En‘âm Suresi 65. Ayette “De ki: O, Size Üstünüzden veya Ayaklarınızın Altından Bir Azap Göndermeye yahut Sizi Gruplara Ayırıp Birbirinize Şiddet Tattırmaya Kadirdir. Bak, Anlasınlar Diye Ayetleri Nasıl Çeşitli Şekillerde Açıklıyoruz” İfadesi Ne Anlama Gelir 
En‘âm Suresi 65. ayet, önceki ayetlerdeki kriz, kurtuluş, unutma ve tevhid temasını bu kez toplumsal boyuta taşır.
Ayet üç farklı tehlike biçiminden söz eder:
Üstten gelen azap.
Alttan gelen azap.
Toplumun gruplara bölünmesi ve birbirine şiddet tattırması.
Bu anlatımın en çarpıcı tarafı şudur:
Bazen insanın en büyük tehlikesi dış düşman değil, kendi iç bölünmesi olabilir.
“Üstünüzden Bir Azap Göndermeye Kadirdir” Ne Demektir
Klasik tefsirlerde bu ifade farklı biçimlerde yorumlanmıştır.Gökyüzünden gelen afetler,
fırtına,
yıldırım,
şiddetli yağış
gibi olaylar bu anlam alanında düşünülmüştür.
Ancak ayetin ana vurgusu tek bir afet türü değil, insanın yukarıdan gelebilecek tehlike karşısındaki kırılganlığıdır.
“Ayaklarınızın Altından” İfadesi Ne Anlama Gelir
Bu da yerden gelen tehlikeleri düşündürür.Deprem,
çökme,
yer hareketleri
gibi olaylar klasik yorumlarda bu kapsamda değerlendirilmiştir.
Ama yine de her modern afeti doğrudan bu ayetin özel bir cezası gibi yorumlamak doğru değildir.
Ayetin mesajı daha geneldir:
İnsan güvenli sandığı zeminin bile mutlak sahibi değildir.
Her Doğal Afet İlahi Azap mıdır
Hayır.Bu ayrım çok önemlidir.
Bir deprem olduğunda:
“Allah bu toplumu cezalandırdı.”
demek için elimizde vahye dayalı özel bir bilgi yoktur.
Depremin jeolojik sebepleri vardır.
Selin meteorolojik sebepleri vardır.
Kur’an’daki belirli tarihsel azap anlatılarıyla bugünkü her doğal olayı özdeşleştirmek doğru değildir.
“Sizi Gruplara Ayırmak” Ne Anlama Gelir
Ayetin kullandığı ifade, toplumun parçalanmasını anlatır.İnsanlar:
mezheplere,
kabilelere,
çıkar gruplarına,
düşman kamplara
ayrılabilir.
Farklılık kendi başına sorun değildir.
Sorun, farklılığın düşmanlığa dönüşmesidir.
Her Grup veya Farklılık Kötü müdür
Hayır.İnsanların farklı düşünceleri olabilir.
Farklı kültürleri olabilir.
Farklı yorumları olabilir.
Sorun farklılık değil;
nefret,
şiddet,
ötekileştirme,
adaletsizlik
üretmesidir.
Ayetin eleştirdiği şey, toplumsal çoğulluk değil parçalayıcı düşmanlıktır.
“Birbirinize Şiddet Tattırmak” Ne Demektir
Bu ifade iç çatışmayı anlatır.Toplumun bir kesimi diğerine zarar verir.
Şiddet büyür.
İntikam döngüsü oluşur.
Bir süre sonra toplum kendi kendisini tüketmeye başlayabilir.
Bu, dışarıdan gelen tehlikeden bazen daha yıkıcı olabilir.
İç Çatışma Neden Bu Kadar Tehlikelidir
Çünkü güveni yok eder.Komşu komşudan korkar.
Gruplar birbirini düşman görür.
İnsanlar ortak iyilik fikrini kaybeder.
Toplum fiziksel olarak ayakta olsa bile ahlaken parçalanabilir.
Bir Toplum Nasıl Kutuplaşmaya Başlar
Genellikle bir anda değil.Önce farklılık büyütülür.
Sonra karşı taraf küçümsenir.
Ardından insanlığı sorgulanır.
Sonra şiddet daha kolay meşrulaştırılır.
Bu yüzden nefret dili, fiziksel şiddetten çok önce başlayabilir.
Bu Ayet İnsanların Birbirine Düşman Olmasını Allah’ın İstemesi Anlamına mı Gelir
Ayet Allah’ın kudretini ve böyle bir sonuca izin verebileceğini anlatır; bunu ahlaki ideal olarak sunmaz.Kur’an’ın genel öğretisinde:
adalet,
barış,
sulh,
merhamet
öne çıkar.
İç çatışma bir ideal değil, uyarıcı bir sonuç olarak anlatılır.
“Azap” Kavramı Burada Sadece Doğal Olayları mı İfade Eder
Hayır.Ayetin üçüncü kısmı çok açık biçimde toplumsal bir azap biçimi gösterir:
İnsanların birbirine şiddet tattırması.
Yani bazen bir toplumun büyük acısı gökten veya yerden değil, kendi içinden çıkabilir.
İnsanların Birbirine Zarar Vermesi Neden “Azap” Gibi Tasvir Edilebilir
Çünkü sonuç çok ağırdır.Aileler parçalanır.
Güven yok olur.
Ekonomi çöker.
Çocuklar travma yaşar.
İnsanlar yerinden edilir.
Toplumun iç savaşı, uzun yıllar süren yaralar bırakabilir.
Bu yüzden iç düşmanlık sadece siyasi değil, büyük bir insani felaket olabilir.
Bu Ayet Siyasi Farklılıklara Nasıl Bakmayı Öğretir
Farklı görüşlerin varlığı tek başına problem değildir.Asıl tehlike, siyasi rakibi insanlıktan çıkarmaktır.
Bir toplum:
“Benim gibi düşünmeyen düşmandır.”
noktasına gelirse parçalanma başlar.
Ayetin ruhundan çıkarılabilecek ders şudur:
Farklılık, şiddete dönüşmemelidir.
En‘âm 64 ve 65 Birlikte Nasıl Okunmalıdır
En‘âm 64’te insan krizden kurtuluyor ama sonra tekrar ortak koşabiliyordu.En‘âm 65’te ise unutkanlığın ardından çok daha ciddi tehlikeler hatırlatılıyor.
Yani:
Kurtuluş → Unutma → Yeni kırılganlıklar.
İnsan bir tehlikeden kurtulunca tamamen güvende olduğunu sanmamalıdır.
“Bak, Ayetleri Nasıl Çeşitli Şekillerde Açıklıyoruz” Ne Anlama Gelir
Kur’an aynı gerçeği farklı örneklerle anlatır.Bazen bireysel kriz.
Bazen doğal tehlike.
Bazen toplumsal parçalanma.
Ama hedef aynıdır:
İnsan anlasın.
Yani mesaj sadece korku üretmek için değil, farkındalık oluşturmak içindir.
“Anlasınlar Diye” İfadesi Neden Önemlidir
Çünkü amaç kör korku değildir.Anlamak.
Ders çıkarmak.
Sebep-sonuç ilişkisini görmek.
İnsan şu soruyu sormalıdır:
“Bir toplum ne yaparsa kendi içinden çökebilir?”
Bu soru, ayetin toplumsal yönünü çok güçlü hâle getirir.
Toplumsal Barışı Korumanın En Temel Şartları Nelerdir
Adalet.Hukuk.
Karşılıklı saygı.
Şiddetten uzak durmak.
Farklılıkları şeytanlaştırmamak.
Güçlü olanın zayıfı ezmemesi.
Bunlar sadece siyasi ilkeler değil, toplumsal hayatta kalma şartlarıdır.
Nefret Dili Neden Küçümsenmemelidir
Çünkü dil davranışın öncüsüdür.İnsan bir grubu sürekli:
hain,
değersiz,
insan dışı
gibi görmeye başlarsa ona zarar vermek psikolojik olarak kolaylaşabilir.
Bu nedenle toplumsal barış, dilin ahlakıyla da başlar.
Bu Ayetin Günümüz İnsanına En Büyük Mesajı Nedir
Belki de şu:Bir toplumun en büyük tehdidi her zaman dışarıda değildir.
İçeride adalet çökerse,
nefret büyürse,
insanlar birbirini düşman görürse
toplum kendi kendisini yaralayabilir.
Bu yüzden birlikte yaşama kültürü, lüks değil zorunluluktur.
En‘âm Suresi 65. Ayet Bize Bugün Ne Söylüyor
En‘âm Suresi 65. ayet insanın güven duygusunu çok ciddi biçimde sorgular.İnsan şöyle düşünebilir:
“Gökyüzü yerinde.”
“Toprak sağlam.”
“Toplum düzenli.”
“Her şey kontrol altında.”
Ama ayet üç farklı kırılganlık gösterir:
Yukarıdan gelen tehlike.
Aşağıdan gelen tehlike.
Ve belki en korkuncu:
İnsanın insana dönüşmesi.
Çünkü doğal afetler yıkıcıdır ama insanlar bazen birlikte yeniden inşa eder.
İç çatışmada ise yeniden inşa edecek insanlar bile birbirine güvenmeyebilir.
Bu nedenle ayetin üçüncü uyarısı çok derindir.
Bir toplumda insanlar birbirini dinlemeyi bırakırsa,
herkes diğerini düşman görürse,
adalet grup çıkarına göre uygulanırsa,
nefret dili normalleşirse,
fiziksel şiddetin zemini hazırlanabilir.
Bu ayet farklı düşünmenin yasaklanmasını istemez.
Tam tersine, farklılığın düşmanlığa dönüşmemesi gerektiğini düşündürür.
Çünkü birlik, herkesin aynı olması değildir.
Birlik, farklı insanların birbirini yok etmeden yaşayabilmesidir.
Ayrıca ayeti modern afetlere doğrudan:
“Bu kesin Allah’ın cezasıdır.”
diye uygulamak da doğru değildir.
Asıl ders, insanın kırılganlığını fark etmesidir.
Ne gökyüzüne hükmediyoruz.
Ne yere.
Ne de toplumsal düzenin sonsuza kadar süreceğini garanti edebiliyoruz.
Bu nedenle kibir yerine tedbir gerekir.
Nefret yerine adalet.
Kutuplaşma yerine diyalog.
İntikam yerine hukuk.
Ve belki En‘âm 65’in bugün için en güçlü cümlesi şudur:
Bir toplumu yıkan şey her zaman dışarıdan gelen felaket değildir; bazen insanların birbirini düşman görmeye başlaması, gökten düşen bir afetten daha uzun ve daha derin yaralar açabilir.
