Mâide Suresi 98. Ayette “Bilin ki Allah’ın Cezası Çok Şiddetlidir ve Allah Çok Bağışlayandır, Çok Merhamet Edendir” İfadesi Ne Anlama Gelir 
Mâide Suresi 98. ayet oldukça kısa olmasına rağmen Kur’an’ın Allah tasavvurundaki en önemli dengelerden birini ortaya koyar:
Adalet ve rahmet.
Bir tarafta:
“Allah’ın cezası çok şiddetlidir.”
denir.
Hemen ardından ise:
“Allah çok bağışlayandır, çok merhamet edendir.”
buyrulur.
İlk bakışta bu iki ifade birbirine zıt gibi görünebilir.
Fakat aslında Kur’an’ın ahlak anlayışı tam olarak bu iki hakikatin birlikte anlaşılması üzerine kuruludur.
Allah’ın rahmeti, insanın yaptığı her şeyi önemsiz hâle getirmez.
Allah’ın adaleti de tövbe eden insanın önünde bütün kapıları kapatmaz.
“Bilin ki” İfadesi Neden Ayetin Başında Yer Alır
Ayet doğrudan:
“Bilin ki…”
diye başlar.
Bu ifade insanın dikkatini toplar.
Sanki şöyle denmektedir:
“Biraz önce anlatılan hükümleri yalnızca kurallar olarak dinlemeyin; onların arkasındaki ilahî gerçeği de anlayın.”
Önceki ayetlerde;
ihram,
av yasağı,
Kâbe,
kurban,
Harem bölgesi
ve Allah’ın koyduğu sınırlar
anlatılmıştı.
Şimdi bütün bunların arkasındaki otorite hatırlatılır:
Allah’ın hükmü ciddidir.
“Allah’ın Cezası Çok Şiddetlidir” Ne Anlama Gelir
Bu ifade, insanın Allah’ın koyduğu sınırları küçümsememesi gerektiğini bildirir.
Kur’an’da ilahî ceza;
zulüm,
inkâr,
haddi aşma,
ısrarlı isyan
ve bilinçli kötülük
ile ilişkilendirilir.
Buradaki amaç insanı sebepsiz yere korkutmak değildir.
Mesaj şudur:
Ahlaki seçimler sonuçsuz değildir.
Allah’ın Cezasının Şiddetli Olması Allah’ın Merhametiyle Çelişir Mi
Hayır.
Merhamet, adaletin yok edilmesi değildir.
Örneğin bir zalimin yaptığı bütün zulümlerin hiçbir karşılığı olmasa, mağdur açısından bu merhamet değil adaletsizlik olurdu.
Kur’an’da Allah hem:
Rahmân ve Rahîm
hem de:
adil hüküm veren
olarak anlatılır.
Dolayısıyla rahmet ile adalet birbirini yok etmez.
Birlikte anlam kazanır.
Neden Önce Ceza, Sonra Bağışlanma ve Rahmet Zikrediliyor
Ayetin sıralaması dikkat çekicidir.
Önce:
“Azabı şiddetlidir.”
denir.
Sonra:
“Çok bağışlayandır, çok merhamet edendir.”
Bu, insanın iki gerçeği aynı anda taşımasını ister:
Sorumluluğu ciddiye al.
Ama:
Umudunu kaybetme.
Sadece korku insanı umutsuzlaştırabilir.
Sadece rahmet vurgusu ise sorumsuzluğa dönüştürülebilir.
Kur’an ikisini dengeler.
Allah’ın Bağışlayıcı Olması “Nasıl Olsa Affedilirim” Demek İçin Kullanılabilir Mi
Hayır.
Bu, rahmet kavramının yanlış kullanılması olur.
İnsan:
“Allah affeder.”
deyip bilinçli biçimde haksızlığa devam ediyorsa bağışlanmayı tövbenin değil, günahın bahanesine dönüştürmüş olur.
Kur’an’ın bağışlanma anlayışında;
pişmanlık,
dönüş,
yanlıştan vazgeçme
ve mümkün olduğunda zararı telafi etme
vardır.
Rahmet, günaha sınırsız izin değildir.
İnsan Allah’ın Azabından Korkarak mı Yaşamalıdır
Sadece korkuyla değil.
İslam geleneğinde Allah ile ilişkinin;
korku,
ümit
ve sevgi
arasında dengeli olması gerektiği vurgulanmıştır.
Korku insanı sınırı aşmaktan koruyabilir.
Ümit tövbeye götürür.
Sevgi ise kulluğu yalnızca cezadan kaçma ilişkisi olmaktan çıkarır.
Sağlıklı manevi hayat bu üç duygunun dengesini gerektirir.
Allah’ın “Gafûr” Olması Ne Anlama Gelir
Gafûr, çok bağışlayan anlamına gelir.
Kelimenin anlam alanında örtmek ve bağışlamak vardır.
İnsan hata yapabilir.
Günaha düşebilir.
Yanlış karar verebilir.
Ama samimiyetle Allah’a döndüğünde geçmişinin sonsuza kadar onun üzerine mühürlenmesi gerekmez.
Bu isim insana şu umudu verir:
“Yanlışın son söz olmak zorunda değil.”
Allah’ın “Rahîm” Olması Ne Demektir
Rahîm, çok merhamet eden anlamına gelir.
Merhamet yalnızca cezayı kaldırmak değildir.
İnsana;
dönüş fırsatı,
yeni başlangıç,
rehberlik,
bağışlanma
ve iyiliğe yeniden yönelme
imkânı da sunar.
İlahî rahmet insanı sadece geçmişten kurtarmakla kalmaz.
Geleceği yeniden kurma fırsatı verir.
Bağışlanma ile Merhamet Arasında Nasıl Bir Fark Vardır
Bağışlanma daha çok hatanın affedilmesiyle ilgilidir.
Merhamet ise daha geniştir.
Allah;
affeder,
yardım eder,
yol gösterir,
rızık verir,
insanın dönüşünü kabul eder.
Bu nedenle ayette:
Gafûr
ve:
Rahîm
isimlerinin birlikte gelmesi, rahmetin yalnızca suçun silinmesinden daha büyük olduğunu gösterir.
İnsan Ne Kadar Büyük Günah İşlerse İşlesin Affedilebilir Mi
Kur’an’ın genel mesajında, insan hayattayken samimiyetle tövbe ederse büyük günahların dahi bağışlanması mümkündür.
Bu, günahın küçümsenmesi anlamına gelmez.
Tam tersine:
Yanlışın büyüklüğü bilinmesine rağmen Allah’ın rahmetinin daha geniş olabileceğini gösterir.
Ancak tövbe:
“Bir gün bırakırım.”
şeklinde sürekli ertelenen bir bahane olmamalıdır.
Gerçek tövbe yön değiştirmektir.
Kul Hakkı da Sadece Allah’tan Bağışlanma Dileyerek Kapanır mı
İnsan hakkı söz konusu olduğunda mesele daha farklıdır.
Birine;
borç,
mal,
itibar,
emek
veya başka biçimde zarar verilmişse mümkün olduğunca hakkın iadesi ve zararın telafisi gerekir.
Sadece:
“Allah beni affetsin.”
deyip mağdurun hakkını görmezden gelmek yeterli değildir.
Gerçek tövbe sorumluluktan kaçmaz.
Allah’ın Cezasını Hatırlamak İnsan Ahlakını Nasıl Etkiler
İnsan bazen dünyada yaptığı bir kötülüğün cezasından kaçabilir.
Kimse görmeyebilir.
Delil bulunmayabilir.
Güçlü olduğu için hesap vermeyebilir.
Ama ahiret bilinci şunu söyler:
Hiçbir şey tamamen kaybolmaz.
Bu düşünce insanın iç denetimini güçlendirebilir.
Ahlak artık yalnızca:
“Yakalanacak mıyım?”
sorusuna bağlı kalmaz.
Allah’ın Rahmetini Hatırlamak İnsan Psikolojisini Nasıl Etkiler
İnsan geçmiş hataları yüzünden kendisini tamamen kaybedebilir.
Şöyle düşünebilir:
“Ben düzelemem.”
“Benim için artık hiçbir yol yok.”
Ayet bunun karşısına:
“Allah çok bağışlayandır, çok merhamet edendir.”
ifadesini koyar.
Bu, insanı sorumluluktan kaçırmaz.
Ama onu umutsuzluğun felcinden korur.
Günah Karşısında En Tehlikeli İki Uç Nedir
Birincisi:
Günahı küçümsemek.
“Ne olacak ki?”
“Allah affeder.”
“Herkes yapıyor.”
demek.
İkincisi ise:
Allah’ın rahmetinden ümit kesmek.
“Ben affedilmem.”
“Artık dönüş yok.”
demek.
Mâide 98 her iki aşırılığı da düzeltir:
Ceza gerçektir.
Ama:
Rahmet de gerçektir.
Bu Ayet Önceki Av ve Harem Hükümleriyle Nasıl Bağlantılıdır
Önceki ayetlerde Allah;
av yasağını,
kefareti,
deniz avının helâlliğini,
Kâbe’nin dokunulmazlığını
ve kutsal sınırları
açıklamıştı.
Mâide 98 bütün bunlara manevi bir çerçeve koyar:
Sınırları küçümseme çünkü Allah’ın cezası şiddetlidir.
Ama hata yaptığında da umutsuz olma çünkü Allah bağışlayan ve merhamet edendir.
Dini Hayatta Korku Fazla Olursa Ne Olabilir
Aşırı korku;
umutsuzluk,
suçluluk,
Allah’tan kaçma
ve insanın kendisini değersiz görmesi
gibi sonuçlar doğurabilir.
Oysa Kur’an sadece azap ayetlerinden oluşmaz.
Rahmet, tövbe ve bağışlanma da sürekli vurgulanır.
İnsan Allah’tan korkarken Allah’a yaklaşabilmelidir.
Onu yalnızca kaçılması gereken bir ceza kaynağı gibi düşünmemelidir.
Rahmet Vurgusu Fazla Yanlış Anlaşılırsa Ne Olabilir
Bu kez de sorumluluk zayıflayabilir.
İnsan:
“Nasıl olsa Allah merhametlidir.”
diyerek;
haksızlığı,
günahı
veya ihmali
önemsizleştirebilir.
Oysa ayetin ilk yarısı tam da bunu engeller:
“Allah’ın cezası çok şiddetlidir.”
Rahmeti doğru anlamak, sorumluluğu kaldırmak değil tövbe kapısının açık olduğunu bilmek demektir.
Adalet ile Merhamet Birlikte Nasıl Düşünülebilir
Adalet:
Her davranışın ahlaki ağırlığını tanır.
Merhamet ise:
Dönüş imkânını açık tutar.
Zalim ile mağduru aynı görmek merhamet değildir.
Ama pişman olup değişen insanı sonsuza kadar geçmişine mahkûm etmek de rahmet anlayışına uymaz.
Kur’an'ın dengesi şöyledir:
Yanlışı ciddiye al.
Ama değişimi de ciddiye al.
Mâide Suresi 98. Ayet Bize Bugün Ne Söylüyor
Mâide Suresi 98. ayet sadece birkaç kelimeyle insanın Allah hakkında kurabileceği iki büyük yanılgıyı düzeltir.
Birinci yanılgı şudur:
“Allah merhametlidir, o hâlde yaptığım şeylerin pek önemi yok.”
Ayet cevap verir:
“Allah’ın cezası çok şiddetlidir.”
Yani yaptıkların önemlidir.
Haksızlık önemlidir.
Zulüm önemlidir.
Bilinçli isyan önemlidir.
İkinci yanılgı ise şudur:
“Ben çok yanlış yaptım, Allah artık beni bağışlamaz.”
Ayet tekrar cevap verir:
“Allah çok bağışlayandır, çok merhamet edendir.”
İşte Kur’an’ın insanı tuttuğu denge budur.
Ne pervasızlık.
Ne umutsuzluk.
Ne:
“Nasıl olsa affedilirim.”
rahatlığı.
Ne de:
“Artık benim için hiçbir kapı yok.”
karanlığı.
İnsan hata yaptığında önce yanlışın büyüklüğünü kabul eder.
Sonra Allah’ın rahmetinin büyüklüğünü hatırlar.
Tövbe eder.
Mümkünse telafi eder.
Yeniden başlar.
Ve aynı hataya dönmemek için daha dikkatli yaşar.
Belki de Mâide 98’in en derin mesajı şudur:
Allah’ın rahmetini küçümsemek de Allah’ın adaletini küçümsemek de doğru değildir.
Rahmet seni ümitsizlikten korur.
Adalet seni sorumsuzluktan korur.
İkisinin arasında insan olgun bir kulluk öğrenir.
Allah’ın azabını bilen:
haddi aşmaktan sakınır.
Allah’ın rahmetini bilen:
düştüğünde yeniden ayağa kalkar.
Ve belki de ayetin bugün için en güçlü cümlesi budur:
Günahını küçümseme; fakat Allah’ın rahmetinden de asla daha büyük sanma.
