Mâide Suresi 113. Ayette “Havârîler ‘O Sofradan Yemek, Kalplerimizin Tatmin Olması, Bize Doğru Söylediğini Bilmek ve Buna Şahitlik Edenlerden Olmak İstiyoruz’ Dediler” İfadesi Ne Anlama Gelir 
Mâide Suresi 113. ayet, bir önceki ayette başlayan gökten sofra talebinin gerekçesini açıklar.
Mâide 112’de havârîler Hz. İsa’ya:
“Rabbin bize gökten bir sofra indirebilir mi?”
diye sormuşlardı.
Hz. İsa da onları:
“Eğer iman edenlerseniz Allah’tan sakının.”
diye uyarmıştı.
Şimdi havârîler neden böyle bir mucize istediklerini açıklıyorlar.
Dört gerekçe öne çıkıyor:
O sofradan yemek.
Kalplerinin tatmin olması.
Hz. İsa’nın kendilerine doğru söylediğini daha güçlü biçimde bilmek.
O mucizeye şahitlik edenlerden olmak.
Bu cevap, onların isteğinin sadece fiziksel açlıkla ilgili olmadığını gösterir.
Asıl mesele kalbin kesinlik arayışıdır.
Havârîler Neden “O Sofradan Yemek İstiyoruz” Dediler
İlk gerekçe oldukça insani ve somuttur:
Yemek istiyoruz.
Kur’an burada insanın bedensel ihtiyacını küçümsemez.
Havârîler manevi insanlar olabilirler.
Hz. İsa’nın yakın takipçileri olabilirler.
Ama yine de yemek yiyen insanlardır.
Bu önemli bir hatırlatmadır:
Maneviyat insanın bedenini yok saymaz.
Gökten Gelen Sofradan Yemek Neden Sıradan Bir Yemekten Farklıdır
Çünkü mesele yalnızca karın doyurmak değildir.
Sofra olağanüstü biçimde Allah tarafından gönderilirse, yemek aynı zamanda mucizeye doğrudan temas etmek anlamına gelir.
İnsan yalnızca gözleriyle görmeyecek.
O sofraya yaklaşacak.
Ondan yiyecek.
Böylece mucize dışarıdan seyredilen bir olay olmaktan çıkıp kişisel tecrübeye dönüşecektir.
“Kalplerimiz Tatmin Olsun” Ne Demektir
Bu, ayetin en önemli ifadelerinden biridir.
Kalbin tatmini;
şüphenin azalması,
güvenin güçlenmesi,
iç huzurun artması
ve kişinin inandığı hakikat karşısında daha sağlam durması
anlamlarını taşıyabilir.
Havârîler:
“Hiç inanmıyoruz.”
demiyorlar.
Tam tersine daha önce:
“İman ettik.”
demişlerdi.
Şimdi istedikleri şey imanın daha derin bir iç huzura dönüşmasıdır.
İman Eden Birinin Kalbinin Tatmin Olmaya İhtiyacı Olabilir mi
Evet.
İman insanın bütün sorularını bir anda ortadan kaldıran mekanik bir durum değildir.
İnsan inanabilir ama yine de;
merak edebilir,
düşünebilir,
daha fazla delil görmek isteyebilir,
kalbinin güçlenmesini arzulayabilir.
Bu yüzden inanç ile soru arasında zorunlu bir düşmanlık yoktur.
Bazen soru, imanı yıkmak için değil derinleştirmek için sorulur.
Kalbin Tatmini ile Şüphe Aynı Şey midir
Her zaman değil.
Şüphe:
“Acaba doğru değil mi?”
diye sorgulayabilir.
Kalbin tatmin arayışı ise:
“İnanıyorum fakat bunu daha güçlü biçimde yaşamak istiyorum.”
anlamına gelebilir.
İnsan teorik olarak bildiği bir gerçeği tecrübeyle gördüğünde farklı bir kesinlik yaşayabilir.
Bilmek başka,
yaşayarak görmek başka olabilir.
Hz. İbrahim’in “Kalbim Tatmin Olsun” Sözüyle Burada Nasıl Bir Benzerlik Vardır
Bakara Suresi’nde Hz. İbrahim Allah’a ölüleri nasıl dirilttiğini göstermesini istemişti.
Allah:
“İnanmıyor musun?”
diye sorduğunda İbrahim:
“İnanıyorum, fakat kalbim tatmin olsun diye.”
demişti.
Havârîlerin ifadesinde de benzer bir psikolojik yapı görülür.
Bu bize önemli bir şey öğretir:
İman ile daha fazla kesinlik istemek her zaman birbirinin zıddı değildir.
“Bize Doğru Söylediğini Bilelim” İfadesi Hz. İsa’dan Şüphe Ettiklerini mi Gösterir
Bu ifade dikkatle anlaşılmalıdır.
Havârîler zaten Hz. İsa’ya iman ettiklerini söylemişlerdir.
Bu nedenle burada amaç mutlaka:
“Sana inanmıyoruz.”
demek değildir.
Daha ziyade:
“Bize bildirdiğin şeylerin hakikatini gözümüzle de görelim ve bilgimiz daha da kesinleşsin.”
anlamında düşünülebilir.
Yani mevcut imanlarının tecrübeyle güçlenmesini istemektedirler.
Bilmek ile Görmek Arasında Nasıl Bir Fark Vardır
İnsan bazen bir şeyi başkasından öğrenir.
Bu bilgi güvenilir olabilir.
Ama kendisi doğrudan gördüğünde bilgi başka bir boyut kazanır.
Örneğin ateşin sıcak olduğunu bilirsin.
Ama elini yaklaştırdığında sıcaklığı yalnızca bilgi olarak değil tecrübe olarak tanırsın.
Havârîlerin sofra talebinde de böyle bir geçiş düşünülebilir:
Haberden şahitliğe.
Mucizeyi Görmek Kesinlikle İman Ettirir mi
Hayır.
Kur’an tarihindeki birçok örnek bunun garanti olmadığını gösterir.
Musa’nın mucizelerini gören herkes iman etmedi.
İsa’nın mucizelerini gören herkes iman etmedi.
Muhammed’in tebliğini duyan herkes kabul etmedi.
Demek ki mucize:
delildir,
ama insan iradesini ortadan kaldıran bir zorunluluk değildir.
İnsan gördüğü şeyi bile reddedebilir.
“Buna Şahitlik Edenlerden Olalım” Ne Anlama Gelir
Havârîler yalnızca görmek istemiyor.
Aynı zamanda:
“Biz buna şahitlik edelim.”
diyorlar.
Bu çok önemli bir aşamadır.
Çünkü şahitlik:
“Ben gördüm ve bunun gerçek olduğuna tanıklık ederim.”
demektir.
İnsan burada sadece alıcı değil, aynı zamanda hakikatin taşıyıcısı hâline gelir.
Şahitlik Neden Büyük Bir Sorumluluktur
Çünkü gördüğünü başkalarına aktarırken dürüst olmak zorundasın.
Abartmamalısın.
Eksiltmemelisin.
Kendi çıkarına göre değiştirmemelisin.
Mâide Suresi’nin hemen önceki ayetlerinde de şahitliğin önemi uzun uzun anlatılmıştı.
Şimdi aynı kavram daha manevi bir düzeyde karşımıza çıkar:
Mucizeye şahit olmak.
Bir Mucizeye Şahit Olmak İnsanın Sorumluluğunu Artırır mı
Evet.
Bir insan olağanüstü bir delile doğrudan şahit olduğunda:
“Bilmiyordum.”
deme imkânı azalır.
Bilgi arttıkça sorumluluk da artabilir.
Bu yüzden mucize görmek yalnızca ayrıcalık değildir.
Aynı zamanda daha ağır bir emanet olabilir.
Sonraki ayetlerde bu konunun daha da ciddi hâle geldiğini göreceğiz.
Havârîlerin Dört Gerekçesi Bize Ne Gösteriyor
Havârîler dört şey ister:
Yemek.
Kalbin tatmini.
Doğruluğun kesinleşmesi.
Şahitlik.
Bunların her biri insanın farklı bir yönünü temsil eder.
Yemek:
bedeni.
Kalbin tatmini:
duyguyu.
Doğruluğu bilmek:
aklı.
Şahitlik:
sorumluluğu.
Böylece tek bir mucize talebi insanın bedenini, kalbini, aklını ve ahlakını birlikte içine alır.
Kur’an Neden İnsan Psikolojisini Bu Kadar Açık Gösteriyor
Çünkü Kur’an insanı sadece emir alan bir varlık olarak sunmaz.
İnsanın;
merakı vardır,
korkusu vardır,
güven ihtiyacı vardır,
kesinlik arzusu vardır.
Havârîler iman etmiş olmalarına rağmen kalplerinin daha fazla tatmin olmasını isterler.
Bu, insanın iman yolculuğunun tek aşamalı olmadığını gösterir.
İman derinleşebilir.
Kesinlik Aramak Yanlış mıdır
Hayır.
Kesinlik aramak insanın doğal eğilimlerinden biridir.
Bilim de,
felsefe de,
dinî düşünce de
soruların ve delil arayışının içinden gelişir.
Problem kesinlik istemek değil, hiçbir delili yeterli görmeyecek şekilde sürekli şart üretmektir.
Sağlıklı arayış:
delil geldikçe ilerler.
Sağlıksız arayış ise hedefi sürekli değiştirir.
Kalbin Tatmini Sadece Mucizeyle mi Sağlanır
Hayır.
İnsan kalbi birçok yolla güçlenebilir.
Düşünmekle.
Bilgiyle.
İbadetle.
Tecrübeyle.
Dua ile.
Ahlaki yaşamla.
Bazen insan olağanüstü bir işaret görmeden de uzun bir hayat boyunca yaşadığı tecrübelerden güçlü bir iman geliştirebilir.
Mucize, kalbin tatmininin tek yolu değildir.
Mâide 112 ve 113 Birlikte Nasıl Okunmalıdır
Mâide 112’de soru vardır:
“Rabbin bize gökten bir sofra indirebilir mi?”
Hz. İsa’nın cevabı:
“Allah’tan sakının.”
Mâide 113’te havârîler niyetlerini açıklar:
Yemek istiyoruz.
Kalbimiz tatmin olsun.
Bize doğru söylediğini daha güçlü bilelim.
Şahitlerden olalım.
Böylece ilk bakışta meydan okuma gibi görünen soru, daha derin bir kesinlik arayışı çerçevesine oturur.
Ayetin Günümüz İnsanına En Büyük Mesajı Nedir
Bugün de insan sık sık şöyle der:
“Keşke gözümle görseydim.”
“Keşke bir mucize yaşasaydım.”
“Keşke kesin bir işaret gelseydi.”
Bu çok insani bir arzudur.
Ama ayet bizi bir sonraki soruya götürür:
Görürsen ne yapacaksın?
Çünkü görmek sadece rahatlatmaz.
Sorumlu da kılar.
Hakikat sana ne kadar açık hâle gelirse ondan kaçmanın bedeli de o kadar büyüyebilir.
Mâide Suresi 113. Ayet Bize Bugün Ne Söylüyor
Mâide Suresi 113. ayet insanın iman yolculuğundaki çok hassas bir gerçeği gösterir:
İnsan sadece inanmak istemez; bazen kalbinin de inandığı şeyle huzura kavuşmasını ister.
Akıl:
“Doğru.”
diyebilir.
Ama kalp:
“Biraz daha yaklaşmak istiyorum.”
diyebilir.
Havârîlerin talebi işte bu noktada anlam kazanır.
Onlar gökten bir sofraya yalnızca yemek için bakmazlar.
Yemek isterler.
Ama aynı zamanda görmek isterler.
Güvenmek isterler.
Şahit olmak isterler.
Bu dört istek insanın bütün yapısını ortaya koyar.
İnsan bedendir.
Ama yalnız beden değildir.
İnsan akıldır.
Ama yalnız akıl değildir.
İnsan kalptir.
Ama yalnız duygu değildir.
Ve insan gördüğü hakikat karşısında sorumluluk taşıyan bir varlıktır.
Bu nedenle ayetteki en önemli geçiş belki de:
“Kalplerimiz tatmin olsun.”
ifadesinden:
“Şahitlerden olalım.”
ifadesine geçiştir.
Çünkü gerçek kesinlik yalnızca insanı rahatlatmamalıdır.
Onu sorumlu da kılmalıdır.
Bir gerçeği biliyorsan onun gereğini düşün.
Bir haksızlığı gördüysen:
“Gördüm.”
demekle yetinme.
Bir iyiliğin doğru olduğuna inanıyorsan onu hayatına geçir.
Bir hakikate şahit olmuşsan onu çıkarına göre değiştirme.
İşte şahitliğin ahlakı budur.
Modern insan sürekli daha fazla kanıt ister.
Daha fazla veri.
Daha fazla işaret.
Daha fazla kesinlik.
Ama bazen asıl problem delil eksikliği olmayabilir.
Asıl problem, elimizdeki delillerin gereğini yapmaya hazır olmamamız olabilir.
Bu nedenle Mâide 113 bize yalnızca:
“Daha fazla görmek ister misin?”
diye sormaz.
Daha ağır bir soru sorar:
“Daha fazla gördüğünde daha fazla sorumluluk almaya hazır mısın?”
Çünkü bilgi ayrıcalıktır.
Ama bilgi aynı zamanda emanettir.
Şahitlik ayrıcalıktır.
Ama şahitlik aynı zamanda yükümlülüktür.
Ve insanın istediği mucize gerçekleştiğinde artık eski insan gibi davranamayabilir.
Belki de Mâide 113’ün bugün için en güçlü mesajı şudur:
Kalbinin tatmin olmasını isteyebilirsin; fakat hakikat sana daha açık hâle geldikçe yalnız kesinliğin değil, sorumluluğun da büyüdüğünü unutma.
