İnsan Suresi 24. Ayette “Rabbinin Hükmüne Sabret; Onlardan Hiçbir Günahkâra veya Nanköre İtaat Etme” Buyrulması Ne Anlama Gelir 
İnsan Suresi’nin 23. ayetinde Kur’an’ın kaynağı son derece güçlü bir ifadeyle açıklanmıştı:
“Şüphesiz Kur’an’ı sana biz indirdik.”
- ayette ise vahyin ardından Hz. Peygamber’e ﷺ nasıl bir duruş sergilemesi gerektiği bildirilir:
“Öyleyse Rabbinin hükmüne sabret ve onlardan hiçbir günahkâra veya nanköre itaat etme.”
İnsan Suresi, 24. Ayet
Bu ayet, vahyi taşımakla sabır arasında çok güçlü bir bağ kurar.
Çünkü hakikati bilmek başka şeydir.
Hakikati baskı altında koruyabilmek başka şeydir.
Hz. Peygamber ﷺ Kur’an’ı tebliğ ederken:
İnkârla,
alayla,
baskıyla,
tehditlerle,
uzlaşma teklifleriyle
karşılaşmıştır.
Ayet ona şunu öğretir:
Hakikat zorlaştığında hakikatten vazgeçme.
Peki “Rabbinin hükmüne sabretmek” ne demektir?
Allah’ın hükmü burada hangi anlamları taşır?
“Günahkâra ve nanköre itaat etmemek” bütün insanlara karşı gelmek anlamına mı gelir?
Bir Müslüman hangi noktada itaat etmeyi bırakmalıdır?
Ve bu ayet günümüz insanına baskı, otorite ve vicdan konusunda ne öğretmektedir?
İnsan Suresi 24. Ayet Ne Söylüyor
Ayet şöyledir:
فَاصْبِرْ لِحُكْمِ رَبِّكَ وَلَا تُطِعْ مِنْهُمْ آثِمًا أَوْ كَفُورًا
Yaklaşık anlamıyla:
“Öyleyse Rabbinin hükmüne sabret ve onlardan hiçbir günahkâra veya nanköre itaat etme.”
Ayet iki temel emir içerir:
Sabret.
Ve:
Yanlışa itaat etme.
Bu iki emir birbirini tamamlar.
Çünkü insan bazen sabırsız olduğu için yanlış uzlaşmalara girebilir.
Baskıdan kurtulmak için taviz verebilir.
Ayet ise:
Sabırla diren ve hakikati satma.
mesajını verir.
“Rabbinin Hükmüne Sabret” Ne Demektir
Ayette:
“Fasbir li-hukmi rabbik”
ifadesi kullanılır.
Bu:
“Rabbinin hükmü ve takdiri karşısında sabırlı ol.”
anlamı taşır.
Hz. Peygamber ﷺ vahyi tebliğ ediyordu.
Ama insanların hemen iman etmesi onun elinde değildi.
Bazen yıllarca mücadele ediyor ve çok az insan cevap veriyordu.
Bu nedenle sabır:
Sonucu zorla hızlandırmaya çalışmamak ve Allah’ın belirlediği süreç içerisinde doğru görevi sürdürmektir.
Buradaki “Hüküm” Hangi Anlamları Taşır
“Hüküm” kelimesi burada birkaç anlam katmanı taşıyabilir.
Allah’ın:
Emri,
takdiri,
vahyi,
Peygamber hakkında belirlediği süreç
ve nihai hükmü
bu kapsamda düşünülebilir.
Yani Peygamber’e şu bilinç verilir:
“Görevini yap. Sonucun ne zaman ve nasıl gerçekleşeceğini Allah’a bırak.”
Bu, tevekkül ile sabrın birleştiği noktadır.
Neden Vahiyden Hemen Sonra Sabır Emrediliyor
Çünkü vahiy taşımak kolay bir görev değildir.
Kur’an insanlara yalnızca hoşlarına giden şeyleri söylemez.
Bazen:
Yanlış gelenekleri eleştirir.
Zulmü reddeder.
Putlaştırılmış değerleri sorgular.
Güç sahiplerini rahatsız eder.
İnsanların çıkarlarına dokunur.
Bu nedenle vahiy her zaman alkışla karşılanmaz.
Hakikati söylemek bazen bedel ister.
İşte bu yüzden:
Vahiy → sabır
bağlantısı çok anlamlıdır.
Sabır Burada Pasif Beklemek midir
Hayır.
Hz. Peygamber’in hayatı bunun açık örneğidir.
O sabretti.
Ama aynı zamanda:
Tebliğ etti.
İnsanlarla konuştu.
Toplum kurdu.
Tedbir aldı.
Hicret etti.
Anlaşmalar yaptı.
Gerektiğinde mücadele etti.
Dolayısıyla sabır:
Hiçbir şey yapmadan oturmak değildir.
Sabır:
Doğru olanı yapmaya devam ederken aceleyle çizgiyi bozmamaktır.
“Onlardan Hiçbir Günahkâra İtaat Etme” Ne Demektir
Ayette:
“Âsimen”
yani:
“Günahkâr, günahı yönlendiren kişi”
ifadesi geçer.
Buradaki anlam:
Bir insan seni Allah’a karşı gelmeye çağırıyorsa,
hakikatten uzaklaştırmaya çalışıyorsa,
günaha zorlamaya çalışıyorsa,
ona bu konuda itaat etme.
Bu çok temel bir İslam ilkesidir:
Yaratıcıya isyan olan yerde yaratılmışa mutlak itaat yoktur.
“Kefûr” Yani Nanköre İtaat Etmemek Ne Anlama Gelir
Ayetin ikinci kelimesi:
“Kefûrâ”
yani:
Çok nankör, hakikati örten, inkârda ısrar eden kimse
anlamına gelir.
Burada anlatılan kişi sadece farklı düşünen biri değildir.
Hakikate karşı düşmanca tavır alıp Peygamber’i de aynı çizgiye çekmeye çalışan kimselerdir.
Dolayısıyla yasaklanan itaat:
İnsanı imanından ve ahlakından uzaklaştıran itaattir.
Bu Ayet Her Otoriteye Karşı Gelmeyi mi Öğretiyor
Hayır.
İslam toplumsal düzeni tamamen reddetmez.
Anne babaya saygı vardır.
Yöneticilere meşru konularda itaat vardır.
Sözleşmelere bağlılık vardır.
Toplum düzenine riayet vardır.
Ama hiçbir insanın otoritesi mutlak değildir.
Eğer bir insan:
Allah’ın açıkça yasakladığı bir şeyi emrediyorsa
itaat sınırı burada biter.
Bu denge çok önemlidir:
İslam anarşi öğretmez.
Ama:
Vicdanı ve imanı da insan otoritesine teslim etmez.
İnsan Neden Yanlış Bir Otoriteye İtaat Eder
Çünkü itaat bazen kolaydır.
Karşı çıkmak ise bedel isteyebilir.
İnsan:
İşini kaybetmekten korkabilir.
Çevresi tarafından dışlanmaktan korkabilir.
Ailesinin tepkisinden korkabilir.
Toplumun baskısından korkabilir.
Bu nedenle insanlar bazen yanlış olduğunu bildikleri bir davranışı:
“Herkes böyle yapıyor.”
diyerek kabul edebilir.
Ayet tam burada insanın vicdanını uyandırır:
Kalabalığın yönü, hakikatin ölçüsü değildir.
Günah Emredildiğinde “Hayır” Diyebilmek Neden İmandır
Çünkü iman yalnızca kabul etmek değildir.
Bazen reddetmek de iman gerektirir.
İnsan:
Haram kazanca hayır der.
Yalana hayır der.
Zulme hayır der.
Rüşvete hayır der.
Haksızlığa hayır der.
Baskıya rağmen doğruyu korur.
Bu “hayır” bazen insanın imanındaki en görünür sınav olabilir.
Çünkü:
İtaat etmek daha kolayken direnmek ahlaki cesaret ister.
Bu Ayet Peygamber’e Taviz Vermemesini mi Söylüyor
Evet.
Mekke döneminde Hz. Peygamber’e ﷺ çeşitli uzlaşma teklifleri yapıldığı bilinmektedir.
Temel problem şuydu:
Onlar Peygamber’den:
Hakikatin bir kısmından vazgeçmesini
istiyorlardı.
Kur’an ise vahyin pazarlık konusu olmadığını gösterir.
İnsanlarla:
Üslupta,
yöntemde,
dünyevi meselelerde
uzlaşılabilir.
Ama:
İmanın temel hakikati pazarlık konusu yapılamaz.
Uzlaşma ile Taviz Arasındaki Fark Nedir
Bu çok önemli bir ayrımdır.
Uzlaşma, meşru alanlarda ortak çözüm bulmaktır.
Taviz ise korunması gereken hakikatten baskı nedeniyle vazgeçmektir.
Örneğin iki insan farklı görüşlere sahip olabilir ve birlikte yaşayabilir.
Bu uzlaşmadır.
Ama biri diğerine:
“Benimle yaşayacaksan inancından vazgeç.”
diyorsa mesele değişir.
İnsan Suresi 24. ayet:
Hakikati koruyan sınırı öğretir.
Sabır ile Taviz Vermemek Neden Aynı Ayette Birlikte Geçiyor
Çünkü tavizin en büyük sebeplerinden biri sabırsızlıktır.
İnsan:
Sorun hemen bitsin ister.
Baskı hemen sona ersin ister.
Herkes kendisini kabul etsin ister.
Ve bunun için:
“Biraz geri adım atsam ne olacak?”
diyebilir.
Ayet ise önce:
“Sabret.”
der.
Sonra:
“İtaat etme.”
Yani:
Sıkıntı seni ilkeni satmaya zorlamasın.
Bu çok güçlü bir ahlaki ilkedir.
Bu Ayet Vicdan Özgürlüğü Hakkında Ne Öğretir
İnsanın en temel özgürlüklerinden biri:
Hakikate inandığı biçimde yaşayabilmesidir.
Başka insanlar:
Baskı yapabilir.
Tehdit edebilir.
İkna etmeye çalışabilir.
Ama insanın kalbi zorla yönetilemez.
Kur’an burada insanın imanını:
Başka insanların mutlak otoritesinden korur.
Bu açıdan ayet:
Vicdanın Allah’tan başkasına satılmaması
gerektiğini öğretir.
İnsan Bir Günahı Başkasının Emriyle Yaparsa Sorumluluktan Kurtulur mu
Genel olarak:
“Bana emredildi.”
demek insanı otomatik olarak ahlaki sorumluluktan kurtarmaz.
Çünkü insanın:
Aklı,
iradesi,
vicdanı
vardır.
Açıkça yanlış olan bir şeyi başkasının emriyle yapmak, sorumluluğu tamamen ortadan kaldırmaz.
Tarih boyunca büyük zulümlerin bir kısmı:
“Emirleri uyguluyordum.”
savunmasıyla yapılmıştır.
Kur’an’ın ilkesi ise açıktır:
İtaatin ahlaki bir sınırı vardır.
Bu Ayet Günümüz İş Hayatına Ne Söyleyebilir
Çok güncel bir ilke taşır.
Bir yönetici:
Rakamları manipüle etmeni isterse,
müşteriye yalan söylemeni isterse,
haksızlık yapmanı isterse,
rüşvet veya yasa dışı bir iş talep ederse,
insan zor durumda kalabilir.
İşini kaybetme korkusu yaşayabilir.
Ayetin ahlaki ilkesi şudur:
Geçici çıkar uğruna temel vicdani ve dinî sınırlarını satma.
Bu kolay değildir.
İşte bu yüzden ayette ilk kelime:
Sabırdır.
Bu Ayet Sosyal Baskıya Karşı Nasıl Bir Güç Verir
İnsan sosyal bir varlıktır.
Kabul edilmek ister.
Dışlanmak istemez.
Bu nedenle çevrenin davranışı bizi güçlü biçimde etkileyebilir.
Ama bazen toplum:
Yanlışı normalleştirebilir.
O zaman insanın kendisine şu soruyu sorması gerekir:
“Ben bunu doğru olduğu için mi yapıyorum, yoksa dışlanmamak için mi?”
Ayet insana:
Kalabalık içinde bile bağımsız bir ahlaki vicdan
kazandırır.
Ayetin En Derin Mesajı Nedir
Belki de ayetin en derin mesajlarından biri şudur:
Hakikat yalnız öğrenilmez; bazen korunması gerekir.
Kur’an indirilmiştir.
Ama onun mesajının yaşanması:
Sabır,
cesaret,
istikrar
ve bazen direnç
ister.
İnsan doğruyu bilip baskı geldiğinde vazgeçiyorsa bilgi henüz karaktere dönüşmemiştir.
Gerçek iman:
Hakikatin bedeli ortaya çıktığında da hakikatin yanında kalabilmektir.
Son Söz
İnsan Suresi’nin 24. ayeti iki kısa emirle büyük bir hayat ahlakı kurar:
Sabret.
Ve:
Yanlışa itaat etme.
İnsan hayatında bazen bu ikisi aynı anda gerekir.
Doğruyu söylemek zor olabilir.
Doğru kazanç daha yavaş olabilir.
Haksızlığa karşı durmak yalnız bırakabilir.
İnancını korumak baskı doğurabilir.
Ama Kur’an insana:
“Kolay olduğu sürece doğru ol.”
demez.
Asıl sınav:
Doğrunun zorlaştığı yerde başlar.
Bu nedenle sabır yalnızca başımıza gelen acıya tahammül değildir.
Bazen sabır:
Bir teklif karşısında hayır demektir.
Bir tehdide rağmen çizgiyi korumaktır.
Bir kalabalığın içinde yalnız kalmayı göze almaktır.
Bir menfaati kaybetmeyi kabul etmektir.
Ve bütün bunların merkezinde şu bilinç vardır:
İnsanların hükmü geçici, Allah’ın hükmü kalıcıdır.
