Bürûc Suresi 3. Ayette “Şahit Olana Ve Şahit Olunana Andolsun” Buyrulması Ne Anlama Gelir Ve Bu Gizemli İfade İnsan, Kıyamet Günü, Evren Ve Hakikatin Tanıklığı Açısından Nasıl Yorumlanmıştır 
Bürûc Suresi 3. Ayette Ne Buyrulur
Bürûc Suresinin üçüncü ayetinde anlam olarak:
“Şahit olana ve şahit olunana andolsun.”
buyrulur.
İlk ayette:
burçlarla dolu göğe,
ikinci ayette:
vaat edilen güne
yemin edilmişti.
Üçüncü ayette ise:
tanıklık
teması ortaya çıkar.
Bu çok dikkat çekicidir.
Çünkü hemen ardından:
hendek sahiplerinin zulmü
anlatılacaktır.
Yani sure daha olayın kendisine geçmeden:
gök, hesap ve şahitlik
üçlüsünü kurar.
“Şâhid” Ve “Meşhûd” Ne Anlama Gelir
Ayette geçen:
“şâhid”
şahit olan,
gören,
tanıklık eden
demektir.
“meşhûd” ise:
şahit olunan,
görülen,
tanıklığa konu olan
şey veya olay
anlamına gelir.
Bu ifade kasıtlı biçimde genel bırakılmıştır.
Bu yüzden klasik tefsir geleneğinde:
çok sayıda yorum
ortaya çıkmıştır.
Neden Ayetin İfadesi Bu Kadar Açık Uçludur
Çünkü bazen geniş bırakılan bir ifade:
tek bir anlamdan daha fazlasını taşıyabilir.
“Şahit” ve “şahit olunan”:
insan,
melek,
peygamber,
kıyamet günü,
cuma günü,
Arefe günü,
evren
veya belirli olaylar
şeklinde yorumlanmıştır.
Bu çeşitlilik:
ayetin zayıf olduğu anlamına gelmez.
Tam tersine:
tanıklık fikrinin çok katmanlı olduğunu
gösterir.
En Güçlü Ortak Anlam Nedir
Farklı yorumların ortak noktası şudur:
Hakikat tanıksız değildir.
Bir olay yaşanır.
İnsanlar görür.
Melekler kaydeder.
İnsan bedeni şahit olabilir.
Yeryüzü şahitlik edebilir.
Ve en önemlisi:
Kur’an’ın teolojik perspektifinde Allah:
her şeyi bilir.
Bu nedenle:
zulüm gizli yapılmış olsa bile
tam anlamıyla görünmez kalmaz.
Şahitlik Neden Bürûc Suresinde Özellikle Önemlidir
Çünkü sure birazdan:
inanan insanların:
ateş hendeklerinde işkence gördüğünü
anlatacaktır.
Zalimlerin en büyük psikolojik avantajlarından biri:
şu olabilir:
“Biz güçlüyüz, istediğimizi yaparız ve kimse bizi durduramaz.”
Şahitlik yemini ise:
bu güveni kırar.
Sanki şöyle denir:
“Yaptığınız şey görüldü.”
Hendek Sahiplerinin Zulmü Gerçekten “Şahit Olunan” Bir Olay Gibi mi Sunulur
Evet, surenin edebî akışı bunu güçlü biçimde düşündürür.
Birazdan zalimlerin:
ateşin başında oturdukları
ve müminlere yaptıklarını seyrettikleri
anlatılacaktır.
Yani ironik biçimde:
zalimler de kendi zulümlerinin:
şahidi
olur.
Onlar başkalarının acısını izler.
Ama aynı anda:
kendi suçlarının da tanığı hâline gelirler.
Zalim Kendi Suçuna Şahit Olabilir mi
Evet.
Bu çok derin bir fikirdir.
Bir insan:
yaptığı kötülüğü unutmaya çalışabilir.
Ama çoğu zaman:
ne yaptığını bilir.
Kendi içinde:
olayın bir tanığı vardır.
Bu nedenle suç:
yalnız dışarıdaki kayıtlarla değil,
kişinin kendi hafızası ve vicdanıyla
da taşınabilir.
Bürûc’un şahitlik teması bu yüzden:
yalnız dış tanığı değil,
iç tanığı
da düşündürür.
İnsanların Şahitliği Neden Önemlidir
Çünkü toplumsal adalet:
tanıklığa dayanır.
Bir suç varsa:
görenlerin konuşması
hakikatin ortaya çıkmasını sağlayabilir.
Ama insanlar:
korkabilir.
Satın alınabilir.
Unutabilir.
Ölebilir.
Bu nedenle Kur’an’ın ahiret anlayışında:
adaletin yalnız insan tanıklığına bağlı olmadığı
vurgulanır.
Nihai hesap:
eksik insan kayıtlarını aşar.
Meleklerin Şahitliğiyle İlgili Bir Yorum Var mıdır
Evet.
Kur’an’ın genel anlatısında:
insanın amellerini kaydeden meleklerden
söz edilir.
Bu yüzden bazı yorumlarda:
şahitlik kavramı:
ilahî kayıt düzeniyle
ilişkilendirilebilir.
Burada temel fikir şudur:
İnsan eylemleri kayıtsız ve sahipsiz değildir.
Ayrıntının gaybî mahiyeti:
kesin biçimde bilinemez.
Ama ahlaki mesaj açıktır.
Yeryüzünün Şahit Olması Fikriyle Bağ Kurulabilir mi
Kur’an’ın başka yerlerinde:
yeryüzünün haberlerini anlatacağından
söz edilir.
Bu nedenle daha geniş Kur’an bağlamında:
mekânın bile:
insan eylemlerinin sessiz tanığı
gibi düşünülmesi mümkündür.
Bir insan:
“Burada kimse yok.”
diyebilir.
Ama dini perspektifte:
mekânın boş olması,
olayın metafizik anlamda şahitliksiz olduğu
anlamına gelmez.
“Şahit Olunan” Kıyamet Günü Olabilir mi
Klasik yorumlarda bu da vardır.
Kıyamet günü:
bütün insanların toplandığı,
amel defterlerinin açıldığı,
hakikatin görünür hâle geldiği
büyük gün olduğu için:
“meşhûd”, yani şahit olunan gün
olarak anlaşılabilir.
Bu yorum 2. ayetteki:
“vaat edilen gün”
ifadesiyle de güçlü biçimde bağ kurar.
Belirli Mübarek Günlerle İlgili Yorumlar Neden Yapılmıştır
Tefsir geleneğinde:
“şahit” ve “şahit olunan”
için:
cuma günü,
Arefe günü
ve başka mübarek zamanlarla ilgili
yorumlar da aktarılmıştır.
Bunlar:
rivayet temelli açıklama çeşitliliğini
gösterir.
Ancak ayetin lafzı:
tek bir yorumu zorunlu kılacak kadar dar değildir.
Bu yüzden en güvenli yaklaşım:
tanıklık temasını merkezde tutup farklı rivayetleri ihtimal olarak görmek
olabilir.
Allah Şahit Olarak Düşünülebilir mi
Kur’an’ın genel teolojisinde:
Allah her şeye şahittir.
Dolayısıyla:
“şahit”
kavramının en büyük anlam ufkunda:
ilahî şahitlik
de vardır.
Ancak bu ayetteki “şâhid” kelimesinin:
yalnız ve kesin biçimde Allah anlamına geldiğini
söylemek zorunlu değildir.
Fakat surenin mesajı açısından:
Allah’ın hiçbir zulümden habersiz olmadığı
kesindir.
Gizli Yapılan Zulüm Gerçekten Gizli Kalabilir mi
İnsanlardan:
evet.
Tarihten:
bazen.
Belge kalmayabilir.
Tanıklar öldürülebilir.
Kayıtlar yok edilebilir.
Ama Bürûc’un teolojik iddiası şudur:
Hakikatin kendisi yok olmaz.
Bu yüzden şahitlik yemini:
özellikle gizli kötülük yapanlar için:
çok güçlü bir uyarıdır.
Mazlum Açısından Şahitlik Ne Anlama Gelir
Mazlum için:
“Seni gören olmadı.”
duygusu çok ağır olabilir.
Bir insan:
acı çeker.
Kimse inanmaz.
Kimse yardım etmez.
Bu durumda:
“Benim yaşadığım şey gerçekten oldu mu?”
gibi sarsıcı bir yalnızlık duygusu oluşabilir.
Şahitlik fikri:
dini perspektifte:
“Yaşadığın şey kaybolmadı, görüldü.”
tesellisi taşır.
Şahitlik Ve Adalet Arasındaki Bağ Nedir
Adalet için:
gerçeğin bilinmesi gerekir.
Ne oldu?
Kim yaptı?
Kime yapıldı?
Niyet neydi?
Şartlar neydi?
İnsan mahkemelerinde bu bilgiler:
eksik olabilir.
Kur’an’ın ilahî adalet anlayışında ise:
bilgi eksikliği problemi yoktur.
Bu yüzden şahitlik:
nihai adaletin:
bilgi temelidir.
Bu Ayet Günlük Hayatta İnsana Ne Söyler
Şunu:
“Kimse görmüyor” diye bir ahlak kurma.
Dürüstlüğün:
seyirciye bağlı olmasın.
Bir hak varsa:
kimse bakmasa da koru.
Bir kötülük yapacaksan:
yakalanmama ihtimalini:
ahlaki izin sanma.
Çünkü karakter:
çoğu zaman:
şahit olmadığını sandığın yerde
ortaya çıkar.
İlk Üç Ayet Birlikte Nasıl Bir Temel Kurar
- ayet:
Burçlarla dolu gök.
- ayet:
Vaat edilen gün.
- ayet:
Şahit ve şahit olunan.
Bu üçlü:
surenin bütün ana düşüncesini hazırlamaktadır:
Kudret vardır.
Hesap vardır. Şahitlik vardır.Sonra:
insan zulmü anlatılır.
Bu sıralama sanki zalime daha olay başlamadan şöyle der:
“Gücün sınırlı, hesabın gelecek ve yaptığın şey bilinmektedir.”
Bürûc Suresi 3. Ayetin En Derin Mesajı Nedir
Bürûc Suresinin üçüncü ayeti:
“Şahit olana ve şahit olunana andolsun.”
der.
Bu kadar kısa bir ifade:
insan hayatının çok temel bir korkusuna dokunur:
Ya hakikat unutulursa?
Bir insan haksızlığa uğrar.
Kimse görmez.
Bir suç işlenir.
Delil kalmaz.
Bir zalim:
tarihi kendi istediği gibi yazar.
Tanıklar susturulur.
Belgeler yok edilir.
İnsanların hafızası değişir.
Ve yıllar sonra:
gerçekle yalan birbirine karışabilir.
İşte Bürûc’un şahitlik yemini:
tam bu korkunun karşısına dikilir.
Dini perspektifte:
hakikat, insan hafızasına bağımlı değildir.
Bir olayın tanığı:
yalnız onu gören birkaç insan değildir.
Kur’an’ın dünyasında:
Allah bilir.
Ameller kaydedilir.
İnsan kendi eylemiyle karşılaşır.
Ve büyük hesap günü:
gizli olan açığa çıkar.
Bu özellikle Bürûc Suresi için son derece önemlidir.
Çünkü biraz sonra:
ateşin çevresinde oturan zalimler
anlatılacaktır.
Onlar:
müminleri yakarken:
seyrederler.
Kendilerini gözlemci sanırlar.
Ama fark etmedikleri şey şudur:
Onlar da gözlemlenmektedir.
Bu, surenin en güçlü ironilerinden biridir.
Zalim:
başkasının acısının seyircisi olduğunu sanır.
Oysa aynı anda:
kendi suçunun sanığıdır.
Şahitlik bu nedenle sadece:
“Biri gördü.”
demek değildir.
Daha derinde:
“Hakikat yok edilemez.”
demektir.
İnsan bunu kendi günlük hayatına da taşıyabilir.
Kimsenin görmediği bir iyilik yaptın.
Unutulabilir.
Ama dini perspektifte:
değeri kaybolmaz.
Kimsenin bilmediği bir haksızlık yaptın.
Gizli kalabilir.
Ama hakikati ortadan kalkmaz.
Bu yüzden ayet hem:
uyarı
hem:
tesellidir.
Zalime:
“Yaptığın görüldü.”
Mazluma:
“Yaşadığın unutulmadı.”
İyilik yapana:
“Emeğin kaybolmadı.”
der.
Belki Bürûc Suresi 3. ayetin en derin mesajı şudur:
İnsan tarihi hakikati unutabilir, çarpıtabilir ve susturabilir; fakat Bürûc’un şahitlik anlayışında hiçbir gerçeklik mutlak anlamda tanıksız değildir. Zulmün en büyük yanılgısı kimsenin görmediğini sanmak, mazlumun en büyük tesellisi ise hakikatin kaybolmadığını bilmektir.
