Kehf Suresi 29. Ayette “De ki: Hak Rabbinizdendir; Artık Dileyen İman Etsin, Dileyen İnkâr Etsin” İfadesi Ne Anlama Gelir 
⠀
Kehf Suresi 29. Ayetin Anlamı Nedir
Kehf Suresi'nin 29. ayeti, insanın hakikat karşısındaki özgür tercihini, bu tercihin sorumluluğunu ve ahiret sonucunu son derece güçlü biçimde ortaya koymaktadır. Bir önceki ayette Peygamberimize Allah'ın rızasını isteyen samimi insanlarla beraber olması ve dünya hayatının süsü uğruna onlardan yüz çevirmemesi emredilmişti. Şimdi ise hakikatin kaynağı açıkça belirtilmekte ve insanın bu hakikat karşısında vereceği kararın kendisine ait olduğu bildirilmektedir.Ayetin anlamı genel olarak şöyledir:
Ayetin ilk yarısı seçim ve iradeyi, ikinci yarısı ise bu seçimin sonuçsuz olmadığını anlatır. Bu iki bölüm birbirinden koparıldığında ayetin dengesi kaybolur.
“Hak Rabbinizdendir” İfadesi Ne Anlama Gelir
Bu cümle ayetin temelidir.Kur’an:
“Hak çoğunluğun kabul ettiğidir.”
demiyor.
“Hak güçlü olanın söylediğidir.”
demiyor.
“Her insan kendi hakikatini yaratır.”
da demiyor.
Hakikatin kaynağını:
Rabbiniz
olarak gösteriyor.
Bu, insanın hiçbir konuda düşünmeyeceği veya araştırmayacağı anlamına gelmez. Tam tersine insan aklını kullanır, delilleri değerlendirir ve doğruyu arar. Ancak hakikatin kendisi insanın tercihine göre oluşmaz.
İnsan güneşin varlığına inanmasa güneş ortadan kalkmaz.
Aynı şekilde Kur’an'ın ortaya koyduğu iman anlayışında Allah'ın hakikati insanın kabulüne muhtaç değildir.
İnsan hakikati oluşturmaz.
Hakikat karşısındaki konumunu belirler.
“Dileyen İman Etsin, Dileyen İnkâr Etsin” Bir İzin mi, Bir Meydan Okuma mı
Bu ifade ilk bakışta:“İster inan ister inanma, fark etmez.”
gibi okunabilir.
Fakat ayetin devamı bunun böyle olmadığını açıkça göstermektedir.
Hemen ardından inkâr ve zulmün ahiretteki sonucu anlatılmaktadır.
Dolayısıyla buradaki ifade, inkârın Allah katında onaylandığını söyleyen bir izin değildir. Daha çok insanın tercih yapabilecek bir varlık olduğunu ve bu tercihin sonucunu taşıyacağını vurgulayan güçlü bir bildirimdir.
Yani:
“Hak size bildirildi. Tercihinizi siz yapacaksınız; fakat tercihinizin sonucunu da siz taşıyacaksınız.”
Bu açıdan ayet hem özgürlüğü hem sorumluluğu aynı anda ortaya koyar.
Bu Ayet İnsanın Özgür İradesini mi Gösteriyor
Evet, ayetin önemli boyutlarından biri budur.İnsan bir taş gibi iradesiz değildir.
İman edebilir.
Reddedebilir.
Araştırabilir.
Yüz çevirebilir.
İyiyi seçebilir.
Kötüye yönelebilir.
Bu seçim kapasitesi insanın sorumluluğunun temelidir.
Eğer insanın hiçbir gerçek tercihi olmasaydı:
“İman et.”
veya:
“İnkâr etme.”
gibi ahlaki çağrıların anlamı zayıflardı.
Fakat insan iradesi de mutlak değildir.
İnsan istediği her şeyi gerçekleştiremez.
Doğduğu yeri seçmez.
Ömrünü belirleyemez.
Dünyanın bütün şartlarına hükmedemez.
Dolayısıyla İslam anlayışında insan irade sahibi fakat sınırsız güç sahibi olmayan bir varlıktır.
Allah İnsanları Neden İman Etmeye Zorlamıyor
İmanın anlamlı olabilmesi için kalbin ve iradenin gerçek yönelişi önemlidir.Bir insanı silahla:
“İnandığını söyle.”
diye zorlayabilirsiniz.
O kişi korkudan bunu söyleyebilir.
Fakat zor kullanarak onun kalbinde gerçek iman üretemezsiniz.
Bu nedenle iman yalnız dışarıdaki bir kelime değildir.
Bilmek.
Kabul etmek.
Güvenmek.
Yönelmek.
Bunlar iç dünyayla ilgilidir.
Kehf 29 insanın hakikat karşısındaki gerçek tercih alanını ortaya koymaktadır.
Ancak bu ayeti tek başına bütün hukukî ve toplumsal din özgürlüğü meselelerinin ayrıntılı hükmü gibi görmek de doğru olmaz. Ayetin burada vurguladığı temel ilke, insanın hakikat karşısında irade ve sorumluluk sahibi olmasıdır.
“Dileyen İnkâr Etsin” Denmesi İnkârın Önemsiz Olduğu Anlamına mı Gelir
Hayır.Ayetin devamı zaten bunun tam tersini göstermektedir.
Eğer inkârın hiçbir sonucu olmasaydı ardından cehennem uyarısının gelmesi anlamsız olurdu.
Bu nedenle ifade:
“İnkâr da iman kadar doğrudur.”
anlamına gelmez.
İslam açısından hakikat Allah'tandır.
İman doğru yöneliştir.
İnkâr ise hakikati reddetme durumudur.
Fakat insan zorlanarak değil, kendi iradesiyle bu tercihi yapar ve bundan sorumludur.
Bu, özgürlüğün önemli bir yönünü gösterir:
Özgürlük, sonuçsuzluk değildir.
İnsan seçim yapabilir.
Ama her seçim aynı sonucu doğurmaz.
Seçim Varsa Neden Hesap Var
Aslında hesap, seçimin anlamlı olmasının doğal sonucudur.İnsan yaptığı hiçbir seçimin sonucu olmasın isteseydi, ahlaki sorumluluk kavramı büyük ölçüde ortadan kalkardı.
Bir insan başkasına yardım eder.
Bir başkası zulmeder.
Eğer ikisinin tercihi nihai anlamda hiçbir fark oluşturmuyorsa adalet düşüncesi eksik kalır.
Kur’an insanın iradesini tanırken aynı zamanda:
“Seçtiğinin sorumluluğunu taşıyacaksın.”
der.
Dünya hayatında da benzer bir yapı vardır.
İnsan araba kullanmakta özgürdür.
Ama trafik kurallarını ihlal ederse sonuçlarla karşılaşabilir.
Bir işi kabul edip etmemekte özgürdür.
Ama seçiminin ekonomik sonuçları olabilir.
Ahlaki ve imanî tercihlerde de özgürlük ile sonuç birbirinden kopuk değildir.
Bu Ayet “Herkesin Hakikati Kendine” Düşüncesini Destekliyor mu
Hayır.Ayetin ilk cümlesi zaten bunun önüne geçmektedir:
“Hak Rabbinizdendir.”
Yani hakikat insanların kişisel tercihlerine göre oluşmaz.
İnsan:
“Benim için Allah vardır.”
ve başka biri:
“Benim için Allah yoktur.”
dediğinde iki ifade aynı anda objektif anlamda doğru hâle gelmez.
İnsanların inançları farklı olabilir.
İnsanların kanaatlerine saygılı davranılabilir.
Kimseye zulmedilmemelidir.
Fakat insanların farklı düşünmesi, çelişik iddiaların aynı anda hakikat olduğu anlamına gelmez.
Kehf 29 bu dengeyi çok net kurar:
Hakikat Allah'tandır.
İnsan ise o hakikat karşısında tercih yapar.
İman Etmeyen Her İnsan Aynı Derecede Sorumlu mudur
Bu konuda çok dikkatli olmak gerekir.İnsanlar aynı bilgiye, aynı şartlara ve aynı tecrübeye sahip değildir.
Bir insan İslam hakkında doğru ve açık bilgiyle karşılaşmış olabilir.
Başka biri İslam'ı yalnız kötü örneklerden veya yanlış bilgilerden tanımış olabilir.
Bir başka insan neredeyse hiçbir güvenilir bilgiye ulaşmamış olabilir.
İnsanların niyetlerini, kalplerini ve kendilerine ne ölçüde hakikat ulaştığını Allah eksiksiz bilir.
Bu nedenle belirli kişiler hakkında kolayca:
“Bu insan kesin şu şekilde değerlendirilecek.”
demek bizim görevimiz değildir.
Kur’an'ın genel ilkesi açıktır:
Allah adildir ve hiç kimseye haksızlık etmez.
Biz ilkeleri anlatabiliriz.
Nihai bireysel hükmü ise Allah'a bırakırız.
Ayette Neden “Zalimler İçin Ateş Hazırladık” Deniyor
Burada yalnız soyut bir fikir ayrılığından değil, zulümle birleşen bir hakikat reddinden söz eden güçlü bir ifade vardır.“Zulüm” Kur’an dilinde geniş anlamlı bir kavramdır.
İnsanın Allah'a karşı yanlış tutumu.
Kendisine zarar vermesi.
Başkalarının hakkını çiğnemesi.
Hakikati bilerek çarpıtması.
Bunların farklı biçimleri zulüm kavramıyla ilişkili olabilir.
Bu nedenle ayetin cehennem uyarısını:
“Benimle aynı düşünmeyen herkese karşı nefret.”
şeklinde okumak son derece yanlış olur.
Ayet insanlara zulmetmemizi değil, zulmün ve hakikati reddetmenin ciddi sonuçları bulunduğunu hatırlatmaktadır.
Cehennem uyarısı başkalarına saldırı gerekçesi değil, insanın kendisini sorgulaması için bir uyarıdır.
“Ateşin Duvarlarının Onları Kuşatması” Ne Anlama Gelir
Ayet cehennemin şiddetini anlatmak için güçlü bir tasvir kullanmaktadır.Ateşin çevrelerini kuşatması, kişinin kaçış alanı bulamayacağı bir durumu ifade eder.
Dünyada insan birçok sıkıntıdan kaçabilir.
Bir yerden başka yere gider.
Bir tehlikeden uzaklaşır.
Kendisine yeni bir alan bulur.
Fakat ahiret hesabı geldiğinde insan Allah'ın adaletinden kaçamaz.
Bu tasvirin amacı okuyucuda yalnız korku üretmek değildir.
Asıl amaç:
“Bugünkü seçimlerini hafife alma.”
uyarısıdır.
Cehennem anlatıları, insanın ahlaki sorumluluğunu ciddi biçimde düşünmesi için güçlü bir uyarı işlevi görür.
Ayetteki “Erimiş Maden Gibi Su” İfadesi Ne Anlama Gelir
Ayet, cehennemde yardım istediklerinde kendilerine son derece yakıcı bir içecek verileceğini anlatır.Buradaki kelimenin Türkçe karşılıklarında:
erimiş maden, kaynar tortu veya çok sıcak ve yakıcı bir sıvı
gibi farklı ifadeler görülebilir.
Metnin temel anlamı açıktır:
Bu içecek rahatlatıcı değildir.
Tam tersine azabın bir parçasıdır.
Kur’an'ın bu kadar çarpıcı bir tasvir kullanması ahiretin ciddiyetini vurgular.
Ancak cehennem tasvirlerini yalnız fiziksel ayrıntı merakına çevirmek yerine asıl soruyu sormak daha değerlidir:
“Bu uyarı bugün benim davranışımı nasıl düzeltmeli?”
Cehennem Uyarıları Allah’ın Merhametiyle Çelişir mi
Hayır.Merhamet ile adalet birbirinin düşmanı değildir.
Bir insan:
“Allah merhametliyse hiçbir kötülüğün sonucu olmamalı.”
diyebilir.
Fakat böyle bir dünya mazlum açısından gerçekten merhametli olur muydu?
Bir zalim binlerce insana zulmetse ve sonunda hiçbir hesapla karşılaşmasa adalet nerede kalırdı?
Allah'ın merhameti büyüktür.
Tevbe kapısı vardır.
Bağışlama vardır.
Rahmet vardır.
Ama aynı zamanda adalet ve hesap vardır.
İslam'ın ahiret anlayışı yalnız korkuya veya yalnız rahatlığa dayalı değildir.
Ümit vardır.
Korku vardır.
Sorumluluk vardır.
Merhamet vardır.
Adalet vardır.
Bu denge insanın ahlakını olgunlaştırır.
Cehennem Ayetleri İnsanları Korkutarak İman Ettirmek İçin mi Vardır
Cehennem uyarısında elbette korku boyutu vardır. Çünkü tehlike varsa uyarı da ciddi olmalıdır.Fakat İslam'daki iman yalnız korkuya indirgenmez.
İnsan Allah'ı sever.
Rahmetini umar.
Nimetlerine şükreder.
Hakikati kabul eder.
Adalete yönelir.
Ahiret hesabından da sakınır.
Bir ebeveyn çocuğuna:
“Bu ateşe dokunursan yanarsın.”
dediğinde yalnız korku üretmek istemez; onu gerçek bir tehlikeden korur.
Kur’an'ın ahiret uyarıları da insanın hayatını sorumsuzca tüketmemesi için sonuçların gerçekliğini hatırlatır.
Ancak din yalnız cehennem anlatısına indirgenirse Kur’an'ın rahmet, sevgi, bağışlanma ve cennet mesajlarının büyük bölümü eksik kalır.
Kehf 29 İnanç Konusunda Zorlamaya Nasıl Bakmamızı Öğretir
Ayet insanın gerçek tercih sahibi olduğunu gösterir.“Dileyen iman etsin, dileyen inkâr etsin.”
ifadesi, imanın içten gelen bir kabul olması gerektiğini güçlü biçimde düşündürmektedir.
İnsan dışarıdan baskıyla bir davranışa zorlanabilir.
Ama gerçek iman kalbin yönelişini de içerir.
Bu nedenle bir insanı zorlayarak:
“Kalben inan.”
demek mümkün değildir.
Fakat bu ayetin mesajını:
“Din hakkında hiçbir hakikat iddiasında bulunulamaz.”
şeklinde yorumlamak da doğru değildir.
Ayet tam tersine önce:
“Hak Rabbinizdendir.”
der.
Yani hakikat açıkça bildirilir.
İnsanlara anlatılır.
Fakat insanların kalplerini zorla kontrol etmek başka bir şeydir.
Tebliğ ile zorlama aynı şey değildir.
Kehf 29 Günlük Hayattaki Seçimlerimiz Hakkında Ne Öğretir
Ayet doğrudan iman ve inkâr üzerinde durmaktadır; fakat özgürlük ile sorumluluk arasındaki ilkesi günlük hayat için de çok değerlidir.İnsan seçimlerinin sonuçlarını düşünmelidir.
Bugün söylediğimiz söz.
Kazandığımız para.
Kullandığımız yetki.
Kuracağımız ilişki.
Bir başkasının hakkı hakkında vereceğimiz karar.
Bunların her biri karakterimizi şekillendirir.
İnsan:
“İstediğimi yaparım.”
diyebilir.
Fakat:
“Yaptığımın sonucu olmayacak.”
diyemez.
Seçim yapabilmek yetişkinliğin bir parçasıdır.
Seçimin sorumluluğunu taşımak ise ahlaki olgunluğun parçasıdır.
Kehf 29'un özgürlük anlayışı bu nedenle son derece derindir:
Seçebilirsin; fakat seçiminin ağırlığını da taşırsın.
Kehf Suresi 28–30. Ayetler Arasında Nasıl Bir Bağlantı Vardır
- ayette Peygamberimize Allah'ın rızasını isteyen samimi insanlarla beraber olması, dünya hayatının süsü uğruna onlardan yüz çevirmemesi ve nefsinin arzusunu hayatının merkezi hâline getiren kişilere körü körüne uymaması emredilmişti.
- ayette bunun temelindeki hakikat açıkça ortaya konmaktadır:
Yani insanların sosyal statüsü, arzusu veya baskısı hakikati belirlemez. İnsan bu hakikat karşısında iman veya inkâr tercihini yapar ve bunun sonucunu taşır.
- ayette ise denge tamamlanacak ve iman edip güzel işler yapanların mükâfatının kaybolmayacağı bildirilecektir.
Dünya süsüne göre değer biçme, hakikatin Allah’tan geldiğini bil ve yaptığın imanî-ahlaki tercihin karşılığının bulunduğunu unutma.
- ayette uyarı vardır.
- ayette müjde gelecektir.
Kehf Suresi 29. Ayetin En Büyük Manevi Mesajı Nedir
Bu ayetin en büyük manevi mesajlarından biri şudur:Hakikat Allah’tandır; insan ise hakikat karşısındaki tercihi nedeniyle sorumludur.
İnsan zorla iman ettirilmez.
Ama iman ve inkâr aynı sonuçları doğuran önemsiz tercihler değildir.
Bu nedenle ayet özgürlüğü sorumluluktan ayırmaz.
Modern insan bazen özgürlüğü:
“İstediğim her şeyi yaparım ve kimse bana sonuç söyleyemez.”
şeklinde anlayabilir.
Kur’an'ın özgürlük anlayışı daha derindir.
İnsan seçer.
Ama ahlaki düzen vardır.
Hesap vardır.
Adalet vardır.
Bununla birlikte nihai bireysel hükmü Allah'a bırakmak gerekir.
Biz hakikati anlatırız.
İnsanların kalplerini zorlamayız.
Ve kimsenin Allah katındaki nihai durumunu kendi elimizdeymiş gibi dağıtmayız.
Hakikatte netlik, insanlara karşı adaletsizlik anlamına gelmez.
Kehf Suresi 29. Ayetin Sonuç Olarak Bize Anlattığı Nedir
Kehf Suresi'nin 29. ayeti özgürlük hakkında konuşurken günümüz insanının sık sık birbirinden ayırdığı iki kavramı yeniden bir araya getirir:Tercih ve sorumluluk.
İnsan tercih yapabilen bir varlıktır.
Bu Kur’an'ın insan anlayışında son derece önemlidir.
İnsan Allah'ın karşısında otomatik hareket eden bir makine değildir.
İmana çağrılır.
Düşünmeye çağrılır.
Delillere bakmaya çağrılır.
Sonra karar verir.
Bu nedenle ayet:
“Dileyen iman etsin, dileyen inkâr etsin.”
demektedir.
Fakat bu cümleyi ayetin devamından kopardığımızda çok farklı bir anlam ortaya çıkabilir.
Sanki Allah:
“Hiç fark etmez.”
diyormuş gibi düşünülebilir.
Oysa hemen ardından hesap ve azap uyarısı gelmektedir.
Dolayısıyla ayetin mesajı:
“Seçimin sana aittir ama sonucu da vardır.”
şeklinde anlaşılmalıdır.
Bu insan hayatının başka alanlarında da çok güçlü bir ilkedir.
İnsan istediği mesleği seçebilir.
Ama seçiminin çalışma şartları vardır.
İnsan istediği kişiyle ilişki kurabilir.
Ama o ilişkinin sorumlulukları vardır.
İnsan parasını nasıl kullanacağına karar verebilir.
Ama israfın, borcun veya haksız kazancın sonuçları olabilir.
İnsan ne söyleyeceğini seçer.
Ama söylediği söz bir başkasını yaralayabilir.
Özgür irade, sonuçlardan bağışıklık değildir.
Bu nedenle gerçek özgürlük çocukça bir:
“İstediğimi yaparım.”
anlayışından daha büyüktür.
Gerçek özgürlük:
“Seçebilirim ve seçimimin sorumluluğunu taşıyabilirim.”
diyebilmektir.
Kehf 29 aynı zamanda hakikat kavramının modern dünyadaki kullanımını da sorgulatır.
Bugün bazen:
“Benim hakikatim.”
“Senin hakikatin.”
ifadeleri kullanılır.
Bu sözler kişisel deneyimler için anlamlı olabilir.
Bir insan:
“Ben bu olayı böyle yaşadım.”
diyebilir.
Başka biri farklı hissedebilir.
Fakat objektif gerçeklik söz konusu olduğunda iki zıt iddia aynı anda gerçek olmak zorunda değildir.
Kur’an bu noktada:
“Hak Rabbinizdendir.”
diyerek hakikati yalnız kişisel algıya indirgemez.
İnsan hakikati kabul edebilir veya reddedebilir.
Ama kabul veya reddi hakikatin kendisini üretmez.
Bu düşünce insanı çok önemli bir zihinsel disipline çağırır:
İstediğim şey ile doğru olan şeyi birbirinden ayır.
İnsan bazen bir şeyin doğru olmasını çok ister.
Çünkü işine gelir.
Çünkü rahatlatır.
Çünkü çevresi öyle düşünüyor.
Fakat bir şeyin hoşumuza gitmesi onu doğru yapmaz.
Aynı şekilde hoşumuza gitmemesi de onu yanlış yapmaz.
Hakikati aramak bazen nefsimizin istemediği cevapları kabul etmeyi gerektirir.
Bu nedenle:
Hakikat arayışı aynı zamanda ego terbiyesidir.
İnsan:
“Ben ne düşünmek istiyorum?”
sorusunun yanında:
“Gerçekte doğru olan nedir?”
diye de sormalıdır.
Ayetin iman özgürlüğü boyutu da çok önemlidir.
İman kalple bağlantılıdır.
Bir insan dışarıdan zorlanabilir.
Ama kalbin gerçek yönelişi zorlamayla üretilemez.
Bu nedenle din anlatılırken insanlara baskı, hakaret veya aşağılama ile yaklaşmak Kur’an'ın hikmetli tebliğ anlayışıyla uyumlu değildir.
Bir insanla konuşursun.
Delil sunarsın.
Sorularına cevap verirsin.
Güzel ahlak gösterirsin.
Ama onun kalbini sen yönetemezsin.
Hidayetin sahibi Allah’tır.
Bu gerçek din anlatan insanı büyük bir yükten de kurtarır.
Sen herkesi iman ettirmek zorunda değilsin.
Zaten böyle bir gücün yok.
Senin görevin hakikati mümkün olduğunca doğru, dürüst ve güzel biçimde anlatmaktır.
Sonrası kişinin tercihi ve Allah'ın ilmidir.
Bu yüzden bir insan senin anlattığını kabul etmediğinde hemen öfkelenmek, hakaret etmek veya zor kullanmak hakikati güçlendirmez.
Tam tersine bazen insanları hakikatten daha da uzaklaştırabilir.
Hakikat zorbalığa ihtiyaç duymaz.
Ayetin ikinci yarısındaki cehennem tasviri ise insanın seçimlerini ciddiye almasını sağlar.
İnsan:
“Nasıl olsa istediğimi yaparım.”
diyebilir.
Kur’an ise:
“Evet, seçiyorsun; fakat hayatın ahlaki bir hesabı var.”
der.
Bu hesap fikri özellikle dünyada karşılığı görülmeyen zulümler düşünüldüğünde son derece önemlidir.
Bir insan büyük haksızlık yapabilir.
Dünyada hiçbir ceza görmeden ölebilir.
Mazlum hakkını alamayabilir.
Eğer ölüm her şeyi kapatıyorsa adaletin büyük bir bölümü yarım kalır.
Ahiret inancı bu yarım kalan hesabın Allah'ın adaletiyle tamamlanacağını bildirir.
Bu nedenle cehennem fikri yalnız korku değil, mazlum açısından adalet ümidi de taşır.
Ama burada çok önemli bir denge vardır.
Cehennem inancı, mümine dünyada zalim olma hakkı vermez.
Bir insan:
“Sen inkârcısın, o hâlde sana istediğimi yapabilirim.”
diyemez.
Ahiret hesabı Allah'a aittir.
Müminin dünyadaki görevi adaleti korumaktır.
Bir insanın inançsız olması onun malına, canına veya onuruna haksız saldırıyı meşru hâle getirmez.
Bu ayrım son derece önemlidir.
Kur’an'ın ahiret uyarısını dünyadaki kişisel öfkenin silahına dönüştürmek, ayetin maksadını çarpıtabilir.
İnsan Allah'ın hükmünü kendi nefretinin aracına çevirmemelidir.
Allah’ın adaleti bizim öfkemiz değildir.
Ayet ayrıca insanın kendi imanına da daha ciddi bakmasını sağlar.
Çünkü bu ayeti yalnız başkalarına okuyup:
“Bak, inkâr edenlere ne olacak.”
demek kolaydır.
Fakat Kur’an önce bize de soru sorar:
“Sen imanının hakkını veriyor musun?”
İman yalnız dilde:
“İnanıyorum.”
demekten ibaret değildir.
İman insanın davranışını etkiler.
Dürüstlüğünü.
Adaletini.
Merhametini.
İbadetini.
Kul hakkına yaklaşımını.
Eğer insan kendisini mümin olarak tanımlıyor ama hayatında Allah'ın hiçbir ölçüsü belirleyici değilse, kendi imanını da sorgulaması gerekir.
Bu, başkasının imanını yargılamak için değil kendi imanımızı derinleştirmek için önemlidir.
Kehf 29'un:
“Hak Rabbinizdendir.”
cümlesi aynı zamanda insanın sosyal baskıya karşı durabilmesini de öğretir.
Bir toplumun çoğunluğu bir şeye inanabilir.
Ama çoğunluk otomatik olarak hakikat değildir.
Ashab-ı Kehf bunun örneğiydi.
Onlar toplumlarının çoğunluğuna rağmen:
“Rabbimiz göklerin ve yerin Rabbidir.”
demişlerdi.
Bu, her azınlığın doğru olduğu anlamına gelmez.
Çoğunluk yanlış olabilir.
Azınlık da yanlış olabilir.
Doğrunun ölçüsü sayı değildir.
Delildir ve hakikattir.
Bu nedenle insan:
“Herkes böyle yapıyor.”
cümlesini ahlaki mazeret olarak kullanmamalıdır.
Herkes yapıyor olabilir.
Yine de yanlış olabilir.
Bu düşünce genç insanlar için özellikle önemlidir.
Arkadaş grubu:
“Bunda ne var, herkes yapıyor.”
diyebilir.
İnsan o anda kendisine şu soruyu sormalıdır:
“Herkes yapıyor mu, yoksa doğru mu?”
Bu iki soru aynı değildir.
Kehf 29 insanın kalabalık içinde de vicdanını koruyabilmesini destekler.
Ayet aynı zamanda iman konusunda kibri de engellemelidir.
Bir mümin hakikatin Allah'tan geldiğine inanır.
Ama bundan:
“Ben herkesten üstünüm.”
sonucunu çıkarmamalıdır.
İman nimettir.
Şükür gerektirir.
İnsan bugün imanlı olabilir ama kalbinin gelecekteki hâlini garanti edemez.
Bu nedenle başka insanlara tepeden bakmak yerine kendi imanını korumaya çalışmalıdır.
Bir insanın hatası karşısında:
“Ben asla böyle olmam.”
diye kibirlenmek yerine:
“Allah beni doğrulukta sabit kılsın.”
diyebilir.
Çünkü Kehf Suresi'nin hemen önceki ayetlerinde bile bize geleceği kesin sahiplenmememiz öğretilmişti.
İman sahibi olmak insanı kibirli değil, daha şükreden ve mütevazı yapmalıdır.
Kehf 29'un günümüzdeki tartışma kültürü açısından da önemli bir mesajı vardır.
Bir insanla din hakkında konuşurken hedef:
“Onu susturmak.”
olmamalıdır.
Amaç hakikati açıklamaktır.
Karşı taraf soru sorabilir.
Eleştirebilir.
İtiraz edebilir.
Buna mümkün olduğunca bilgiyle ve güzel üslupla cevap vermek gerekir.
Her soru düşmanlık değildir.
Her şüphe inkâr değildir.
İnsan bazen gerçekten anlamaya çalışıyordur.
Bu nedenle dinî konuşmalarda sertliği otomatik olarak iman gücü sanmamak gerekir.
Sakinlik bazen daha güçlü imanın göstergesidir.
Çünkü hakikat sürekli bağırılmaya muhtaç değildir.
Ayetin:
“Dileyen iman etsin, dileyen inkâr etsin.”
ifadesi insanın seçim hakkını kabul ederken bizim de başkalarının tercihi karşısındaki sınırımızı hatırlatır.
Biz başka insanın kalbinin sahibi değiliz.
Bu, özellikle aileler için çok önemlidir.
Anne-baba çocuğunun imanlı olmasını isteyebilir.
Bu son derece doğal ve güzel bir arzudur.
Çocuğuna din öğretebilir.
Güzel örnek olabilir.
Dua edebilir.
Sorularını cevaplayabilir.
Ama çocuğun kalbini mekanik biçimde kontrol edemez.
Baskı bazen dışarıdan uyum üretir ama içeride daha büyük kopuş oluşturabilir.
Bu nedenle din eğitiminde sevgi, örneklik, bilgi ve güven çok önemlidir.
Çocuk Allah'ı yalnız ceza tehdidiyle tanırsa dinle ilişkisi korkuya indirgenebilir.
Allah'ın rahmetini, sevgisini, adaletini ve hikmetini de öğrenmelidir.
İman kalpte kök salmalıdır.
Kehf 29'un cehennem tasviri bu yüzden tek başına kullanılmamalıdır.
Ayetin başında hakikat vardır.
İrade vardır.
Sonuç vardır.
Kur’an'ın başka yerlerinde rahmet ve cennet vardır.
Din bütünlüğü içinde anlaşılmalıdır.
İslam yalnız cehennem dini değildir.
Yalnız cennet vaadi de değildir.
İnsana:
Nereden geldiğini.
Niçin yaşadığını.
Nasıl yaşaması gerektiğini.
Ve nereye gideceğini.
anlatan bütünlüklü bir yol göstericidir.
Kehf 29 bu büyük bütünün sorumluluk tarafını güçlü biçimde ortaya koymaktadır.
Ayetin dünyadaki ahlaki seçimlere bakan yönü de unutulmamalıdır.
Her gün küçük seçimler yapıyoruz.
Doğruyu söylemek veya yalan söylemek.
Hakkımız olmayan paraya dokunmak veya dokunmamak.
Öfkelendiğimizde kendimizi kontrol etmek veya kırıcı davranmak.
Bir zayıfa yardım etmek veya görmezden gelmek.
Bunların hiçbiri tek başına dünyayı değiştirmeyebilir.
Ama karakterimiz bu küçük tercihlerden oluşur.
İnsan bir günde zalim veya erdemli hâle gelmez.
Tekrar edilen seçimler zamanla karaktere dönüşür.
Bu nedenle özgür irade yalnız büyük teolojik tercihlerde değil, günlük hayatın küçük anlarında da görünür.
Her seçim:
“Ben nasıl bir insan oluyorum?”
sorusuna verilmiş küçük bir cevaptır.
Kehf Suresi'nin 29. ayeti bugün bize şu soruları sordurur: Hakikati kendi arzuma göre mi şekillendiriyorum? Özgürlük ile sorumluluğu birbirinden ayırıyor muyum? Başka insanların iman tercihi karşısında kendi sınırımı biliyor muyum? Cehennem uyarısını başkalarına karşı nefret üretmek için mi, kendimi düzeltmek için mi okuyorum? İmanım günlük davranışlarımı gerçekten değiştiriyor mu?
Bu sorular ayetin yalnız:
“İnan veya inanma.”
cümlesinden ibaret olmadığını; hakikat, özgür irade, sorumluluk, adalet, ahiret, tebliğ ve insan onuru hakkında son derece kapsamlı bir hayat anlayışı sunduğunu göstermektedir.
Sonuç olarak Kehf 29 bize şunu öğretmektedir: Hakikat Allah’tandır. İnsan bu hakikat karşısında zorla değil, iradesiyle bir tutum belirler. Fakat seçimi sonuçsuz değildir. Mümin hakikati açıkça söyler, insanlara zulmetmez, kimsenin kalbini zorla yönetmeye çalışmaz ve nihai hükmü Allah’a bırakır.
İnsan seçebilir.
Ama hakikati değiştiremez.
İnsan inanabilir.
İnkâr edebilir.
Fakat seçiminin sorumluluğundan kaçamaz.
Ve ayetin kalbe bıraktığı büyük denge şudur:
Allah insana tercih alanı vermiştir; fakat hayatı anlamsız ve hesapsız bırakmamıştır.
⠀
Son Söz
⠀
