Mürselât Suresi 6. Ayette “Özür İçin Ya Da Uyarı İçin” Buyrulması Ne Anlama Gelir Ve İnsanlara Neden Önceden Uyarı Gönderilir 
Mürselât Suresi 6. Ayet Ne Söyler
Mürselât Suresi’nin altıncı ayeti şöyledir:
عُذْرًا أَوْ نُذْرًا
Türkçeye genel olarak:
“Özür bırakmak yahut uyarmak için.”
veya:
“Mazereti ortadan kaldırmak ya da uyarmak için.”
şeklinde çevrilir.
Bu ayet, 5. ayette sözü edilen:
“öğüdü ulaştıranlar”
ifadesinin nedenini açıklar.
Yani mesaj boş yere gönderilmez.
Bir amacı vardır:
İnsan bilsin.
İnsan uyarılsın.
Sonradan “Ben bilmiyordum” diyebileceği bir durum kalmasın.
“Uzran” Kelimesi Ne Anlama Gelir
Ayette geçen “uzran” kelimesi:
özür, mazeret, gerekçe
anlam alanına sahiptir.
Bu ifade iki yönden yorumlanabilir.
Birincisi:
İnsanlara doğruyu öğrenmeleri için fırsat verilmesi.
İkincisi:
Uyarı ulaştıktan sonra kişinin:
“Bana hiç söylenmedi.”
mazeretinin ortadan kalkması.
Dolayısıyla ayette önemli bir adalet ilkesi ortaya çıkar:
Sorumluluk, bilgi ve uyarıyla ilişkilidir.
“Nüzran” Ne Anlama Gelir
Ayetin ikinci önemli kelimesi **“nüzran”**dır.
Bu kelime:
uyarma, sakındırma, yaklaşan bir tehlikeyi haber verme
anlamına gelir.
Kur’an’da peygamberler sık sık:
“nezîr”
yani uyarıcı olarak tanımlanır.
Buradaki uyarı insanı korkutmak için korkutmak değildir.
Temel amaç:
Sonuç gelmeden önce insanı haberdar etmektir.
Uyarı Neden Hesaptan Önce Gelir
Çünkü adaletin temel şartlarından biri insanın neye göre değerlendirileceğini bilmesidir.
Bir insan:
neyin yanlış olduğunu hiç bilmiyorsa,
sonuçlardan habersizse,
kendisine hiçbir açıklama ulaşmamışsa
onun sorumluluğu ile açık bir uyarıyı bilinçli biçimde reddeden kişinin sorumluluğu aynı şekilde düşünülemez.
Mürselât’ın bu ayeti tam da bu noktaya dikkat çeker.
Önce mesaj gelir.
Sonra seçim gelir.
Sonunda sonuç gelir.
İlahi Adalet Açısından Uyarının Önemi Nedir
Kur’an’ın genel anlatısında Allah’ın insanları keyfî biçimde cezalandırdığı bir model sunulmaz.
Peygamberler gönderilir.
Uyarılar yapılır.
Doğru ve yanlış açıklanır.
İnsanlara düşünmeleri için zaman tanınır.
Bu nedenle uyarı, ilahî adalet düşüncesinin önemli bir parçasıdır.
Mesajın mantığı şudur:
İnsan neden sorumlu tutulduğunu bilsin.
Peygamberlerin Görevi İnsanları Zorlamak mıdır
Hayır.
Kur’an’ın birçok yerinde peygamberlerin temel görevinin:
tebliğ etmek, açıklamak ve uyarmak
olduğu belirtilir.
Peygamber:
insanın yerine karar vermez.
İnsanı zorla iman ettirmez.
Kalbinin içine müdahale etmez.
Mesajı ulaştırır.
Ardından insan:
kabul eder,
reddeder,
sorgular,
düşünür
ve kendi tercihinde bulunur.
Bu nedenle uyarı ile özgür seçim arasında önemli bir ilişki vardır.
İnsan Neden Önceden Uyarılmaya İhtiyaç Duyar
Çünkü insan çoğu zaman sonuç ortaya çıkmadan tehlikeyi ciddiye almaz.
Doktor:
“Böyle devam edersen sağlığın zarar görebilir.”
der.
İnsan önemsemeyebilir.
Bir mühendis:
“Bu yapıda ciddi risk var.”
der.
Tedbir alınmazsa sonuç sonradan ortaya çıkabilir.
Bir toplumda da yanlış davranışların sonuçları hemen görülmeyebilir.
Uyarının işlevi:
Sonuç gerçekleşmeden önce insanın yönünü değiştirebilmesine fırsat vermektir.
Uyarı Bir Ceza Değil, Fırsat mıdır
Evet.
Bu açıdan bakıldığında uyarı aslında bir merhamet biçimi olarak da düşünülebilir.
Çünkü insan yanlış yoldaysa ve hiç uyarılmazsa davranışını değiştirme ihtimali azalır.
Uyarı ise:
“Henüz geç değil.”
anlamına gelir.
İnsan:
düşünebilir,
geri dönebilir,
hatasını düzeltebilir,
başka bir seçim yapabilir.
Dolayısıyla Kur’an’daki uyarı dili yalnızca tehdit değil, aynı zamanda değişme imkânıdır.
İnsan Uyarıldığı Hâlde Neden Dinlemez
Çünkü insan davranışını yalnızca bilgi belirlemez.
Kibir,
çıkar,
alışkanlık,
çevre baskısı,
öfke,
haz,
korku
da insanın kararlarını etkiler.
Bir insan gerçeği duyabilir fakat kabul etmek istemeyebilir.
Çünkü gerçeği kabul etmek bazen:
davranış değiştirmeyi,
hata kabul etmeyi,
çıkarından vazgeçmeyi
gerektirir.
Bu yüzden uyarıyı duymak ile uyarıya kulak vermek aynı şey değildir.
“Ben Bilmiyordum” Her Zaman Geçerli Bir Mazeret midir
Hayır.
Bazen insan gerçekten bilmeyebilir.
Bazen ise bilmemeyi tercih eder.
Bir gerçeği araştırma imkânı olduğu hâlde özellikle uzak durabilir.
Kendisine yapılan uyarıları dinlemeyebilir.
Sadece kendi istediği bilgileri kabul edebilir.
Dolayısıyla cehaletin kendisi bile her zaman aynı değildir.
Gerçekten ulaşamamak ile bilinçli biçimde görmezden gelmek arasında fark vardır.
Mürselât 6. ayet bu ayrımı düşünmeye açar.
Çok Fazla Uyarı Neden Bazen Etkisini Kaybeder
İnsan sürekli aynı uyarıyı duyduğunda zamanla alışabilir.
İlk duyduğunda etkileyici gelen bir söz daha sonra sıradanlaşabilir.
Bu psikolojik durum günlük hayatta da görülür.
Sürekli alarm sesi duyan kişi bir süre sonra ona daha az tepki verebilir.
Kur’an’da uyarıların farklı biçimlerde tekrar edilmesinin nedenlerinden biri de insanın bu unutkan ve alışkanlığa açık yapısıyla ilişkilendirilebilir.
Mesaj tekrar edilir çünkü:
İnsan tekrar unutur.
Kur’an’daki Sert Uyarılar Neden Vardır
Bazı Kur’an ayetleri son derece güçlü ve sert ifadeler kullanır.
Kıyamet,
cehennem,
hesap,
pişmanlık
gibi konular çarpıcı tasvirlerle anlatılır.
Bunun amacı yalnızca korku oluşturmak değildir.
Kur’an perspektifinde bazı tehlikelerin büyüklüğü, uyarının da güçlü olmasını gerektirir.
Nasıl ki büyük bir tehlike karşısında:
“Dikkat et.”
yerine:
“Dur! İleride ölümcül tehlike var!”
denilebilirse, dinî uyarıların sertliği de anlatılan sonucun önemine bağlanır.
Uyarı İle Merhamet Birbirine Zıt mıdır
Hayır.
Gerçek bir tehlikeyi bildiği hâlde bir insanı uyarmamak bazen merhametsizlik olabilir.
Bir uçurumun kenarına doğru yürüyen kişiye:
“Dur.”
demek sert gelebilir.
Fakat bu sertlik onun zarar görmesini önlemek içindir.
Bu nedenle uyarı ile merhamet birbirinin zıddı olmak zorunda değildir.
Bazen merhametin gereği:
gerçeği açıkça söylemektir.
Uyarı Olmadan Sorumluluk Adil Olur mu
Bu soru din felsefesinin önemli meselelerinden biridir.
Kur’an’ın genel yaklaşımı, insanların kendilerine ulaşan bilgi ve imkânlar çerçevesinde değerlendirilmesi düşüncesiyle ilişkilidir.
Bu nedenle Mürselât 6. ayetteki:
“özür için veya uyarı için”
ifadesi önemlidir.
Çünkü burada yargılamadan önce:
bilgilendirme,
uyarma,
fırsat verme
fikri vardır.
Bu da sorumluluğun kör ve rastgele olmadığına işaret eden bir anlatım oluşturur.
Hiç Peygamber Mesajı Duymamış İnsanların Durumu Ne Olur
Bu mesele İslam düşünce tarihinde uzun süre tartışılmıştır.
Farklı kelâm ekolleri farklı ayrıntılar ileri sürmüştür.
Ancak temel soru şudur:
Kendisine doğru biçimde hiçbir mesaj ulaşmamış bir insan ile açık bir mesajı anlayarak reddeden insan aynı şekilde değerlendirilebilir mi
Birçok İslam düşünürü bu ikisinin aynı olmadığını savunmuştur.
Mürselât 6. ayetin uyarı ve mazeret kavramlarını birlikte zikretmesi de bu tartışma açısından önemlidir.
Uyarının Doğru Biçimde Ulaşması Neden Önemlidir
Bir din hakkında yalnızca yanlış bilgi duymak ile o dinin gerçek iddiasını öğrenmek aynı şey değildir.
Bir düşüncenin karikatürünü görmek ile onun güçlü biçimini anlamak da aynı değildir.
Dolayısıyla “mesaj ulaştı” demek her zaman basit değildir.
İnsan:
ne duydu,
kimden duydu,
ne kadar doğru duydu,
anlamaya gerçekten fırsat buldu mu
gibi sorular önem kazanır.
Bu nedenle insanları kolayca yargılamak yerine, nihai değerlendirmenin bütün şartları bilen Allah’a ait olduğu düşüncesi İslam geleneğinde güçlüdür.
Ayet İnsan İlişkilerine de Bir İlke Sunabilir mi
Evet.
Bir insandan bir davranış bekliyorsak bazen önce beklentimizi açıkça ifade etmek gerekir.
Hiç söylemediğimiz bir şeyi karşı tarafın kendiliğinden bilmesini beklemek adil olmayabilir.
Bir hata olduğunda:
önce açıklamak,
uyarmak,
düzeltme fırsatı vermek
insani ilişkilerde de önemli bir ilkedir.
Bu açıdan Mürselât 6. ayetin oluşturduğu düşünce:
“Hükümden önce açıklama.”
şeklinde hayatın birçok alanına uygulanabilir.
Mürselât 6. Ayet Bugünün İnsanına Hangi Soruyu Sordurur
Belki de en güçlü soru şudur:
“Hayatım boyunca kaç kez uyarıldım fakat gerçekten kaçını ciddiye aldım
”İnsan bazen bir gerçeği ilk kez duyduğu için değil, yüzüncü kez duyduktan sonra fark eder.
Bazen yıllarca kendisine söylenen bir sözün anlamını ancak bir olay yaşadığında kavrar.
Bu nedenle uyarı yalnızca dışarıdan gelen mesaj değildir.
İnsanın kendi hayatındaki deneyimler de bir tür hatırlatıcı olabilir.
Asıl mesele:
İnsan bunlardan ders çıkarıyor mu
Sonuç: “Özür İçin Ya Da Uyarı İçin” Ne Anlama Gelir
Mürselât Suresi’nin altıncı ayeti:
عُذْرًا أَوْ نُذْرًا
ifadesiyle önceki ayette anlatılan öğüdün neden gönderildiğini açıklar.
Mesaj:
açıklamak, uyarmak, düşündürmek, mazeret bırakmamakiçin gelir.
Böylece Mürselât’ın ilk altı ayetinde dikkat çekici bir bütünlük ortaya çıkar:
Gönderilenler...
Şiddetle esenler...
Yayanlar... Ayıranlar... Öğüt ulaştıranlar... Ve bu öğüdün neden ulaştırıldığı...Artık insanın:
“Hiçbir uyarı gelmedi.”
diyebileceği bir durum bırakılmaması fikri öne çıkar.
Bunun hemen ardından 7. ayette surenin ilk bölümündeki bütün yeminlerin hedefi açıklanacaktır:
“Size vaat edilen mutlaka gerçekleşecektir.”
Dolayısıyla 6. ayet bir anlamda insan ile nihai hesap arasındaki son uyarı kapısını gösterir.
İnsana henüz hüküm verilmeden önce:
düşünme, anlama, dönme ve değiştirme fırsatı
sunulur.
Belki de ayetin en derin mesajı şudur:
Uyarı gelmesi, sonun geldiği anlamına değil; henüz seçim yapabilecek zaman bulunduğu anlamına gelir.
