En‘âm Suresi 69. Ayette “Allah’a Karşı Gelmekten Sakınanlara Onların Hesabından Bir Sorumluluk Yoktur; Fakat Bir Hatırlatma Yapmaları Gerekir. Umulur ki Onlar da Sakınırlar” İfadesi Ne Anlama Gelir 
En‘âm Suresi 69. ayet, bir önceki ayetteki alaycı ve küçümseyici ortamlardan uzaklaşma emrini tamamlar.
En‘âm 68’de:
“Başka bir söze geçinceye kadar onlardan uzak dur.”
denmişti.
Şimdi ise çok önemli bir denge kuruluyor:
Onların hesabı sana ait değildir.
Ama:
Hatırlatma görevi tamamen ortadan kalkmaz.
Yani Kur’an iki uçtan da uzak durur.
Bir tarafta:
“Herkesi ben düzelteceğim.”
yanılgısı vardır.
Diğer tarafta:
“Kim ne yaparsa yapsın, beni ilgilendirmez.”
kayıtsızlığı.
Ayet ikisinin arasına ahlaki bir çizgi koyar.
“Allah’a Karşı Gelmekten Sakınanlara Onların Hesabından Bir Sorumluluk Yoktur” Ne Demektir
Bu ifade, bir insanın başkasının nihai hesabını taşımadığını anlatır.Sen:
başkasının bütün tercihlerinden,
inançlarından,
ısrarlarından
sorumlu değilsin.
Kendi sorumluluğunu yerine getirdikten sonra onun hesabı Allah’a aittir.
Bu, insanı gereksiz bir manevi yükten kurtarır.
İnsan Başkasının Günahını Taşır mı
Kur’an’ın genel ilkesi, herkesin kendi yaptığından sorumlu olmasıdır.Bir insanın yanlış yapması otomatik olarak seni suçlu yapmaz.
Ancak:
teşvik ediyorsan,
destekliyorsan,
ortak oluyorsan
durum değişebilir.
En‘âm 69’un bağlamında ise mesele, yanlış konuşmanın yapıldığı ortamda bulunan takva sahiplerinin sorumluluğudur.
Bu Ayet “Beni İlgilendirmez” Demeye İzin Veriyor mu
Tam olarak değil.Çünkü ayet hemen ardından:
“Fakat bir hatırlatma…”
der.
Yani:
Başkasının hesabını üstlenme.
Ama uygun olduğunda doğruyu hatırlat.
Bu, sorumluluk ile sınır bilinci arasındaki dengedir.
“Hatırlatma” Ne Anlama Gelir
Hatırlatma;uyarmak,
bir gerçeği yeniden söylemek,
insanı düşünmeye davet etmek
anlamı taşır.
Ama zorlamak anlamına gelmez.
Hatırlatma kapıyı gösterir.
İnsanı o kapıdan zorla geçirmez.
Neden “Hatırlatma” Kelimesi Çok Önemlidir
Çünkü insan bazen doğruyu bilir ama unutur.Bazen öfke içinde ölçüyü kaybeder.
Bazen kalabalığa kapılır.
Hatırlatma, kişinin içinde zaten var olabilecek vicdani farkındalığı yeniden uyandırabilir.
Bu yüzden dinî öğüt her zaman yeni bilgi vermek değildir.
Bazen sadece:
“Bunu unutma.”
demektir.
Hatırlatma ile Baskı Arasındaki Fark Nedir
Hatırlatma:söyler,
açıklar,
uyarır.
Baskı ise:
zorlar,
tehdit eder,
iradeyi bastırır.
Ayetin çizgisi, hatırlatma yönündedir.
Yani insanın vicdanına seslenilir, kişiliği ele geçirilmez.
En‘âm 68 ve 69 Birlikte Nasıl Okunmalıdır
En‘âm 68:Alay edilen ortamdan uzaklaş.
En‘âm 69:
Ama uygun yerde hatırlatma görevini tamamen bırakma.
Bu iki ayet birlikte çok dengeli bir iletişim modeli oluşturur:
Önce sınır koy.
Sonra şartlar uygunsa yeniden konuş.
Bu, bugün de çok kullanışlı bir ahlaki ilkedir.
Bir Tartışmadan Uzaklaşınca Sorumluluk Bitmiş Olur mu
Her zaman değil.Bazen ortam sakinleşince yeniden konuşmak mümkün olabilir.
Ayet:
“Başka bir söze geçinceye kadar…”
demişti.
Şimdi de:
“Hatırlatma…”
deniyor.
Yani ilişki tamamen koparılmıyor.
Sadece yanlış biçimde sürdürülen konuşmaya sınır koyuluyor.
“Umulur ki Onlar da Sakınırlar” Ne Demektir
Hatırlatmanın amacı karşı tarafı aşağılamak değil, dönüş ihtimali oluşturmaktır.Yani:
“Belki düşünürler.”
“Belki yanlışlarından dönerler.”
Bu ifade insanı sonuç konusunda mütevazı yapar.
Sen hatırlatırsın.
Ama sonucu garanti edemezsin.
Takva Sahibi İnsan Nasıl Konuşmalıdır
Kibirle değil.Hakaretle değil.
Kendini üstün görerek değil.
Daha çok:
ölçülü,
açık,
saygılı,
sorumlu
bir dille.
Çünkü hatırlatmanın amacı egoyu tatmin etmek değil, iyiliğe çağırmaktır.
İnsan Neden Başkasının Hesabını Taşımaya Çalışır
Bazen aşırı sorumluluk duygusundan.Bazen kontrol isteğinden.
Bazen de:
“Onu ben düzeltmeliyim.”
düşüncesinden.
Ama bu düşünce insanı tüketebilir.
Kur’an burada sınırı koyar:
Senin görevin var, ama herkesin sonucu senin kontrolünde değil.
Bu Ayet Tebliğ Yapan İnsanlara Ne Öğretir
Şunu:Anlat.
Uyar.
Hatırlat.
Ama saplantılı biçimde sonuç takip etme.
Karşındaki kabul etmiyorsa kendini tüketme.
Çünkü tebliğ, insanın kontrol edebileceği kısımdır.
Hidayet ve nihai sonuç ise Allah’ın hükmündedir.
Bu Ayet Günlük Hayatta Nasıl Uygulanabilir
Bir arkadaşın yanlış bir şey yapıyor olabilir.Bir kez söylersin.
İki kez hatırlatırsın.
Ama sonra karar ona aittir.
Sürekli onun hayatını kontrol etmeye çalışmak hem seni hem onu yorabilir.
Ayet, sağlıklı sınır kurmayı öğretir.
Aile İçinde Bu İlke Nasıl Uygulanabilir
Ebeveyn çocuğuna doğruyu öğretir.Eş eşine uyarıda bulunabilir.
Kardeş kardeşini hatırlatabilir.
Ama herkesin iradesini tamamen kontrol etmeye çalışmak sağlıklı değildir.
İlişki:
rehberlik + sınır
dengesi içinde olmalıdır.
Bu Ayet “Kimse Kimseye Karışmasın” Anlamına mı Gelir
Hayır.Çünkü hatırlatma açıkça korunuyor.
Ama hatırlatma ile hükmetme arasındaki fark çok önemlidir.
Sen:
“Bu davranış doğru değil.”
diyebilirsin.
Ama:
“Senin bütün hesabını ben belirlerim.”
diyemezsin.
Bu ayrım insan ilişkilerini daha adil kılar.
İnsan Hatırlatırken Kendi Hatasını Unutabilir mi
Evet.Bu büyük bir tehlikedir.
Başkalarını uyaran kişi, kendini otomatik olarak üstün görebilir.
Oysa takva sahibi insan önce kendisine bakmalıdır.
Hatırlatma:
“Ben mükemmelim, sen kötüsün.”
diliyle yapılmamalıdır.
Bu Ayet Sosyal Medyada Nasıl Uygulanabilir
Bir yanlış bilgi veya hakaret gördüğünde açıklama yapabilirsin.Ama tartışma alaya ve saldırıya dönüşürse çekilebilirsin.
Sonra uygun zamanda daha sakin bir açıklama paylaşabilirsin.
Yani her tartışmada kalmak zorunda değilsin.
Ama doğruyu söyleme imkânını da tamamen terk etmek gerekmeyebilir.
Bu Ayetin Günümüz İnsanına En Büyük Mesajı Nedir
Belki de şu:Başkalarını kurtarmaya çalışırken kendi ruhunu tüketme.
Senin sorumluluğun:
doğruyu bilmek,
doğruyu yaşamak,
uygun olduğunda hatırlatmaktır.
Karşındaki insanın bütün kararlarını kontrol etmek değildir.
Bu sınırı bilmek hem merhamet hem olgunluk ister.
En‘âm Suresi 69. Ayet Bize Bugün Ne Söylüyor
En‘âm Suresi 69. ayet, insan ilişkilerindeki en zor dengelerden birini kurar:İlgilenmek ama kontrol etmemek.
İnsan sevdiği kişiyi yanlışta görünce üzülür.
Onu uyarmak ister.
Bazen defalarca anlatır.
Sonra karşı taraf değişmeyince kendisini sorumlu hissetmeye başlar.
“Daha ne yapmalıydım?”
diye düşünür.
Ayet burada önemli bir sınır getirir:
Onların hesabı sana ait değildir.
Bu çok rahatlatıcı bir cümledir.
Ama hemen ardından:
“Hatırlatma…”
denir.
Yani duyarsızlaşmak da yok.
Sen doğruyu söyle.
Ama zorla kabul ettirmeye çalışma.
Uyar.
Ama aşağılamadan.
Hatırlat.
Ama karşı tarafın iradesini yok saymadan.
Ve sonra sonucu Allah’a bırak.
Belki bir cümle bugün etkisiz görünür.
Ama yıllar sonra hatırlanabilir.
Belki insan o an kabul etmez.
Ama yalnız kaldığında düşünür.
Hatırlatma bazen hemen sonuç vermez.
Ama tohumu bırakır.
Bu yüzden ayetin dengesi çok zariftir:
Sorumluluk var, sahiplenme yok.
İlgi var, tahakküm yok.
Hatırlatma var, zorlama yok.
Ve belki En‘âm 69’un bugün için en güçlü cümlesi şudur:
Bir insanın hesabını taşıyamazsın ama ona doğruyu hatırlatabilirsin; gerçek olgunluk, başkasının hayatını kontrol etmeye çalışmadan iyiliği söyleyip sonucu Allah’a bırakabilmektir.
