Tîn Suresi 5. Ayette “Sonra Onu Aşağıların Aşağısına Çevirdik” Buyrulması Ne Anlama Gelir Ve Esfel-i Sâfilîn, Ahlaki Düşüş, Yaşlılık, İnsan Onuru, İrade, Sorumluluk, Nefsin Bozulması Ve Yüksek Yaratılıştan Uzaklaşma Açısından Nasıl Anlaşılmalıdır 
“ثُمَّ رَدَدْنَاهُ أَسْفَلَ سَافِلِينَ — Sümme Radednâhu Esfele Sâfilîn” Ne Demektir
Tîn Suresi’nin beşinci ayetinde şöyle buyrulur:
ثُمَّ رَدَدْنَاهُ أَسْفَلَ سَافِلِينَ
Anlam olarak:
“Sonra onu aşağıların aşağısına çevirdik.”
(Tîn Suresi, 95/5)
Bir önceki ayette:
“Biz insanı gerçekten en güzel biçimde yarattık.”
buyrulmuştu.
Şimdi son derece keskin bir karşıtlık kurulur:
Ahsen-i takvîm — en güzel biçim
Esfel-i sâfilîn — aşağıların aşağısıİnsan böylece yaratılıştaki yüksek kapasitesi ile düşebileceği derin seviye arasında gösterilir.
“Esfel-i Sâfilîn” Ne Anlama Gelmektedir
Esfel:
daha aşağı,
en aşağı
anlamına gelir.
Sâfilîn ise:
aşağıda bulunanlar,
aşağı seviyeye düşenler
anlam alanına sahiptir.
Birlikte:
“aşağıların aşağısı”
gibi son derece güçlü bir ifade ortaya çıkar.
Bu yalnız fiziksel bir düşüş değil, bağlama göre varoluşsal ve ahlaki bir düşüşü de düşündürür.
Bu Ayet Bir Önceki Ayetle Neden Bu Kadar Keskin Bir Karşıtlık Kurar
Çünkü Tîn Suresi insanı romantikleştirmez.
İnsan:
çok yüksek kapasiteye sahiptir.
Ama aynı zamanda:
zulmedebilir,
aldatabilir,
kibirlenebilir,
kendi değerini yozlaştırabilir.
Bu nedenle Kur’an:
“İnsan değerlidir.”
derken aynı anda:
“Bu değeri nasıl kullandığına dikkat et.”
uyarısını da yapar.
Yüksek başlangıç, otomatik olarak yüksek son anlamına gelmez.
“Aşağıların Aşağısı” Ahlaki Düşüş Olarak Anlaşılabilir mi
Evet.
Bir insan:
aklını kandırmak için,
gücünü ezmek için,
dilini yaralamak için,
özgürlüğünü kötülük için
kullanabilir.
Bu durumda kendisine verilen yüksek kapasiteyi, onun tam tersine dönüştürür.
İşte ahlaki düşüşün en derin biçimlerinden biri budur:
Yüksek imkânı düşük amaç için kullanmak.
Ayet Yaşlılık Ve Bedensel Gerileme Olarak da Yorumlanmış mıdır
Evet.
Klasik tefsirlerde “esfel-i sâfilîn” ifadesinin yaşlılıkla birlikte:
bedensel güçlerin azalması,
zihinsel kapasitenin zayıflaması,
insanın yeniden kırılgan hâle gelmesi
şeklinde yorumlandığı da görülür.
Bu yoruma göre insan:
güçlü bir yaratılışla başlar,
sonra hayatın ilerleyen dönemlerinde yeniden zayıflığa dönebilir.
Dolayısıyla ayetin yalnız tek bir yoruma indirgenmemesi gerekir.
Yaşlılık Yorumu İnsana Ne Hatırlatır
İnsan gençken:
güçlü,
hareketli,
üretken
olabilir.
Fakat beden kalıcı değildir.
Zamanla:
kaslar,
hafıza,
enerji
azalabilir.
Bu gerçek insanı kibirden koruyabilir.
Çünkü bugünkü güç:
kalıcı bir mülk değildir.
İnsan kendi kırılganlığını hatırladığında başkalarına karşı daha merhametli olabilir.
Yaşlılık İnsan Değerini Azaltır mı
Hayır.
Bedensel veya zihinsel kapasitenin azalması, insanın onurunun azalması anlamına gelmez.
Bir yaşlı:
daha yavaş yürüyebilir,
daha fazla yardıma ihtiyaç duyabilir.
Ama insanlık değeri devam eder.
Bu nedenle ayetin yaşlılıkla ilgili yorumu, yaşlı insanları küçümsemek için değil, insanın bedensel gücünün geçiciliğini fark etmek için anlaşılmalıdır.
Ahlaki Düşüş İle Bedensel Gerileme Aynı Şey midir
Hayır.
Bu ayrım çok önemlidir.
Bedensel yaşlanma insanın seçimi değildir.
Ahlaki düşüş ise büyük ölçüde:
tercihler,
alışkanlıklar,
karakter
ile ilgilidir.
Yaşlanan insan ahlaken yükselebilir.
Genç ve güçlü biri ise ahlaken çok aşağı düşebilir.
Bu nedenle fiziksel güç ile ahlaki değer birbirine karıştırılmamalıdır.
Kibir İnsanı Nasıl Aşağıya Çekebilir
Kibir insanın:
kendini üstün görmesine,
başkasını küçümsemesine,
yanlışını kabul etmemesine
yol açabilir.
Bu durumda kişi öğrenme kapasitesini de azaltır.
Çünkü:
“Ben zaten biliyorum.”
diyen insan değişime kapanır.
İşte yüksek akıl kapasitesine sahip bir insanın kibir yüzünden hakikate kapanması, ahsen-i takvîmden ahlaki bir aşağılığa geçiş örneği olabilir.
Mal Ve Güç İnsanı Yükseltebilir de Düşürebilir de mi
Evet.
Mal:
yardım etmek için kullanılabilir.
Ama sömürmek için de.
Güç:
korumak için kullanılabilir.
Ama ezmek için de.
Bilgi:
öğretmek için kullanılabilir.
Ama manipüle etmek için de.
Bu nedenle insanı yükselten şey yalnız sahip olduğu imkân değildir.
İmkânı hangi amaçla kullandığıdır.
Aynı araç bir kişiyi yüceltebilir, diğerini düşürebilir.
Akıl İnsan İçin Neden Hem Yükseliş Hem Düşüş Aracı Olabilir
Çünkü akıl nötr bir kapasitedir.
İnsan aklıyla:
adalet sistemi kurabilir,
hastalıkları tedavi edebilir,
bilim üretebilir.
Ama aynı akılla:
savaş teknolojileri,
dolandırıcılık yöntemleri,
baskı sistemleri
de geliştirebilir.
Bu nedenle akıl tek başına ahlaki üstünlük değildir.
Akıl vicdan ve sorumlulukla birleştiğinde insanı yükseltir.
Yanlış Davranışlar Tekrarlandıkça İnsan Daha Aşağı Bir Karaktere Düşebilir mi
Evet.
İnsan bir kez:
yalan söyleyebilir.
Sonra tekrarlar.
Bir süre sonra yalan sıradanlaşabilir.
Aynı şey:
haksızlık,
kibir,
merhametsizlik
için de geçerlidir.
Tekrarlanan davranışlar karakter oluşturabilir.
Bu nedenle ahlaki düşüş çoğu zaman bir anda değil, küçük tekrarlarla gerçekleşir.
İnsan Kötülüğe Alıştığında Vicdanı Körelebilir mi
Evet.
Başlangıçta rahatsızlık veren bir yanlış, sürekli tekrarlandığında normalleşebilir.
İnsan:
önce utanır,
sonra mazeret üretir,
sonra savunur.
Bu süreçte vicdanın hassasiyeti azalabilir.
İşte bu, insanın iç dünyasında aşağıya doğru bir hareket oluşturabilir.
Kötülüğün en tehlikeli hâli, normal görünmeye başladığı andır.
İnsan Aşağıya Düştüğünü Nasıl Fark Edebilir
Kendisine şu soruları sorabilir:
Eskiden yanlış bulduğum şeyi şimdi normalleştiriyor muyum?
Başkalarının acısına karşı daha mı duyarsızım?
Kendi çıkarım için hakikati eğip büküyor muyum?
Özür dilemek benim için neden bu kadar zor?
Bu sorular insanın ahlaki yönünü kontrol etmesine yardım edebilir.
Çünkü düşüşün fark edilmesi, dönüşün ilk adımıdır.
Düşüş Geri Dönüşsüz müdür
Hayır.
Bir sonraki ayet çok önemli bir istisna getirecektir.
İman eden ve iyi işler yapanların bu genel düşüş tablosunun dışında tutulduğu bildirilecektir.
Bu da insanın:
tevbe,
ahlaki dönüşüm,
iyilik
yoluyla yönünü değiştirebileceğini gösterir.
İnsan düşebilir.
Ama düştüğü yerde kalmak zorunda değildir.
Ahsen-i Takvîm İle Esfel-i Sâfilîn Arasında İnsan Özgürlüğünün Rolü Nedir
İnsan kendisine verilen kapasiteyi nasıl kullanacağı konusunda belirli bir özgürlük alanına sahiptir.
Bu nedenle iki uç ortaya çıkar:
yükselmek, düşmek.Eğer insanın hiçbir seçimi olmasaydı ahlaki sorumluluk anlamını büyük ölçüde kaybederdi.
Tîn Suresi insanın değerini yalnız yaratılışında değil, seçimlerinin yönünde de konumlandırır.
İnsan Nasıl “Yüksek” Bir Hayat Yaşayabilir
Yükseklik burada statü değildir.
İnsan:
dürüst,
merhametli,
adil,
sorumlu
oldukça yaratılışındaki yüksek potansiyeli gerçekleştirir.
Bu nedenle ahsen-i takvîm:
“Sen zaten tamamlanmışsın.”
demek değildir.
Daha çok:
“Sana yüksek bir kapasite verildi; onu yüksek bir yaşama dönüştür.”
çağrısıdır.
Bir Sonraki Ayette Ne Anlatılacaktır
Tîn Suresi’nin altıncı ayetinde şöyle buyrulacaktır:
إِلَّا الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ فَلَهُمْ أَجْرٌ غَيْرُ مَمْنُونٍ
“Ancak iman edip iyi işler yapanlar başka; onlar için kesintisiz bir ödül vardır.”
Bu ayet büyük bir istisna getirecektir.
Düşüş vardır.Ama herkes için zorunlu değildir.
İnsan:
iman,
salih amel,
ahlaki yöneliş
ile yüksek yaratılış değerini koruyabilir.
Sonuç: “Sonra Onu Aşağıların Aşağısına Çevirdik” İfadesi, İnsanın Yüksek Bir Yaratılış Potansiyeline Sahip Olmasının Onu Otomatik Olarak Yüksek Bir Hayata Taşımadığını Ve Değerin Ancak Doğru Tercihlerle Korunabileceğini Hatırlatır
Tîn Suresi’nin beşinci ayeti çok sarsıcıdır.
Çünkü hemen önce:
“İnsanı en güzel biçimde yarattık.”
denilmişti.
Sonra:
“Onu aşağıların aşağısına çevirdik.”
buyrulur.
Bu iki ayet arasındaki mesafe aslında insan hayatının tamamını anlatabilir.
İnsan:
akılla, vicdanla, iradeyle,
ilişki kurma gücüyleçok yüksek bir kapasite taşır.
Fakat aynı insan:
zulmedebilir,
aldatabilir,
kibirlenebilir,
merhametini kaybedebilir.
Bu nedenle insanın trajedisi düşük yaratılması değildir.
Tam tersine:
yüksek yaratılıp düşük yaşayabilmesidir.
Bir başka yorum çizgisinde ise ayet insanın yaşlılıkla birlikte bedensel güçten zayıflığa dönüşünü hatırlatır.
Bu da insana:
“Bugünkü gücünü mutlak sanma.”
der.
Her iki yorum da insanın sınırlarını hatırlatır.
Biri:
ahlaki sınırını.
Diğeri:
bedensel sınırını.
Ve surenin bir sonraki ayeti umut kapısını açacaktır:
“Ancak iman edip iyi işler yapanlar başka…”
Yani aşağıya doğru gidiş kader değildir.
İnsan kendisine verilen yüksek kapasiteyi:
imanla,
iyilikle,
adaletle,
merhametle
koruyabilir.
Belki de Tîn Suresi’nin en büyük sorusu tam burada ortaya çıkar:
İnsan, kendisine verilen yüksekliği yaşayışıyla koruyabilecek mi?
