Ben, Aynı Allah'ın Yarattığı İnsanlara Karşı Kalbimi Nasıl Koruyacağım, Nasıl İnceltip Nasıl Adaletli Kılacağım 
Kalbi Korumak Ne Demektir
Kalbi korumak, sadece duygusal olarak incinmemek anlamına gelmez.
Asıl mesele, başkalarının kötülüğü yüzünden kendi içindeki iyiliği kaybetmemektir.
İnsan bazen haksızlık gördüğünde sertleşir, aldatıldığında güvensizleşir, kırıldığında kabalaşır. İşte kalbi korumak, bu kırılmalara rağmen özündeki merhameti tamamen söndürmemektir.
Yani kalbi korumak, kendini karanlığa teslim etmemek; incinsen bile zalimleşmemek demektir.
Neden Kalp Zamanla Sertleşir
Kalp bir anda taşlaşmaz; çoğu zaman küçük küçük ihmal edilen duygularla sertleşir.
Kırgınlıklar birikir, öfke konuşulmaz, haksızlıklar içe gömülür, güven sarsılır ve insan fark etmeden savunma duvarları örmeye başlar.
Bir süre sonra bu duvarlar onu korumak yerine onu duyarsızlaştırır. Bu yüzden kalbi korumanın ilk şartı, sertliğin nereden geldiğini dürüstçe fark etmektir.
Aynı Allah'ın Yarattığı İnsanlara Nasıl Bakmalıyım
Önce şu hakikati diri tutarak: Karşımdaki insan da benim gibi acıkır, üzülür, korkar, umut eder ve ölür.
Onun da içinde kırılgan bir taraf, saklı bir yara, anlatamadığı bir hikaye olabilir. Bu bakış, herkesi onaylamak anlamına gelmez; ama herkesi insan olarak görmek anlamına gelir. Kalp ancak bu idrakle incelir: Benim canım nasıl kıymetliyse, onun canı da Allah'ın yaratışı olduğu için kıymetlidir.
Önce Kendimde Neyi Düzeltmeliyim
Adaletli bir kalp kurmak isteyen insan, önce kendi iç eğilimlerine bakmalıdır.
Kimi daha kolay seviyorum, kimi daha hızlı yargılıyorum, kime karşı ön yargı taşıyorum, kimin acısını küçümsüyorum, bunları fark etmek gerekir.
İnsan çoğu zaman dışarıdaki zalimliği görür ama kendi içindeki kibri, kıskançlığı ya da tarafgirliği geç fark eder. Kalbi inceltmenin başlangıcı, başkalarını düzeltmekten önce kendini dürüstçe okuyabilmektir.
Öfke Kalbi Nasıl Bozar
Öfke, yerinde olduğunda hakkı savunmaya güç verebilir; ama kontrolsüz olduğunda vicdanı yakar. Öfkeli insan, karşısındakinin insanlığını değil, sadece kendi yarasını görmeye başlar.
O anda söylenen bir söz, yapılan bir tavır, kurulan bir hüküm yıllarca iz bırakabilir. Bu yüzden kalbini korumak isteyen kişi, öfkesini bastırmak değil; onu yönetmeyi öğrenmelidir. Çünkü adalet, alev içinde değil; alevi tutabilen bilinçte doğar.
Kalbi İnceltmenin İlk Yolu Merhamet midir
Evet, ama merhamet kör bir yumuşaklık değildir.
Merhamet, karşındaki insanın kusurunu görsen bile onun insanlığını inkâr etmemektir. Merhametli kalp, kötülüğü güzel göstermez; ama kötülük yapanı bile mutlak bir nefret nesnesine çevirmemeye çalışır. Böylece insan hem sınır koyabilir hem de içini zehirlemeden yaşayabilir. Gerçek incelik, hem hakikati görmek hem de kalbi kinle beslememektir.
Allah'ı Hatırlamak Kalbi Nasıl Korur
Kalp en çok Allah unutulduğunda dağılır.
Çünkü insan sadece olaylara, insanlara ve kırgınlıklara bakarsa boğulur; fakat her şeyin üstünde ilahi bir huzurun bulunduğunu hatırlarsa toparlanır. Zikir, dua, Kur'an, tefekkür ve içten yöneliş; kalbin dağılmış parçalarını yeniden toplar. Allah'ı anan kalp, insanlara tapmaz, insanlardan tamamen yıkılmaz ve insanlara haddinden fazla anlam yüklemez. Bu da onu hem daha sakin hem daha adil yapar.
Adaletli Kalp Ne Demektir
Adaletli kalp, sevdiğine kör olmayan; sevmediğine zalim olmayan kalptir. Birini sevdiği için onun yanlışını kutsamaz, birine kırıldığı için onun tüm iyiliğini inkâr etmez. Adalet, sadece mahkeme dili değildir; günlük hayatta da bir karakter terbiyesidir.
Kimin hakkında konuşurken abartıyorum, kimin kusurunu büyütüyorum, kimin hakkını küçültüyorum, bunları fark etmek adaletin başlangıcıdır. Kalp adaletli oldukça hem hükmü berraklaşır hem de vicdanı hafifler.
Kırılmak Kalbi Kötüleştirir mi
Hayır, kırılmak insanı otomatik olarak kötü yapmaz.
Fakat kırgınlık işlenmezse zamanla sertliğe, güvensizliğe ve cezalandırma arzusuna dönüşebilir. İnsan bazen "Bir daha kimseye iyi davranmayacağım" diyerek aslında kendi kalbine zarar verir. Oysa kırılmak, doğru işlendiğinde insanı daha derin, daha anlayışlı ve daha olgun da yapabilir. Burada mesele, yaranın seni zehirlemesine mi izin vereceğin, yoksa onu hikmete mi dönüştüreceğin sorusudur.
Herkese İyi Niyetle Yaklaşmak Zorunda mıyım
İyi kalpli olmak ile saf olmak aynı şey değildir. Kalbini korumak istiyorsan herkese karşı açık olabilirsin; ama herkese aynı ölçüde güvenmek zorunda değilsin.
Sınır koymak, mesafe almak, hayır demek, kendini korumak bazen merhametin değil; hikmetin gereğidir. Kalbin inceliği, kötülüğe kapı açmak demek değildir. En sağlıklı denge şudur: Kalbin yumuşak olsun, ama aklın uyanık kalsın. Ön Yargılardan Nasıl Arınırım
İnsan zihni hızlı hüküm vermeyi sever; çünkü bu kolaydır.
Bir kıyafet, bir dil, bir mezhep, bir sınıf, bir siyasi görüş ya da bir geçmiş üzerinden insanı bütünüyle tanımlamaya başlarız. Oysa adaletli kalp, etiketin arkasındaki insanı görmeye çalışır. Bunun için kendine sık sık şu soruyu sormak gerekir: Ben bu kişiyi gerçekten tanıyor muyum, yoksa zihnimde kurduğum gölgeye mi tepki veriyorum Ön yargıdan çıkış, insanı kategori olarak değil, emanet olarak görebilmektir. 
Beni Kıran İnsanlara Karşı Nasıl Adaletli Olacağım
En zor adalet, bize iyilik yapanlara değil; bizi yaralayanlara karşı kurulur. Adaletli olmak, kötülüğü unutmak ya da normalleştirmek değildir. Ama yaşanan bir acı yüzünden karşımızdakine olmadık sıfatlar yüklememek, intikam hissini hakikat sanmamak ve ölçüyü kaybetmemek gerekir. Bazen affetmek gerekir, bazen uzaklaşmak gerekir, bazen yüzleşmek gerekir; fakat her durumda kalbi zehirden korumak gerekir. Çünkü düşmanın zulmü bir kere yakar; senin içinde büyüttüğün kin ise seni her gün yakar. 
Kalbi İnceltmek İçin Günlük Hayatta Ne Yapabilirim
Küçük ama düzenli davranışlar kalbi dönüştürür. Birine teşekkür etmek, hatanı kabul etmek, yumuşak konuşmak, yaşlıya sabır göstermek, çocuğu küçümsememek, hayvana şefkat etmek, ihtiyaç sahibini fark etmek kalbi inceltir. Düzenli dua, kısa bir tefekkür anı, her gün yapılan küçük bir iyilik de iç dünyayı arındırır. Kalp büyük teorilerle değil; çoğu zaman küçük sadakatlerle güzelleşir. İnsan her gün biraz daha nazik oldukça içi de biraz daha aydınlanır. 
Adalet Sadece Mahkemede mi Gereklidir
Hayır, adalet evde, sokakta, dilde, ticarette, ailede, dostlukta ve tartışmada da gerekir.
Bir çocuğu dinlerken, bir eşe konuşurken, çalışanla ilişki kurarken, yorum yaparken, borç alıp verirken de adalet sınanır.
Birinin cümlesini bilerek çarpıtmak, emeğini küçümsemek, kusurunu büyütmek, başarısını kıskanmak da adalet eksikliğidir. Bu yüzden adaletli kalp büyük kavramları savunmakla değil; küçük anlarda ölçüyü korumakla belli olur. İnsan gündelik hayatta ne kadar adilse, hakikat karşısında da o kadar dürüst olur. Kalbi İncelten En Büyük Erdemlerden Biri Nedir
Bence bunlardan biri tevazudur.
Tevazu sahibi insan, kendini mutlak merkez sanmaz. Kendi acısını tek acı, kendi fikrini tek doğru, kendi çevresini tek değerli dünya gibi görmez. Böylece başkasına yer açar, başkasını duymaya başlar, başkasının yükünü anlamaya yaklaşır. Kalbi incelten şey sadece sevmek değildir; kendini biraz geri çekip başka bir canın varlığına da hakkıyla alan tanıyabilmektir. 
Kalbi Korurken Hangi Şeylerden Uzak Durmalıyım
Sürekli öfke besleyen konuşmalardan, insanları aşağılayan dilden, alay kültüründen, dedikodudan, kin üreten çevrelerden ve merhameti küçümseyen anlayıştan uzak durmak gerekir. Çünkü kalp, içinde bulunduğu iklimden etkilenir.
Sürekli küçümseyenlerin arasında bulunan kişi zamanla kabalaşabilir; sürekli nefretle konuşanların arasında bulunan kişi zamanla zulmü normal sanabilir. Kalbini korumak istiyorsan, ruhuna ne taşıdığını dikkatle seçmelisin. Her ses masum değildir; bazı sözler kalbe pas bırakır. Dua Kalbi Gerçekten Değiştirir mi
Evet, çünkü dua sadece Allah'tan istemek değil; aynı zamanda insanın kendi içini Allah'ın huzurunda yeniden görmesidir.
"Allah'ım kalbimi eğriltme, içimi karartma, bana merhamet, hikmet ve adalet ver" diye yönelen bir insan, zamanla kendi iç sesini de terbiye eder. Dua, insanı bir anda kusursuz yapmaz; ama kalbin yönünü düzeltir. O yön düzeldiğinde davranış da zamanla değişmeye başlar. Kalp bazen nasihatle değil; secdede dökülen sessiz bir cümleyle yumuşar. 
Bu Yolculuk Neden Bir Günde Tamamlanmaz
Çünkü kalp bir makine değildir; yaşayan, etkilenebilen, yaralanabilen, iyileşebilen bir sır merkezidir.
İnsan bugün çok merhametli olup yarın çok kırılgan olabilir; bugün adaletli davranıp yarın nefsine yenilebilir. Bu yüzden kalbi korumak bir sonuç değil; sürekli yenilenen bir dikkat hâlidir. Önemli olan hiç düşmemek değil, düştüğünde içindeki iyilik yönünü yeniden ayağa kaldırabilmektir. Kalbin terbiyesi sabır ister; ama sabırla işlenen kalp sonunda ışık taşımaya başlar. Son Söz Merhameti Kaybetmeden Güçlü, Adaleti Kaybetmeden Yumuşak Kalabilmek
Aynı Allah'ın yarattığı insanlara karşı kalbini korumak; herkesi onaylamak değil, herkesin insanlığını unutmamaktır. Kalbini inceltmek; zayıflamak değil, sertleşmeden yaşayabilme gücü kazanmaktır. Adaletli kılmak ise sevdiğine ayrı, öfkelendiğine ayrı ölçü uygulamadan hakikate sadık kalabilmektir. Bunun yolu; nefsi tanımaktan, Allah'ı unutmamaktan, öfkeyi yönetmekten, merhameti diri tutmaktan, sınır koymayı öğrenmekten ve her gün küçük iyiliklerle iç dünyayı beslemekten geçer. Belki de en olgun kalp, dünyayı gördüğü hâlde kararmayan; insanın kusurunu bildiği hâlde zulme benzemeyen; kırıldığı hâlde merhameti tamamen terk etmeyen kalptir. Ve belki en güzel dua şudur: Allah'ım beni insanların sertliği yüzünden taşlaştırma; bana hem hakikati gören göz, hem merhameti taşıyan kalp, hem de adaleti koruyan vicdan ver.