Mâide Suresi 111. Ayette “Havârîlere ‘Bana ve Peygamberime İman Edin’ Diye İlham Etmiştim; Onlar da ‘İman Ettik, Bizim Müslümanlar Olduğumuza Şahit Ol’ Demişlerdi” İfadesi Ne Anlama Gelir 
Mâide Suresi 111. ayet, bir önceki ayette Hz. İsa’ya verilen mucizelerin ve ilahî desteğin anlatılmasının ardından havârîlere geçer.
Allah şöyle bildirir:
“Havârîlere, Bana ve peygamberime iman edin diye ilham etmiştim.”
Onlar da:
“İman ettik. Bizim Müslümanlar olduğumuza şahit ol.”
derler.
Bu kısa ayet içinde çok önemli kavramlar vardır:
İman.
İlham.
Peygambere bağlılık.
Havârîlik.
Teslimiyet.
Ve özellikle:
“Müslümanlar olduğumuza şahit ol.”
ifadesi.
Buradaki “Müslüman” kelimesi, yalnızca daha sonraki tarihsel Müslüman topluluğun adı olarak değil, temel anlamıyla Allah’a teslim olan kimse şeklinde anlaşılmalıdır.
Havârîler Kimlerdir
Havârîler, Hz. İsa’nın yakın çevresindeki samimi öğrencileri ve destekçileri olarak anlatılır.
Onlar;
Hz. İsa’nın mesajını dinleyen,
ona destek veren,
Allah’a iman eden
ve onun peygamberliğini kabul eden
kişilerdir.
Kur’an’da havârîler, Hz. İsa’nın tebliğ mücadelesinde sadık yardımcılar olarak öne çıkar.
“Havârî” Kelimesi Ne Anlama Gelir
Kelimenin kökeni hakkında farklı açıklamalar bulunur.
Klasik kaynaklarda;
saflık,
temizlik,
yakınlık
ve seçkin yardımcı olma
anlamlarıyla ilişkilendirilmiştir.
Kur’an’daki kullanım açısından asıl önemli olan, havârîlerin Hz. İsa’nın yakın ve samimi destekçileri olmasıdır.
Allah’ın Havârîlere “İlham Etmesi” Ne Demektir
Ayette vahiy anlam alanına ait bir ifade kullanılır.
Ancak buradaki bildirim, peygamberlere gelen vahiy ile mutlaka aynı türde anlaşılmaz.
İslam geleneğinde bu ifade çoğunlukla;
kalbe yönlendirme,
ilham,
imanı destekleyen içsel yöneliş
veya Allah’ın onları hakka yöneltmesi
şeklinde yorumlanmıştır.
Yani havârîler peygamber değildir.
Fakat Allah onların kalplerini iman yönünde desteklemiştir.
Her “Vahiy” Kelimesi Peygamberlik Vahyi Anlamına mı Gelir
Hayır.
Kur’an’da vahiy kelimesi farklı bağlamlarda kullanılabilir.
Peygamberlere gelen vahiy özel ve bağlayıcıdır.
Fakat aynı kökten gelen ifade;
ilham,
işaret,
hızlı bildirim
ve yönlendirme
anlamlarında da kullanılabilir.
Bu nedenle Mâide 111’de havârîlere yapılan bildirimden onların peygamber olduğu sonucu çıkarılmaz.
“Bana İman Edin” İfadesi Ne Anlama Gelir
Bu, imanın merkezinin Allah olduğunu gösterir.
Havârîlerden önce Allah’a iman etmeleri istenir.
Yani Hz. İsa’nın mesajının merkezi kendisi değildir.
Merkez:
Allah’tır.
Peygamber, insanı kendisine tapmaya değil, Allah’a yönelmeye çağırır.
“Peygamberime İman Edin” Ne Demektir
Allah’a inanmak ile O’nun gönderdiği elçiyi kabul etmek birbirinden tamamen ayrılmaz.
Çünkü peygamber, ilahî mesajı taşır.
Havârîlerden istenen şey:
Allah’a iman
ve:
Hz. İsa’nın Allah’ın elçisi olduğunu kabul etmek
şeklindedir.
Bu nedenle peygambere iman, peygamberi ilahlaştırmak değil, onun elçiliğini tasdik etmek demektir.
Hz. İsa’nın Burada “Peygamberim” Olarak Anılması Neden Önemlidir
Çünkü bu ifade Hz. İsa’nın konumunu açık biçimde belirler.
Allah:
“Peygamberime iman edin.”
buyurur.
Yani Hz. İsa Allah’ın;
ortağı,
eşiti
veya başka bir ilah
olarak değil, elçisi olarak tanıtılır.
Bu, Mâide Suresi’nin Hz. İsa hakkındaki genel tevhid çizgisiyle uyumludur.
Havârîlerin “İman Ettik” Demesi Ne İfade Eder
Bu, yalnızca zihinsel bir kabul değildir.
Kur’an’da iman çoğu zaman;
güvenmek,
tasdik etmek,
bağlanmak
ve davranışla desteklemek
anlamlarına gelir.
Havârîler:
“İman ettik.”
diyerek Hz. İsa’nın getirdiği mesajı kabul ettiklerini bildirirler.
Bu, onların bilinçli bir taraf seçtiğini gösterir.
“Bizim Müslümanlar Olduğumuza Şahit Ol” Ne Demektir
Burada “Müslüman” kelimesinin temel anlamı önemlidir:
Allah’a teslim olan.
Havârîler:
“Biz Allah’a teslim olduk.”
demektedir.
Bu, tarihsel olarak Hz. Muhammed’den sonraki Müslüman topluluğun adıyla sınırlı bir kullanım değildir.
Kur’an’da önceki peygamberlerin samimi takipçileri için de Allah’a teslimiyet anlamında kullanılabilir.
Hz. İsa’nın Havârîleri Nasıl “Müslüman” Olabilir
Çünkü “İslam” kelimesinin temel anlamı Allah’a teslimiyettir.
Kur’an’ın bakış açısında;
İbrahim,
Musa,
İsa
ve diğer peygamberlerin öz çağrısı
Allah’a kulluk ve teslimiyettir.
Bu nedenle havârîlerin:
“Biz Müslümanlarız.”
demesi, onların tarihsel olarak sonraki Müslüman toplumun bütün ayrıntılarını yaşadığı anlamına gelmez.
Anlam şudur:
Biz Allah’a teslim olduk.
Havârîlerin İmanı Körü Körüne Bir Bağlılık mıydı
Kur’an onları samimi bir teslimiyet içinde gösterir.
Ancak bu, aklın tamamen devre dışı bırakıldığı anlamına gelmez.
Onlar Hz. İsa’nın;
tebliğini,
mucizelerini,
ahlakını
ve peygamberlik çağrısını
görmüşlerdir.
Sonunda bilinçli biçimde:
“İman ettik.”
demişlerdir.
İman burada tanıma ve teslimiyetin birleşimidir.
Peygambere Bağlılık ile Peygamberi İlahlaştırmak Arasında Nasıl Bir Fark Vardır
Bu ayet o farkı çok net biçimde gösterir.
Havârîler Hz. İsa’ya bağlıdır.
Onu desteklerler.
Onun peygamberliğine inanırlar.
Fakat:
“İsa’ya kulluk ettik.”
demezler.
Şöyle derler:
“Allah’a iman ettik ve teslim olduk.”
Yani gerçek peygamber sevgisi insanı peygamberde durdurmaz.
Allah’a götürür.
Allah’ın Havârîlerin Kalbine İmanı Yerleştirmesi İnsan İradesini Ortadan Kaldırır mı
Hayır.
Kur’an’da ilahî hidayet ile insan tercihi birlikte düşünülür.
Allah;
yol gösterir,
kalbi destekler,
deliller sunar.
Ama insan da cevap verir.
Havârîlerin:
“İman ettik.”
demeleri bu cevabı gösterir.
Yani hidayet, insanın iradesini yok eden zorlayıcı bir mekanizma olarak sunulmaz.
Havârîlerin “Şahit Ol” Demesi Neden Önemlidir
Çünkü imanlarını açıkça ilan ederler.
Sadece içlerinden:
“İnanıyoruz.”
demezler.
Bunu sözle ortaya koyarlar.
Şahitlik burada:
“Biz bu teslimiyetin arkasındayız.”
anlamı taşır.
İman, kalpte başlayan ama gerektiğinde açıkça sahiplenilen bir tavırdır.
Şahitlik Neden İmanla Birlikte Anılıyor
Çünkü insan inandığı hakikat karşısında bir pozisyon alır.
Şahitlik:
“Ben bunu doğru kabul ediyorum.”
demektir.
Fakat şahitlik sadece sözle sınırlı kalırsa eksik olabilir.
Gerçek şahitlik hayatla da desteklenmelidir.
İnsan:
“Teslim oldum.”
diyorsa davranışlarının da bu teslimiyeti göstermesi beklenir.
Havârîler Hz. İsa’nın Mesajında Nasıl Bir Rol Oynadı
Onlar yalnız dinleyici değildi.
Aynı zamanda destekleyicilerdi.
Peygamberlerin görevi ağırdır.
Karşı çıkışla,
yalnızlıkla,
baskıyla
ve reddedilme ile
karşılaşabilirler.
Havârîlerin varlığı, Hz. İsa’nın mesajını yalnız bırakmayan bir iman topluluğu oluşturmuştur.
Mâide 110 ve 111 Birlikte Nasıl Okunmalıdır
Mâide 110’da Allah, Hz. İsa’ya verdiği nimetleri ve mucizeleri hatırlatır.
Mâide 111’de ise bu ilahî desteğin insanlar üzerindeki karşılığını görürüz:
Havârîler iman eder.
Yani akış şöyledir:
Peygamber desteklenir → deliller gösterilir → mesaj ulaştırılır → samimi insanlar iman eder.
Bu, peygamberlik tarihinin temel yapılarından biridir.
Ayetin Günümüz İnsanına En Büyük Mesajı Nedir
Belki de şudur:
Bir dini kişiye bağlanma kültüne dönüştürme.
Bir öğretmeni sevebilirsin.
Bir âlime saygı duyabilirsin.
Bir peygambere büyük sevgi besleyebilirsin.
Ama bütün bu sevginin nihai yönü Allah olmalıdır.
Havârîler Hz. İsa’yı sevdiler.
Ama teslimiyetlerini:
Allah’a
ilan ettiler.
Bu çok önemli bir ölçüdür.
Mâide Suresi 111. Ayet Bize Bugün Ne Söylüyor
Mâide Suresi 111. ayet, gerçek bağlılığın merkezini çok net biçimde gösterir.
Hz. İsa’nın etrafında insanlar vardır.
Onu dinlerler.
Onun mucizelerine şahit olurlar.
Ona destek verirler.
Ama bütün bu yakınlığın sonunda söyledikleri cümle şudur:
“İman ettik ve bizim Müslümanlar olduğumuza şahit ol.”
Yani:
“Biz Allah’a teslim olduk.”
Bu çok önemlidir.
Çünkü insan güçlü kişiliklerin çevresinde kolayca kişi merkezli bir bağlılık geliştirebilir.
Bir lideri sever.
Bir hocayı sever.
Bir düşünürü sever.
Bir peygamberi sever.
Sonra fark etmeden o kişiyi hakikatin kendisi gibi görmeye başlayabilir.
Mâide 111 bu tehlikeyi kırar.
Havârîler Hz. İsa’ya bağlıdır.
Ama Hz. İsa Allah değildir.
Onun görevi insanları kendisine değil, Allah’a götürmektir.
İşte gerçek peygamberlik budur.
Peygamber kendisini merkez yapmaz.
Allah’ı merkeze koyar.
Gerçek takipçi de peygamberi sevdiği için Allah’a yaklaşır; peygamberi Allah’ın yerine koymaz.
Ayet aynı zamanda teslimiyetin pasif bir davranış olmadığını gösterir.
Havârîler:
“İman ettik.”
der.
Yani karar verirler.
Sonra:
“Şahit ol.”
derler.
Yani kararlarının arkasında dururlar.
Bu, imanın yalnızca zihinsel kanaat olmadığını gösterir.
Gerçek iman bazen:
“Ben artık yönümü belirledim.”
diyebilmektir.
Ve belki de Mâide 111’in bugün için en güçlü mesajı şudur:
Gerçek dini bağlılık, insanı kişilere bağımlı hâle getirmez; kişilerin rehberliğinden geçerek Allah’a teslimiyete ulaştırır.
