet İlkesi Nasıl Uygulanır
İyi niyet ilkesi soyut görünse de pratikte çok somut sonuçlar doğurabilir. Bir devlet antlaşmayı şeklen uyguluyor gibi görünüp aslında amacını boşa çıkarıyorsa, iyi niyet ilkesini ihlal etmiş olabilir.
| Davranış | İyi Niyet Açısından Değerlendirme |
|---|---|
| Antlaşmayı hileli yorumlamak | İyi niyete aykırı olabilir |
| Yükümlülüğü sürekli ertelemek | Samimi uygulama yoksa sorun doğar |
| Müzakereye gelip çözümü sabote etmek | Görünüşte işbirliği, gerçekte engelleme olabilir |
| İç hukuku bahane ederek kaçmak | Uluslararası yükümlülüğü ortadan kaldırmayabilir |
| Karşı tarafın meşru beklentisini kötüye kullanmak | Hukuki güveni zedeler |
İyi niyet, devletlere şunu söyler: Hukuk yalnızca kelimelerin arkasına saklanma sanatı değildir. Metnin amacı, tarafların beklentisi ve yükümlülüğün gerçek anlamı da önemlidir.
Bu nedenle iyi niyet, uluslararası hukukta biçimsel zekaya karşı adaletin denge unsurudur.
Hakkaniyet İlkesi Nedir
Hakkaniyet, hukuk kuralının somut olayda adil, dengeli ve makul biçimde uygulanmasını sağlayan ilkedir. Hakkaniyet, yazılı kuralı yok saymak değil; onu adalet amacına uygun şekilde yorumlamaktır.
| Hakkaniyetin İşlevi | Açıklama |
|---|---|
| Katılığı yumuşatır | Kuralın mekanik uygulanmasını önler |
| Denge sağlar | Tarafların durumunu ve menfaatlerini dikkate alır |
| Boşlukları doldurur | Açık kural yoksa adil çözüm üretir |
| Ölçülülük getirir | Sonucun aşırı veya haksız olmasını engeller |
| Somut olay adaleti sağlar | Aynı kuralın farklı durumlarda adil uygulanmasını sağlar |
Hakkaniyet özellikle deniz yetki alanlarının sınırlandırılması, tazminat hesapları, sınır uyuşmazlıkları, doğal kaynak paylaşımı ve çevresel zararlar gibi alanlarda önem kazanır.
Çünkü uluslararası hukukta her olay matematiksel şekilde çözülemez. Bazen coğrafya, tarih, ekonomik ihtiyaç, nüfus, güvenlik ve doğal koşullar birlikte değerlendirilmelidir.
Hakkaniyet Hukukun Yerine Geçer Mi
Hayır. Hakkaniyet, hukukun yerine geçen sınırsız bir takdir yetkisi değildir. Uluslararası hukukta hakkaniyet çoğunlukla hukukun içinde uygulanır.
Burada üç farklı ayrım yapılabilir:
| Kavram | Anlamı |
|---|---|
| Equity infra legem | Hakkaniyetin hukuk kuralı içinde uygulanması |
| Equity praeter legem | Hukuk boşluğunda hakkaniyetin tamamlayıcı rol oynaması |
| Equity contra legem | Hukuka aykırı şekilde hakkaniyete dayanılması |
Uluslararası hukukta en güvenli alan, hakkaniyetin hukukun içinde uygulanmasıdır. Yani mahkeme veya hakem, açık hukuk kuralını tamamen yok sayarak sadece “bana göre adil olan budur” diyemez.
Bu yüzden hakkaniyet, keyfilik değildir. Hakkaniyet, hukuk ile adalet arasında kurulan ölçülü köprüdür.
Hukuki Güvenlik İlkesi Nedir
Hukuki güvenlik, hukuk kurallarının öngörülebilir, istikrarlı ve güvenilir olmasını ifade eder. Devletler, bireyler ve uluslararası örgütler hangi davranışın hangi sonucu doğuracağını makul ölçüde bilmelidir.
| Hukuki Güvenliğin Unsuru | Açıklama |
|---|---|
| Öngörülebilirlik | Devlet hangi yükümlülüğe tabi olduğunu bilmelidir |
| İstikrar | Kurallar sürekli keyfi biçimde değişmemelidir |
| Güven | Taraflar hukuki taahhütlere dayanabilmelidir |
| Tutarlılık | Benzer olaylarda benzer hukuk mantığı uygulanmalıdır |
| Meşru beklenti | Devlet veya kişi, oluşturulan hukuki duruma güvenebilmelidir |
Hukuki güvenlik özellikle antlaşmalar, sınırlar, yatırım ilişkileri, diplomatik ilişkiler ve uluslararası yargı kararları bakımından çok önemlidir.
Bir devlet bugün kabul ettiği sınırı yarın keyfi olarak inkar ederse, bir antlaşmayı istediği gibi yorumlarsa veya mahkeme kararlarını tanımazsa, yalnızca karşı tarafı değil, bütün hukuk düzenini sarsar.
Kazanılmış Haklara Saygı Nedir
Kazanılmış haklara saygı, belirli bir hukuki durumun meşru biçimde doğduktan sonra keyfi olarak ortadan kaldırılamamasını ifade eder.
Uluslararası hukukta bu ilke özellikle şu alanlarda önemlidir:
| Alan | Örnek |
|---|---|
| Sınır anlaşmaları | Yerleşmiş sınırların keyfi değiştirilmemesi |
| Yatırım hukuku | Yabancı yatırımcının meşru beklentilerinin korunması |
| Vatandaşlık ve statü | Hukuken kazanılmış statülerin keyfi geri alınmaması |
| Uluslararası örgüt kararları | Yerleşmiş hakların dikkate alınması |
| Tazminat ve mülkiyet | Hukuka uygun kazanımların korunması |
Bu ilke, devletlere şunu hatırlatır: Hukuk düzeni güven üzerine kurulur. Bir hak hukuka uygun biçimde doğmuşsa, siyasi değişim veya geçici menfaat gerekçesiyle keyfi şekilde yok edilemez.
Elbette kazanılmış haklar mutlak değildir. Kamu yararı, uluslararası yükümlülükler veya ağır hukuka aykırılıklar bazı durumlarda farklı değerlendirme gerektirebilir. Fakat temel mantık şudur: Hukuk, güven duyanı korumalıdır.
Hakkın Kötüye Kullanılması Yasağı Nedir
Hakkın kötüye kullanılması yasağı, bir devletin hukuken sahip olduğu bir yetkiyi, başka devletlere zarar vermek, yükümlülüklerden kaçmak veya hukukun amacını bozmak için kullanmasını engeller.
| Kötüye Kullanım Örneği | Hukuki Sorun |
|---|---|
| Sınır hakkını komşuya zarar vermek için kullanmak | Egemenlik kötüye kullanılmış olur |
| Antlaşma boşluğunu hileli kullanmak | İyi niyet ihlali doğabilir |
| Yargı yolunu sadece geciktirme amacıyla işletmek | Usul hakkı kötüye kullanılabilir |
| Diplomatik dokunulmazlığı suç kalkanına dönüştürmek | Dokunulmazlığın amacı bozulur |
| Ekonomik yetkiyi siyasi boğma aracına çevirmek | Orantılılık ve iyi niyet tartışması doğabilir |
Bu ilke, uluslararası hukukun en önemli denge noktalarından biridir. Çünkü her hak sınırsız değildir. Hukuki yetki, hukukun amacına aykırı kullanılınca meşruiyetini kaybeder.
Bir devletin “bu benim hakkım” demesi her şeyi çözmez. Asıl soru şudur: Bu hak, dürüst ve hukukun amacına uygun şekilde mi kullanılıyor
Kimse Kendi Kusurundan Yararlanamaz İlkesi Nedir
Bu ilke, bir tarafın kendi hukuka aykırı davranışından avantaj elde etmesini engeller. Hem iç hukukta hem uluslararası hukukta adaletin en temel düşüncelerinden biridir.
| Durum | İlkenin Etkisi |
|---|---|
| Devlet kendi ihlaliyle kriz yaratırsa | Sonra bu krizi lehine kullanamaz |
| Antlaşmayı kendisi ihlal ederse | Karşı tarafı haksız göstermek için bu ihlale dayanamaz |
| Delili kendisi yok ederse | Belirsizlikten avantaj sağlaması engellenebilir |
| İşgal yoluyla fiili durum yaratırsa | Bu durumdan hukuki egemenlik çıkaramaz |
| Kendi iç karışıklığını bahane ederse | Uluslararası yükümlülükten otomatik kurtulamaz |
Bu ilke özellikle uluslararası sorumluluk, sınır uyuşmazlıkları, işgal, antlaşma ihlali ve tazminat meselelerinde güçlü bir adalet mantığı sağlar.
Hukuk, haksızlığı ödüllendirmemelidir. Çünkü haksızlığın ödüllendirildiği yerde hukuk caydırıcılığını kaybeder.
Kesin Hüküm İlkesi Nedir
Kesin hüküm, aynı taraflar arasında aynı konu ve aynı hukuki sebep üzerinden verilmiş nihai kararın tekrar tartışmaya açılmamasını ifade eder.
Bu ilke, uluslararası yargıda istikrar sağlar.
| Kesin Hükmün Amacı | Açıklama |
|---|---|
| Uyuşmazlığı sona erdirmek | Aynı dava sürekli açılmamalıdır |
| Yargı otoritesini korumak | Nihai karar ciddiye alınmalıdır |
| Hukuki güvenlik sağlamak | Taraflar sonucun kalıcı olduğunu bilmelidir |
| Kaynak israfını önlemek | Aynı mesele tekrar tekrar yargılanmamalıdır |
| Barışçıl çözümü güçlendirmek | Karar sonrası istikrar kurulur |
Uluslararası hukukta devletler arası davalar yıllarca sürebilir. Eğer kararlar nihai değer taşımazsa, uyuşmazlıklar bitmez; yalnızca biçim değiştirir.
Kesin hüküm ilkesi, uluslararası yargıya “son söz” ağırlığı verir.
Usul Adaleti Nedir
Usul adaleti, bir uyuşmazlık çözülürken taraflara adil, dengeli ve savunma hakkına saygılı bir süreç tanınmasını ifade eder.
Bir kararın adil olması yalnızca sonucuna bağlı değildir. Karara giden yol da adil olmalıdır.
| Usul Adaleti Unsuru | Anlamı |
|---|---|
| Dinlenilme hakkı | Taraf kendi görüşünü sunabilmelidir |
| Silahların eşitliği | Taraflar makul ölçüde eşit imkanlara sahip olmalıdır |
| Tarafsız yargı | Kararı veren makam bağımsız olmalıdır |
| Gerekçeli karar | Sonucun nedenleri açıklanmalıdır |
| Delile erişim | Taraf savunma için gerekli bilgiye ulaşabilmelidir |
| Makul süre | Yargılama gereksiz sürüncemede bırakılmamalıdır |
Usul adaleti, uluslararası mahkemeler, tahkim yargılamaları, insan hakları mekanizmaları ve uluslararası örgüt kararları bakımından önemlidir.
Çünkü adil olmayan usulle verilen karar, doğru sonuca ulaşsa bile güven üretmez.
Orantılılık İlkesi Nedir
Orantılılık, kullanılan aracın ulaşılmak istenen amaçla ölçülü olması gerektiğini ifade eder. Bir devletin meşru amacı olabilir; fakat bu amaç için kullandığı araç aşırı, gereksiz veya ağırsa orantılılık sorunu doğar.
| Alan | Orantılılık Uygulaması |
|---|---|
| Meşru müdafaa | Savunma eylemi saldırıyla ölçülü olmalıdır |
| İnsancıl hukuk | Askeri hedefe saldırı sivil zarar açısından ölçülmelidir |
| İnsan hakları | Hak sınırlaması demokratik ve gerekli olmalıdır |
| Yaptırımlar | Uygulanan tedbir hedefle orantılı olmalıdır |
| Çevre hukuku | Önlem ile risk arasında makul denge kurulmalıdır |
| Kolluk yetkisi | Güç kullanımı gereğinden fazla olmamalıdır |
Orantılılık, uluslararası hukukun güç karşısındaki en önemli ölçü ilkesidir. Devlete şunu sorar: Amacın meşru olsa bile, kullandığın yol gerekli ve ölçülü mü
Bu ilke sayesinde hukuk yalnızca “haklı mısın” sorusunu değil, “haklıyken ne kadar ileri gidebilirsin” sorusunu da sorar.
Sorumluluk İlkesi Nedir
Sorumluluk ilkesi, hukuka aykırı fiilin sonuç doğuracağını ve ihlal eden tarafın bu ihlalin sonuçlarını gidermekle yükümlü olabileceğini ifade eder.
Uluslararası hukukta devlet sorumluluğu genel olarak şu unsurlarla gündeme gelir:
| Unsur | Anlamı |
|---|---|
| Devlete atfedilebilir davranış | Fiil devlet organı veya devlete bağlanabilir kişi/kurum tarafından işlenmelidir |
| Uluslararası yükümlülük ihlali | Antlaşma, teamül veya başka kaynaklı bir kural ihlal edilmelidir |
| Zarar veya sonuç | Bazı durumlarda zarar, bazı durumlarda ihlalin kendisi önemlidir |
| Onarım yükümlülüğü | Eski hale getirme, tazminat veya tatmin gündeme gelebilir |
Sorumluluk ilkesi, uluslararası hukuku boş bir tavsiye düzeni olmaktan çıkarır. Çünkü ihlal varsa sonuç da olmalıdır.
Hukuk, yalnızca neyin yasak olduğunu söylemekle yetinmez; yasağın ihlal edilmesi halinde ne olacağını da düzenler.
Genel İlkeler Antlaşma Ve Teamülle Nasıl İlişki Kurar
Genel hukuk ilkeleri, antlaşma ve teamül hukukunun yerine geçmek için değil, onları tamamlamak ve yorumlamak için kullanılır.
| Kaynak | Genel İlkelerle İlişkisi |
|---|---|
| Antlaşmalar | İyi niyet, yorum, hakkaniyet ve orantılılıkla uygulanır |
| Teamül hukuku | Genel ilkeler teamülün anlamını destekleyebilir |
| Yargı kararları | Mahkemeler genel ilkeleri somutlaştırır |
| Soft law | Genel ilkeler bağlayıcı olmayan metinlere yön verir |
| Jus cogens | Bazı temel ilkeler en üst normlarla temas eder |
Bir antlaşma hükmü belirsizse, iyi niyet ve amaçsal yorum devreye girer. Bir teamül kuralının kapsamı tartışmalıysa, hakkaniyet ve orantılılık değerlendirmesi yapılabilir. Bir mahkeme tazminat belirliyorsa, zarar ile onarım arasında adil denge kurmaya çalışır.
Bu yüzden genel ilkeler, kaynaklar arasında dolaşan hukukî akıl gibidir.
Genel Hukuk İlkeleri Modern Sorunlarda Nasıl Kullanılır
Modern dünyada birçok sorun klasik uluslararası hukuk metinlerinden daha hızlı gelişmektedir. Siber saldırılar, yapay zeka, iklim değişikliği, uzay madenciliği, biyoteknoloji ve küresel sağlık krizleri gibi alanlarda her zaman ayrıntılı kurallar bulunmaz.
Bu durumda genel ilkeler yol gösterir.
| Modern Sorun | Uygulanabilecek Genel İlke |
|---|---|
| Siber saldırı | Egemenlik, sorumluluk, zarar vermeme, orantılılık |
| Yapay zeka silahları | İnsan kontrolü, özen yükümlülüğü, sorumluluk |
| İklim krizi | Zarar vermeme, işbirliği, hakkaniyet, kuşaklararası adalet |
| Uzay kaynakları | Ortak yarar, hakkaniyet, barışçıl kullanım |
| Pandemiler | İşbirliği, iyi niyet, şeffaflık, özen yükümlülüğü |
| Çevre zararı | Önleme, ihtiyat, sınır aşan zarar yasağı |
Genel hukuk ilkeleri, yeni dünyada eski adalet aklının kaybolmamasını sağlar. Çünkü teknoloji değişebilir, savaş biçimleri değişebilir, krizler değişebilir; fakat hukukun bazı temel soruları aynı kalır:
Zarar verdin mi
Ölçülü davrandın mı Dürüst hareket ettin mi Karşı tarafın hakkını gözettiğin mi Genel İlkelerin Tehlikesi Var Mıdır
Evet. Genel hukuk ilkeleri çok değerli olduğu kadar dikkatli kullanılmalıdır. Çünkü fazla soyut oldukları için kötüye yorumlanma riski taşırlar.
| Risk | Açıklama |
|---|---|
| Keyfilik | Hakim veya devlet kendi adalet anlayışını hukuk yerine koyabilir |
| Belirsizlik | İlkenin sınırları net çizilmezse öngörülemezlik doğar |
| Siyasi kullanım | Devletler ilkeyi çıkarlarına göre yorumlayabilir |
| Kaynak karmaşası | Antlaşma ve teamül yerine genel ilkeye aşırı yüklenilebilir |
| Çifte standart | Güçlü devletler ilkeyi seçici uygulayabilir |
Bu yüzden genel ilkeler uygulanırken şu sorular sorulmalıdır:
Bu ilke gerçekten genel kabul görüyor mu
Somut olaya uygun mu
Antlaşma veya teamül kuralıyla çelişiyor mu
Hukuku tamamlıyor mu, yoksa hukukun yerine mi geçiyor
Adaleti mi güçlendiriyor, yoksa keyfi takdiri mi artırıyor
Genel ilkeler, hukuk düzeninin ışığıdır; fakat ışık doğru tutulmazsa gölge de büyüyebilir.
Son Söz: Genel Hukuk İlkeleri Neden Uluslararası Hukukun Vicdanıdır
Genel hukuk ilkeleri, uluslararası hukukun yalnızca metinlerden, antlaşmalardan ve diplomatik cümlelerden ibaret olmadığını gösterir. Çünkü hukuk, bazen yazılı kuralın sustuğu yerde bile adaletin sesini arar. İşte o ses, çoğu zaman iyi niyet, hakkaniyet, hukuki güvenlik, orantılılık, sorumluluk, usul adaleti ve hakkın kötüye kullanılmaması gibi genel ilkelerde duyulur.
Bu ilkeler devletlere şunu hatırlatır: Hukuki yetki, sınırsız güç değildir. Bir devlet antlaşma yaparken dürüst olmalı, hakkını kullanırken zarar verme amacı taşımamalı, uyuşmazlık çözerken adil davranmalı, savaşta bile ölçüyü unutmamalı, çevreye zarar verirken sorumluluktan kaçmamalı ve kendi kusurundan avantaj elde etmeye çalışmamalıdır.
Genel hukuk ilkeleri, uluslararası hukukun ahlaki derinliği ile teknik yapısı arasında köprü kurar. Onlar olmadan hukuk, kuru bir metin düzenine dönüşür. Onlar sayesinde hukuk, somut olayın adaletini, insanlığın ortak aklını ve devletler arasındaki güven ihtiyacını koruyabilir.
Elbette bu ilkeler dikkatli uygulanmalıdır. Çünkü soyut ilkeler kötü niyetli ellerde esneyebilir, siyasallaşabilir veya belirsizlik üretebilir. Fakat doğru kullanıldığında genel hukuk ilkeleri, uluslararası düzenin en derin gerçeğini ortaya çıkarır:
Dünya yalnızca güçle yönetilemez; güç, hukukla; hukuk ise adalet ilkeleriyle sınırlandığında insanlık nefes alabilir.
