Mâide Suresi 109. Ayette “Allah Peygamberleri Topladığı Gün ‘Size Ne Cevap Verildi?’ Diye Soracak; Onlar da ‘Bizim Bilgimiz Yoktur, Şüphesiz Gaybları En İyi Bilen Sensin’ Diyecekler” İfadesi Ne Anlama Gelir 
Mâide Suresi 109. ayet, surenin son bölümünde dikkat çekici bir sahneyi gözler önüne serer:
Kıyamet günü peygamberlerin toplanması.
Allah onlara:
“Size ne cevap verildi?”
diye sorar.
Peygamberler ise:
“Bizim bilgimiz yoktur. Gaybları en iyi bilen Sensin.”
derler.
İlk bakışta bu cevap şaşırtıcı olabilir.
Çünkü peygamberler kendi toplumlarının nasıl tepki verdiğini elbette biliyorlardı.
Kim iman etti?
Kim reddetti?
Kim mücadele etti?
Kim destekledi?
Bunların çoğuna hayatlarında şahit oldular.
O hâlde neden:
“Bizim bilgimiz yoktur.”
derler?
Ayetin derinliği tam da burada başlar.
Mesele yalnızca görünen davranışları bilmek değildir.
İnsanların gerçek niyetlerini, kalplerinin son durumunu, gizli tercihlerini ve nihai hesabını tam olarak bilen yalnızca Allah’tır.
“Allah Peygamberleri Topladığı Gün” Hangi Günü Anlatır
Burada ahiret ve hesap günü anlatılır.
Dünyada farklı zamanlarda yaşamış peygamberler Allah’ın huzurunda toplanacaktır.
Bu sahne bize peygamberlik tarihinin aslında birbirinden kopuk olmadığını gösterir.
Nuh,
İbrahim,
Musa,
İsa,
Muhammed
ve diğer peygamberler aynı ilahî çağrının farklı dönemlerdeki elçileridir.
Son hesapta ise hepsi aynı Rabbin huzurundadır.
Allah Peygamberlere Neden “Size Ne Cevap Verildi?” Diye Soruyor
Allah cevabı bilmediği için sormaz.
Kur’an'ın Allah anlayışında Allah zaten her şeyi bilir.
Buradaki soru, hesap gününde hakikatin açığa çıkarılması anlamı taşır.
İnsanların peygamberlere karşı tavrı görünür hâle gelir.
Kim dinledi?
Kim reddetti?
Kim çarpıttı?
Kim iman etti?
Bütün bunlar ilahî huzurda ortaya konur.
Allah Zaten Biliyorsa Neden Soru Soruyor
Bu, Kur’an’da sık rastlanan bir anlatım biçimidir.
Allah’ın sorması yeni bilgi edinmek için değildir.
Soru bazen;
gerçeği ortaya çıkarmak,
kişiyi kendi fiiliyle yüzleştirmek,
şahitliği görünür hâle getirmek
ve hesabın adaletini göstermek
için kullanılır.
Yani soru Allah’ın bilgisindeki eksikliği değil, hesabın açıklığını gösterir.
“Size Ne Cevap Verildi?” İfadesi Ne Kadar Geniştir
Bu soru yalnızca:
“İman ettiler mi?”
anlamına gelmez.
Peygamberlerin mesajına verilen bütün tepkileri kapsayabilir.
İnsanlar;
iman edebilir,
reddedebilir,
alay edebilir,
zulmedebilir,
destekleyebilir
veya mesajı sonraki nesillere aktarabilir.
Dolayısıyla burada insanlığın vahiy karşısındaki tarihsel cevabı gündeme gelir.
Peygamberler Neden “Bizim Bilgimiz Yoktur” Diyor
Bu ifade birkaç açıdan anlaşılmıştır.
Peygamberler insanların dışarıdan görünen tavırlarını biliyorlardı.
Fakat onların;
kalplerindeki gerçek niyeti,
ölüm anındaki son durumunu,
gizlediklerini
ve sonraki nesillerde mesajın nasıl değiştirildiğini
mutlak biçimde bilemezlerdi.
Bu yüzden nihai bilgi Allah’a bırakılır.
İnsan davranışı görünür; kalbin tamamı görünmezdir.
Bu İfade Peygamberlerin Hiçbir Şey Bilmediği Anlamına mı Gelir
Hayır.
Peygamberler elbette yaşadıkları olayları biliyorlardı.
Kimlerin kendilerine destek verdiğini,
kimlerin karşı çıktığını,
kimlerin iman ettiğini
gördüler.
Buradaki:
“Bizim bilgimiz yoktur.”
ifadesi mutlak bilgisizlik anlamında değil, Allah’ın eksiksiz ve kuşatıcı bilgisi karşısında kendi bilgilerinin sınırlılığını kabul etme anlamında anlaşılır.
“Gaybları En İyi Bilen Sensin” Ne Anlama Gelir
“Gayb”, insanın doğrudan erişemediği, gizli veya görünmeyen alanı ifade eder.
Allah;
kalpleri,
niyetleri,
geleceği,
gizleneni
ve insanların bilmediği gerçekleri
bilir.
Bu nedenle peygamberler bile:
“Nihai bilgi bize değil, Sana aittir.”
derler.
Bu ifade tevhid açısından son derece önemlidir.
Peygamberler Gaybı Hiç Bilmez mi
Peygamberler Allah’ın kendilerine bildirdiği kadar gayba dair bilgi sahibi olabilirler.
Vahiy yoluyla;
geleceğe,
ahirete
veya görünmeyen bazı gerçeklere
dair bilgiler kendilerine bildirilebilir.
Ama bu bilgi bağımsız ve sınırsız değildir.
Mutlak gayb bilgisi yalnız Allah’a aittir.
Bu Ayet Peygamberleri İlahlaştırmaya Karşı Bir Sınır mı Koyuyor
Evet, güçlü bir tevhid sınırı koyar.
Peygamberler çok yüce insanlardır.
Allah’ın elçileridir.
Ama Allah değildirler.
Mutlak bilgi sahibi değillerdir.
İnsanların kalplerini bütünüyle bilmezler.
Nihai hesabı onlar vermez.
Bu nedenle peygambere sevgi ile peygamberi ilahî özelliklerle donatmak birbirinden ayrılmalıdır.
Peygamberler İnsanların Nihai Akıbetini Belirleyebilir mi
Hayır.
Peygamberler uyarır, müjdeler ve mesajı ulaştırır.
Ama nihai hüküm Allah’a aittir.
Bir insan hakkında:
“Kesin olarak cennetliktir.”
veya:
“Kesin olarak cehennemliktir.”
gibi hükümler ancak ilahî bildirim varsa söylenebilir.
Çünkü insanın son hâlini ve kalbinin gerçeğini Allah bilir.
Ayet İnsanların Niyetleri Hakkında Kesin Konuşmamızı da Sınırlar mı
Evet.
Bu ayet bize güçlü bir tevazu öğretir.
Bir insanın davranışını eleştirebiliriz.
Sözünü değerlendirebiliriz.
Ama:
“Kalbinde kesinlikle şu var.”
demek çok daha ağır bir iddiadır.
Çünkü kalplerin tam bilgisi bize verilmemiştir.
Bu nedenle ahlaki eleştiri mümkün olsa da niyet okuma konusunda dikkatli olmak gerekir.
Peygamberlerin Bu Cevabı Tevazu Örneği midir
Evet.
Onlar:
“Biz her şeyi biliyoruz.”
demezler.
Tam tersine kendi bilgilerinin sınırını kabul ederler.
Bu, büyük bir tevazu örneğidir.
Gerçek bilgi insanı kibirli değil, çoğu zaman daha mütevazı yapar.
Çünkü insan ne kadar çok öğrenirse bilmediği şeylerin büyüklüğünü de fark eder.
Dinî Bilgi Sahibi İnsanlar Bu Ayetten Ne Öğrenmeli
Şunu:
Bilgi arttıkça kesin konuşma ihtiyacı değil, sorumluluk artmalıdır.
Bir âlim,
öğretmen,
vaiz
veya din konusunda konuşan herhangi biri:
“Ben her şeyi biliyorum.”
tavrına girmemelidir.
Bilmediği yerde:
“Bilmiyorum.”
diyebilmek ilmi küçültmez.
Tam tersine ilmi ahlakın işaretidir.
Ahiret Gününde Peygamberlerin Şahitliği Ne Anlama Gelir
Kur’an'ın başka bölümlerinde peygamberlerin toplumları hakkında şahitlik edeceği anlatılır.
Bu, onların tebliğ görevlerini yerine getirdiklerini ve toplumlarının bu çağrı karşısındaki tavrının ortaya çıkacağını gösterir.
Fakat Mâide 109 önemli bir denge getirir:
Şahitlik vardır.
Ama mutlak bilgi iddiası yoktur.
Peygamber gördüğüne şahitlik eder.
Allah ise görüneni ve görünmeyeni birlikte bilir.
Bu Ayet Mâide 99 ile Nasıl Bağlantılıdır
Mâide 99’da:
“Peygamber’e düşen yalnızca tebliğdir; Allah açığa vurduğunuzu da gizlediğinizi de bilir.”
denilmişti.
Mâide 109 adeta bunun ahiretteki sahnesidir.
Peygamber tebliğ etti.
İnsanlar cevap verdi.
Sonra herkes Allah’ın huzuruna geldi.
Ve nihai bilgi tekrar Allah’a döndü:
“Gaybları en iyi bilen Sensin.”
Ayet İnsan Sorumluluğunu Nasıl Gösteriyor
Peygamber mesajı ulaştırır.
Ama insanın yerine seçim yapmaz.
Ahirette:
“Peygamber beni zorlamadı.”
veya:
“Toplum böyle yaptı.”
gibi gerekçeler kişinin kendi sorumluluğunu tamamen ortadan kaldırmaz.
Her insan kendisine ulaşan hakikat karşısında verdiği cevabın sorumluluğunu taşır.
İnsanların Peygamberlere Verdiği Cevap Neden Bu Kadar Önemlidir
Çünkü peygamberlik, Kur’an açısından insan ile ilahî rehberlik arasındaki temel iletişim yollarından biridir.
Peygamber mesajı ulaştırdığında insanın önünde bir ahlaki tercih belirir:
Dinlemek veya reddetmek.
Düşünmek veya küçümsemek.
İman etmek veya karşı çıkmak.
Bu yüzden:
“Size ne cevap verildi?”
sorusu aslında insanlığın vahiy karşısındaki büyük tarihini özetler.
Mâide 108 ve 109 Birlikte Nasıl Okunmalıdır
Mâide 108’de insanlar arasındaki şahitlik anlatılmıştı.
Mâide 109’da ise sahne çok daha büyür:
Peygamberler Allah’ın huzurunda toplanır.
Dünyadaki küçük hukuk sahnesinden ahiretin büyük hesap sahnesine geçilir.
İnsan dünyada başkasına şahitlik eder.
Peygamber toplumuna şahitlik eder.
Ama bütün şahitliklerin üzerinde Allah’ın eksiksiz bilgisi vardır.
Mâide Suresi 109. Ayet Bize Bugün Ne Söylüyor
Mâide Suresi 109. ayet insanın bilgi karşısındaki kibrini çok güçlü biçimde kırar.
Düşünün:
Allah’ın peygamberleri bile:
“Gaybları en iyi bilen Sensin.”
diyor.
O hâlde sıradan insanın başkalarının kalbi hakkında kesin hükümler vermesi ne kadar büyük bir iddia olabilir?
Biz bir davranış görürüz.
Allah niyeti de bilir.
Biz bir söz duyarız.
Allah o sözün arkasındaki korkuyu, çıkarı, samimiyeti veya ikiyüzlülüğü de bilir.
Biz insanın hayatının küçük bir bölümünü görürüz.
Allah bütün hayatını bilir.
Biz bugünü görürüz.
Allah onun sonunu da bilir.
Bu yüzden ayet insana hem sorumluluk hem tevazu öğretir.
Hakikati anlat.
Ama insanların kalplerinin sahibi olduğunu sanma.
Doğruyu savun.
Ama nihai hükmü kendine ait görme.
Bir davranışı eleştir.
Ama Allah’ın yerine geçip kalpler hakkında kesin kararlar verme.
Ve kendi bilgini de büyütüp putlaştırma.
Çünkü insanın en tehlikeli yanılgılarından biri:
Bilmediğini bilmediğini unutmasıdır.
Mâide 109 bunun karşısına peygamberlerin bile söylediği büyük cümleyi koyar:
“Gaybları en iyi bilen Sensin.”
Bu cümle insanı küçültmez.
Tam tersine doğru yerine koyar.
Bil.
Araştır.
Düşün.
Şahit olduğun gerçeği söyle.
Ama bilginin sınırını da bil.
Çünkü gerçek ilim:
her şey hakkında kesin konuşmak değil, nerede duracağını bilmektir.
Ve belki de Mâide 109’un bugün için en güçlü mesajı şudur:
İnsanların görünen cevaplarını değerlendirebilirsin; fakat kalplerinin son hükmünü Allah’a bırak, çünkü hakikatin tamamını bilen yalnızca O’dur.
