Erich Fromm'a Göre Üretken Karakter Nedir 
Sevgi, Akıl, Yaratıcılık, Özgürlük Ve Sağlıklı İnsan Nasıl Anlaşılır
Erich Fromm'a göre üretken karakter, insanın kendi içsel güçlerini sevgi, akıl, yaratıcılık, sorumluluk, özgürlük, bilinç ve anlamlı emek yoluyla dünyaya katabilen sağlıklı kişilik yapısıdır. Buradaki üretkenlik, yalnızca çok çalışmak, para kazanmak, iş yapmak, sürekli meşgul olmak ya da dış başarı elde etmek değildir. Fromm'un kastettiği üretkenlik, insanın kendi insanlık potansiyelini canlı, özgür, sevgi dolu ve yaratıcı biçimde gerçekleştirmesidir.
Fromm'a göre sağlıklı insan, sadece topluma uyum sağlayan insan değildir. Çünkü hasta değerler üzerine kurulu bir topluma çok iyi uyum sağlamak, gerçek ruhsal sağlık anlamına gelmeyebilir. Sağlıklı insan, seven, düşünen, üreten, paylaşan, sorumluluk alan, özgürleşen, yabancılaşmayı aşan ve hayatla canlı bağ kurabilen insandır.
Üretken karakter, insanın sahip olmak biçiminden olmak biçimine geçmesidir. Yani insanın hayatı yalnızca elde etmek, tüketmek, kontrol etmek, biriktirmek ve görünmek üzerinden değil; var olmak, sevmek, anlamak, yaratmak, paylaşmak ve insanca yaşamak üzerinden kurmasıdır.
Erich Fromm'a Göre Üretken Karakter Nedir
Üretken karakter, insanın kendi içindeki sevgi, akıl, duyarlılık, yaratıcılık ve yaşamı destekleme gücünü aktif biçimde kullanabilmesidir. Fromm için üretken olmak, sadece ekonomik anlamda üretmek değildir. Bir insan sevdiğinde, düşündüğünde, yarattığında, paylaştığında, emek verdiğinde, anlam kurduğunda ve dünyaya insanca katkıda bulunduğunda üretkendir.
Üretken karakterin temelinde şu anlayış vardır:
"Ben dünyadan yalnızca almak için değil, dünyaya kendimden değer katmak için varım."
Üretken insan:
Sevgisini geliştirir.
Aklını kullanır.
Vicdanını canlı tutar.
Yaratıcılığını hayata katar.
Başkalarını nesne değil, insan olarak görür.
Özgürlüğünü sorumlulukla birleştirir.
Tüketmekten çok anlam üretir.
Bu yüzden üretken karakter, yalnızca kişisel başarıya indirgenemez. Çok başarılı görünen biri üretken karaktere sahip olmayabilir; eğer yaptığı şey onu kendisine, başkalarına ve yaşama yabancılaştırıyorsa bu dış başarı içsel üretkenlik sayılmaz. Fromm'un üretkenlik anlayışı, insanın daha çok kazanması değil, daha derin insanlaşması ile ilgilidir.
Üretkenlik Neden Sadece Çalışmak Değildir
Fromm'a göre modern toplum üretkenliği çoğu zaman çalışma, performans, verimlilik, ekonomik kazanç ve başarı ile karıştırır. Oysa bir insan çok çalışabilir ama ruhsal olarak üretken olmayabilir. Sürekli meşgul olabilir ama içsel olarak boş kalabilir. Büyük işler yapabilir ama yaptığı işe sevgi, anlam ve insanlık katmayabilir.
Gerçek üretkenlik, mekanik faaliyet değil; insanın canlı güçlerini hayata katmasıdır.
Sadece çalışmak şu şekilde olabilir:
Zorunlulukla yapılan tekrar
Para kazanmak için katlanılan emek
Anlamdan kopmuş performans
İnsanı sisteme uyarlayan mekanik çaba
Kişinin kendisini tükettiği faaliyet
Üretken yaşamak ise şudur:
Sevgiyle emek vermek
Yaratıcı düşünmek
İnsana ve hayata değer katmak
Kendi yeteneklerini bilinçli biçimde geliştirmek
Emeği yalnızca kazanç değil, anlam alanı yapmak
Dünyayla canlı bağ kurmak
Bu nedenle Fromm'un üretkenlik kavramı, modern verimlilik anlayışından çok daha derindir. Üretken insan yalnızca çok iş yapan insan değildir; yaptığı işle, sevgisiyle, aklıyla ve varoluşuyla dünyayı biraz daha yaşanabilir kılan insandır.
Üretken Karakter Ve Sevgi Arasında Nasıl Bir Bağ Vardır
Fromm'a göre üretken karakterin en temel göstergelerinden biri sevme kapasitesidir. Çünkü sevgi, insanın kendi içinden çıkarak başka bir varlığa özenle, sorumlulukla, saygıyla ve bilgiyle yönelmesidir. Gerçek sevgi üretkendir; çünkü karşı tarafı tüketmez, büyütür.
Üretken sevgi şunları içerir:
Özen göstermek
Sorumluluk almak
Saygı duymak
Karşı tarafı anlamaya çalışmak
Onun özgürlüğünü yok etmemek
Gelişimini istemek
Sevgiye emek vermek
Üretken olmayan sevgi ise çoğu zaman sahiplenmeye, kıskançlığa, kontrol etmeye, bağımlılığa ya da yalnızlık korkusunu kapatma çabasına dönüşebilir. Bu durumda insan sevdiğini sandığı kişiyi canlı bir varlık olarak değil, kendi eksikliğini kapatacak bir nesne olarak kullanabilir.
Fromm'a göre üretken karakter, sevgiyi sahip olmak biçiminde değil, olmak biçiminde yaşar. Sevdiğini tutmaya değil, onunla birlikte büyümeye çalışır. Sevgi burada bir tüketim değil, yaşamı çoğaltan yaratıcı bir güçtür.
Üretken Karakter Ve Akıl Nasıl Birlikte Çalışır
Fromm'a göre sağlıklı insan yalnızca seven değil, aynı zamanda aklını özgürce kullanabilen insandır. Akıl, burada kuru zekâ ya da bilgi depolama değildir. Akıl, insanın gerçekliği yanılsamalardan, propagandadan, kör otoriteden, kalabalık psikolojisinden ve kendi korkularından ayırabilme gücüdür.
Üretken akıl şunları yapabilir:
Sorgular.
Anlamaya çalışır.
Körü körüne inanmaz.
Gerçeklikle temas kurar.
Kendi düşüncesini oluşturur.
İnsanı ve toplumu eleştirel biçimde değerlendirir.
Bilgiyi yaşamı destekleyen bir bilince dönüştürür.
Fromm'a göre akıl, sevgiden ayrı düşünülmemelidir. Sevgisiz akıl soğuk, hesapçı ve araçsal hale gelebilir. Akılsız sevgi ise kör bağımlılığa, romantik yanılsamaya veya kontrolsüz duygusallığa dönüşebilir.
Üretken karakterde sevgi ve akıl birlikte çalışır. Sevgi insana yön verir, akıl gerçeği gösterir. Sevgi sıcaklık verir, akıl berraklık verir. İkisi birleştiğinde insan hem derin hisseder hem doğru görmeye çalışır.
Üretken Karakter Ve Yaratıcılık Arasında Nasıl Bir İlişki Vardır
Fromm için yaratıcılık, yalnızca sanatçılara ait özel bir yetenek değildir. Yaratıcılık, insanın kendi içsel canlılığını dünyaya katabilmesidir. Bir insan düşünce üreterek, sevgi vererek, çocuk yetiştirerek, bir işi anlamlı hale getirerek, bir toplumsal soruna çözüm arayarak veya bir ilişkiyi onararak da yaratıcı olabilir.
Üretken karakter yaratıcıdır çünkü hayatı yalnızca tüketmez; dönüştürür.
Yaratıcı üretkenlik şunlarda görülebilir:
Sanatta
Bilimde
Eğitimde
Düşüncede
Sevgide
Ahlaki sorumlulukta
Toplumsal katkıda
Gündelik hayatı anlamlı biçimde kurmada
Üretken olmayan insan ise çoğu zaman hazır kalıpları tekrar eder. Başkasının düşündüğünü düşünür, başkasının istediğini ister, başkasının değer verdiğine değer verir. Otomatik uyum içinde yaşar.
Üretken karakter ise dünyaya kendi canlı cevabını verir. Bu cevap bazen bir eser, bazen bir fikir, bazen bir sevgi davranışı, bazen bir adalet arayışı, bazen de bir insanın başka bir insanı gerçekten görmesi olabilir.
Üretken Karakter Ve Özgürlük Arasında Nasıl Bir Bağ Vardır
Fromm'a göre gerçek özgürlük, yalnızca dış baskılardan kurtulmak değildir. Gerçek özgürlük, insanın kendi içsel güçlerini üretken biçimde kullanabilmesidir. Üretken karakter, özgürlüğü boşluk olarak değil; sevgi, akıl ve yaratıcı yaşam için bir imkan olarak yaşar.
Üretken olmayan insan özgürlükten korkabilir. Çünkü özgürlük sorumluluk ister, seçim ister, yalnız kalabilme gücü ister. Bu durumda kişi otoriteye teslim olabilir, kalabalığa uyabilir, tüketimle kendini yatıştırabilir veya kendi özgün benliğinden vazgeçebilir.
Üretken karakter ise özgürlüğü şöyle yaşar:
Kendi aklıyla düşünür.
Kendi vicdanının sorumluluğunu alır.
Kalabalığın onayına bağımlı kalmaz.
Sevgiyle bağ kurar ama kendini kaybetmez.
Yalnızlıktan kaçmadan üretken iç alan kurar.
Özgürlüğünü başkalarının özgürlüğünü yok etmek için kullanmaz.
Bu yüzden üretken özgürlük, bencillik değildir. Fromm'a göre insan gerçekten özgür olduğunda daha sorumsuz değil, daha bilinçli olur. Çünkü özgürlüğü sadece kendisi için değil, yaşamı desteklemek için kullanır.
Üretken Karakter Ve Sorumluluk Nasıl Birleşir
Üretken karakter, sorumluluktan kaçmaz. Fakat Fromm'un sorumluluk anlayışı, kişinin kendini ezmesi, başkasının hayatını sırtlanması ya da suçlulukla yaşaması değildir. Gerçek sorumluluk, insanın yaşam karşısında duyarlı, bilinçli ve aktif olmasıdır.
Üretken sorumluluk şunu söyler:
"Yaşamın karşısında kayıtsız değilim."
"Sevdiğim insana, topluma ve dünyaya karşı duyarlıyım."
"Özgürlüğümün sonuçlarını görmeye hazırım."
"Sadece tüketen değil, katkı sunan bir varlık olmak istiyorum."
Bu sorumluluk, insanı ağırlaştırmaz; olgunlaştırır. Çünkü üretken karakter sorumluluğu dış baskı olarak değil, kendi insanlığının doğal sonucu olarak yaşar.
Sorumluluktan kaçan insan ise hayatı başkalarının yönetmesini ister. Kendi kararlarının yükünü taşımaktan korkar. Böylece özgürlüğünü de zayıflatır.
Fromm'a göre insan ancak sorumluluk aldığında kendi hayatının öznesi olur. Sorumluluk, özgürlüğün bedeli değil; özgürlüğün olgun biçimidir.
Üretken Karakter Yabancılaşmayı Nasıl Aşar
Fromm'a göre yabancılaşma, insanın kendisine, emeğine, sevgisine, topluma ve yaşama uzaklaşmasıdır. Üretken karakter ise yabancılaşmanın karşısında duran canlı bir güçtür. Çünkü üretken insan dünyayla mekanik değil, anlamlı ve yaratıcı ilişki kurar.
Yabancılaşmış insan:
Çalışır ama emeğinde kendini bulamaz.
Tüketir ama doymaz.
İlişki kurar ama sevemez.
Özgür görünür ama otomatik uyum içinde yaşar.
Kendini pazarlanacak bir ürün gibi görür.
Üretken insan ise:
Emeğine anlam katar.
Sevgiyle bağ kurar.
Tüketmekten çok üretir.
Kendi aklıyla düşünür.
Kendi insanlık gücünü dünyaya taşır.
Bu yüzden üretken karakter, insanın kendine dönüş yoludur. İnsan ürettiğinde, sevdiğinde, düşündüğünde ve paylaştığında kendi varlığını yeniden hisseder. Yabancılaşmanın soğukluğu, üretken varoluşun sıcaklığıyla çözülmeye başlar.
Üretken Karakter Ve Sahip Olmak Ya Da Olmak Ayrımı Nasıl Bağlantılıdır
Fromm'un sahip olmak ya da olmak ayrımı, üretken karakteri anlamak için çok önemlidir. Üretken karakter, olmak biçimine yakındır. Çünkü hayatı elde etmek, biriktirmek ve kontrol etmek üzerinden değil; sevmek, paylaşmak, anlamak, yaratmak ve yaşamak üzerinden kurar.
Sahip olmak biçimi şöyle der:
"Bende ne var
""Neye sahibim
""Ne kadar biriktirdim
""Kim bana ait
""Nasıl görünürüm
"Üretken olmak biçimi ise şöyle sorar:
"Nasıl seviyorum
""Nasıl düşünüyorum
""Dünyaya ne katıyorum
""Kendi insanlığımı nasıl geliştiriyorum
""Yaşamla ne kadar canlı bağ kuruyorum
"Üretken karakter sahip olduğu şeyleri reddetmek zorunda değildir. Mesele yoksulluğu yüceltmek değildir. Mesele, sahip olunan şeylerin insanın ruhunu yönetmemesidir. Üretken insan eşyayı, bilgiyi, parayı ve başarıyı yaşamı desteklemek için kullanır; onları kendi varoluşunun merkezi yapmaz.
Üretken Karakter Ve Sağlıklı İnsan Anlayışı Nedir
Fromm'a göre sağlıklı insan, sadece belirtisiz, uyumlu ya da toplumsal kurallara uygun insan değildir. Sağlıklı insan, kendi insanlık güçlerini geliştirebilen insandır. Yani seven, düşünen, üreten, özgürleşen, sorumluluk alan ve yaşamı destekleyen kişidir.
Sağlıklı insanın özellikleri:
Sevme kapasitesi gelişmiştir.
Akıl ve vicdanla hareket eder.
Yaratıcıdır.
Özgürlüğü sorumlulukla yaşar.
Yabancılaşmayı azaltan bağlar kurar.
Sahip olmak yerine olmak biçimine yaklaşır.
Kendi benliğini pazarlanan bir ürün gibi görmez.
İnsanları araç değil, insan olarak görür.
Fromm'un sağlıklı insan anlayışı çok önemlidir çünkü toplumsal uyumu tek başına ölçüt yapmaz. Bir toplum hasta değerleri yüceltiyorsa, o topluma tamamen uyum sağlamak ruhsal sağlık olmayabilir.
Bu yüzden Fromm'a göre gerçek sağlık, insanın kendi içindeki yaşamı destekleyen güçleri özgürleştirmesidir. Sağlıklı insan, yalnızca sistemin işleyen parçası değil; sevgi ve akılla yaşayan bir özne olmalıdır.
Üretken Karakter Ve Toplumsal Karakter Arasında Nasıl Bir Fark Vardır
Fromm'un toplumsal karakter kavramı, toplumun bireylerin kişilik yapısını nasıl şekillendirdiğini anlatır. Bir toplum rekabeti, tüketimi, itaati, hızı ve görünürlüğü yüceltiyorsa, bireyler de bu değerleri içselleştirebilir. Fakat üretken karakter, toplumun otomatik kalıplarını sorgulayabilecek bir olgunluk taşır.
Toplumsal karakter kişiye şunu fısıldayabilir:
"Başarılı görün."
"Daha çok tüket."
"Uyum sağla."
"Sorgulama."
"Kendini pazarlanabilir hale getir."
Üretken karakter ise şunu sorar:
"Bu değerler gerçekten insanı büyütüyor mu
""Ben neye hizmet ediyorum
""Yaşamı mı destekliyorum, yoksa yalnızca sisteme mi uyuyorum
"Bu nedenle üretken karakter, kör isyan değil; bilinçli bağımsızlık taşır. Toplumla bağını koparmaz ama toplumu sorgulama cesaretini de korur.
Fromm'a göre sağlıklı toplum, üretken karakterin gelişmesine izin veren toplumdur. İnsanları yalnızca tüketici, iş gücü veya itaatkar kitle olarak görmeyen; sevgi, akıl ve dayanışmayı destekleyen toplum gerçek anlamda sağlıklıdır.
Üretken Karakter Neden Tüketim Toplumuna Karşı Bir Duruştur
Tüketim toplumu, insanı çoğu zaman alıcı, biriktirici, kıyaslayıcı ve imaj üreten bir varlığa dönüştürür. Üretken karakter ise bu akışa karşı insanın kendi içsel güçlerini canlı tutmasını sağlar.
Tüketim toplumu şöyle der:
"Satın al, tamamlan."
"Görün, değer kazan."
"Daha fazlası seni mutlu eder."
"Kimliğini sahip olduklarınla kur."
Üretken karakter şöyle der:
"Sev, derinleş."
"Üret, anlam kat."
"Paylaş, insanlaş."
"Düşün, özgürleş."
"Ol, sadece sahip olma."
Fromm'a göre tüketim toplumunda insanın ruhu kolayca pasifleşebilir. Sürekli dışarıdan uyarı bekler, kısa süreli hazlarla oyalanır, kendi içindeki yaratıcı gücü kullanmayı unutur.
Üretken karakter bu pasifliği kırar. İnsan yalnızca alan değil, veren; yalnızca tüketen değil, dönüştüren; yalnızca izleyen değil, katılan bir varlık haline gelir. Bu, modern çağda çok derin bir ruhsal direniştir.
Üretken Karakter Ve Vicdan Arasında Nasıl Bir Bağ Vardır
Fromm'un düşüncesinde vicdan, yalnızca dış otoritenin içselleştirilmiş sesi değildir. Üretken insanın vicdanı, yaşamı destekleyen, insanlığı büyüten ve kişinin gerçek potansiyeline sadık kalmasını isteyen içsel bir rehberdir.
Fromm, otoriter vicdan ile hümanist vicdan arasında ayrım yapar.
Otoriter vicdan şöyle konuşabilir:
"İtaat et."
"Sorgulama."
"Suçlusun."
"Otoritenin dışına çıkma."
Hümanist vicdan ise şöyle konuşur:
"İnsanlığını gerçekleştir."
"Yaşamı destekle."
"Sevgi ve akılla hareket et."
"Kendi potansiyeline ihanet etme."
Üretken karakter, hümanist vicdanla bağlantılıdır. Bu vicdan insanı ezmez; uyandırır. Korkutmaz; olgunlaştırır. İtaate değil, insan olmaya çağırır.
Bu nedenle üretken karakter, ahlaki olarak da canlıdır. İyi olanı sadece dış ceza korkusuyla değil, yaşamı büyütme sorumluluğuyla seçer.
Üretken Karakter Sevgiyi Nasıl Yaşar
Üretken karakter için sevgi, sahip olmak değil; yaşama aktif biçimde katılmaktır. Seven insan, sevdiğini tüketmez, kullanmaz, kontrol etmez, kendi eksikliğinin ilacı yapmaz. Onun varlığını görür, gelişimini önemser, özgürlüğüne saygı duyar ve ilişkiye emek verir.
Üretken sevgi:
Karşı tarafı özne olarak görür.
Kontrol yerine saygı taşır.
Kıskançlığı sevginin kanıtı saymaz.
Sorumluluğu yük değil, duyarlılık olarak yaşar.
Özen gösterir ama boğmaz.
Bilgiyle anlamaya çalışır.
Vermekten korkmaz.
Üretken olmayan sevgi ise genellikle şu biçimlere kayabilir:
Sahiplenme
Bağımlılık
Kontrol
Duygusal ticaret
Yalnızlık korkusunu kapatma
Karşı tarafı ideal nesne yapma
Fromm'a göre üretken karakter, sevgiyi insanın en büyük yaratıcı gücü olarak yaşar. Sevgiyle insan yalnızlığını aşar ama özgürlüğünü kaybetmez. Bağ kurar ama benliğini yok etmez.
Üretken Karakter Bilgiyi Nasıl Kullanır
Üretken karakter için bilgi, sahip olunacak bir nesne değil; insanı ve dünyayı daha derin anlamaya yarayan canlı bir süreçtir. Fromm'un sahip olmak ve olmak ayrımı burada yeniden önem kazanır.
Sahip olmak biçiminde bilgi:
Depolanır.
Gösterişe dönüşür.
Üstünlük aracı olabilir.
Ezberlenir ama yaşanmaz.
İnsanı dönüştürmeyebilir.
Üretken karakterde bilgi:
Sorgulanır.
İçselleştirilir.
Hayata bağlanır.
İnsanı daha bilinçli yapar.
Sevgi ve sorumlulukla birleşir.
Bilgelik yönünde derinleşir.
Üretken insan bilgiyi başkalarını ezmek için değil, yaşamı anlamak ve geliştirmek için kullanır. Bilgi onda kuru bir mülkiyet değil; aydınlatıcı bir varoluş biçimi olur.
Bu yüzden Fromm'a göre gerçek bilgi, insanı daha çok insan yapıyorsa değerlidir. Bilmek, yalnızca zihinde biriktirmek değil; yaşama daha bilinçli katılmaktır.
Üretken Karakter Nasıl Gelişir
Üretken karakter kendiliğinden ve zahmetsiz biçimde oluşmaz. İnsan, kendi içsel güçlerini geliştirmek için bilinçli çaba göstermelidir. Sevgi, akıl, yaratıcılık, sorumluluk ve özgürlük kapasitesi emek ister.
Üretken karakteri geliştiren yollar:
Kendi duygularını ve ihtiyaçlarını tanımak
Sevme kapasitesini geliştirmek
Sahip olmak yerine olmak biçimini güçlendirmek
Tüketimle boşluk kapatmayı sorgulamak
Yaratıcı üretime alan açmak
Eleştirel düşünceyi canlı tutmak
Kendi vicdanıyla ilişki kurmak
Toplumsal sorumluluk almak
İnsanı araç değil, insan olarak görmek
Özgürlüğü sorumlulukla birlikte yaşamak
Bu gelişim bir anda tamamlanmaz. Üretken karakter, insanın her gün verdiği küçük seçimlerle büyür. Daha bilinçli sevmek, daha dürüst düşünmek, daha anlamlı üretmek, daha az tüketimle daha çok yaşamak, daha fazla görünmek yerine daha gerçek olmak bu yolun adımlarıdır.
Fromm'a göre insan tamamlanmış bir varlık değil; kendini gerçekleştirme imkanı taşıyan açık bir varlıktır. Üretken karakter bu imkanın yaşama dönüşmesidir.
Üretken Karakterin Önündeki Engeller Nelerdir
Üretken karakterin gelişmesini engelleyen birçok içsel ve toplumsal etken vardır. İnsan içsel korkular, yalnızlık kaygısı, otoriteye bağımlılık, tüketim arzusu, otomatik uyum ve yabancılaşma nedeniyle kendi üretken güçlerinden uzaklaşabilir.
Başlıca engeller:
Sahip olmak biçimine saplanmak
Tüketim kültürünün etkisi
Otoriteye kör bağlılık
Kalabalığa uyma korkusu
Kendi aklını kullanmaktan kaçmak
Sevgi yerine kontrol aramak
Yaratıcılık yerine tekrar etmek
İçsel boşluğu dış başarıyla kapatmak
Kendini pazarlanacak bir ürün gibi görmek
Bu engeller insanı pasifleştirir. Kişi dışarıdan hareketli görünebilir ama içeride üretken olmayabilir. Sürekli çalışabilir ama yaşamla yaratıcı bağ kuramayabilir. Sürekli tüketebilir ama doymaz. Sürekli ilişki kurabilir ama sevemez.
Üretken karakter bu engelleri fark ederek gelişir. Farkındalık burada ilk adımdır; çünkü insan kendisini neyin yabancılaştırdığını görmeden kendine geri dönemez.
Fromm'un Üretken Karakter Anlayışı Günümüz İnsanına Ne Öğretir
Fromm'un üretken karakter anlayışı günümüz insanı için son derece değerlidir. Çünkü çağımızda insan çoğu zaman üretken görünür ama aslında sadece meşguldür. Çok çalışır, çok tüketir, çok paylaşım yapar, çok görünür olur; fakat içsel olarak sevgi, anlam, yaratıcılık ve özgürlük bakımından yoksullaşabilir.
Fromm bize şunu öğretir:
Çok çalışmak üretken karakter demek değildir.
Başarı, insanlıkla birleşmezse boşluk üretebilir.
Sevgi, üretken karakterin kalbidir.
Akıl, insanı otorite ve kalabalık karşısında özgürleştirir.
Yaratıcılık, ruhun yaşama katılma biçimidir.
Tüketmek yerine üretmek insanı canlandırır.
Sahip olmak yerine olmak insanı derinleştirir.
Sağlıklı insan, yalnızca uyumlu değil; bilinçli, sevgi dolu ve üretkendir.
Modern insan için en önemli soru şudur: "Ben gerçekten üretiyor muyum, yoksa sadece sistemin istediği biçimde hareket mi ediyorum
" Fromm'un cevabı nettir: Gerçek üretkenlik, insanın kendi ruhunu, sevgisini, aklını ve emeğini hayata katabilmesidir.
Son Söz Tüketen İnsandan Üreten İnsana, Sahip Olmaktan Olmaya Uzanan Frommcu İnsanlaşma Yolculuğu
Erich Fromm'un üretken karakter anlayışı, insanın yalnızca yaşayan değil, yaşamı çoğaltan bir varlık olabileceğini gösterir. İnsan dünyaya sadece almak, tüketmek, biriktirmek, kontrol etmek ve görünmek için gelmez. İnsan sevmek, düşünmek, yaratmak, paylaşmak, sorumluluk almak ve kendi içindeki yaşam güçlerini dünyaya katmak için de vardır.
Üretken karakter, modern çağın yüzeysel verimlilik anlayışından çok daha derindir. Bir insan çok çalışabilir ama üretken olmayabilir. Çok kazanabilir ama insanlık bakımından yoksullaşabilir. Çok bilgiye sahip olabilir ama bilgelikten uzak kalabilir. Çok ilişki kurabilir ama gerçekten sevemeyebilir. Çok özgür görünebilir ama kalabalığın beklentilerine, tüketim kültürüne ve sosyal onaya teslim olabilir.
Fromm bize şunu hatırlatır: Sağlıklı insan, yalnızca topluma uyum sağlayan insan değildir. Sağlıklı insan, kendi içindeki sevgi, akıl, vicdan, yaratıcılık ve özgürlük kapasitesini geliştiren insandır. Eğer toplum insanı sadece tüketici, çalışan, rekabet eden ve kendini pazarlayan bir varlık haline getiriyorsa; insanın görevi bu akış içinde kendi üretken insanlığını koruyabilmektir.
Üretken karakterin kalbinde sevgi vardır. Çünkü sevgi, insanı kendi dar benliğinden çıkarır ve başkasının varlığına özenle yöneltir. Akıl vardır; çünkü insanı kör otoriteden, yanılsamadan ve otomatik uyumdan kurtarır. Yaratıcılık vardır; çünkü insanı pasif tüketici olmaktan çıkarıp dünyaya anlam katan bir özne haline getirir. Özgürlük vardır; çünkü insan kendi hayatının sorumluluğunu alır. Sorumluluk vardır; çünkü gerçek özgürlük yaşam karşısında kayıtsızlık değil, bilinçli katılımdır.
Üretken karakter, insanın sahip olmak biçiminden olmak biçimine doğru yürüyüşüdür. Daha çok şeye sahip olarak değil; daha derin severek, daha doğru düşünerek, daha anlamlı üreterek, daha bilinçli paylaşarak ve daha sahici yaşayarak insanlaşma yoludur.
