Bakara Suresi 233. Ayette “Anneler Çocuklarını, Emzirmeyi Tamamlamak İsteyenler İçin Tam İki Yıl Emzirirler. Çocuğun Babasına da Annelerin Yiyecek ve Giyeceklerini Meşru Ölçüler İçinde Sağlamak Düşer. Hiç Kimse Gücünün Yetmediği Bir Şeyle Yükümlü Tutulmaz. Ne Anne Çocuğu Yüzünden Zarara Uğratılsın Ne de Baba Çocuğu Yüzünden Zarara Uğratılsın. Mirasçıya da Benzeri Sorumluluk Düşer. Anne ve Baba Karşılıklı Rıza ve Danışmayla Çocuğu Sütten Kesmek İsterlerse Kendilerine Günah Yoktur. Çocuklarınızı Sütanneye Vermek İsterseniz, Ücretini Uygun Şekilde Ödediğiniz Takdirde Size Günah Yoktur. Allah’tan Sakının ve Bilin ki Allah Yaptıklarınızı Görmektedir” İfadesi Ne Anlama Gelir 
Bakara Suresi’nin 233. ayeti, boşanma hükümlerinin arasında birdenbire çocuğun bakımına, emzirilmesine ve anne-babanın sorumluluklarına geçer.
Aslında bu geçiş son derece anlamlıdır.
Çünkü bir evlilik sona erebilir.
Fakat anne-baba arasındaki ilişki bitse bile:
çocuğa karşı sorumluluk bitmez.
Ayet tam iki yıllık emzirme süresinden,
annenin geçim hakkından,
babanın maddi sorumluluğundan,
tarafların birbirine zarar vermemesinden,
sütten kesme kararının danışmayla alınmasından
ve gerektiğinde sütanne tutulabilmesinden
söz eder.
Böylece çocuk bakımı yalnızca biyolojik değil, aynı zamanda hukuki, ekonomik ve ahlaki bir sorumluluk hâline gelir.
Ayetin Temel Mesajı Nedir
Bakara 233’ün temel mesajı şudur:
Çocuğun yararı, anne ve babanın çatışmasından daha üstte tutulmalıdır.
Evlilik sona ermiş olsa bile:
anne çocuğu üzerinden cezalandırılmamalı,
baba çocuk üzerinden cezalandırılmamalı,
çocuğun bakım masrafları ihmal edilmemeli
ve kararlar mümkün olduğunca karşılıklı danışmayla alınmalıdır.
Bu, boşanma sonrasında bile ebeveynlik sorumluluğunun devam ettiğini gösterir.
“Anneler Çocuklarını Tam İki Yıl Emzirirler” Ne Anlama Gelir
Ayet emzirmeyi tamamlamak isteyenler için iki yıllık bir süre belirtir.
Bu, emzirmenin azami veya tamamlanmış süre ölçüsü olarak anlaşılmıştır.
Burada:
“Her anne mutlaka tam iki yıl emzirmek zorundadır.”
şeklinde mekanik bir zorunluluk çıkarılmamalıdır.
Çünkü ayetin ilerleyen kısmında anne ve babanın karşılıklı anlaşmayla çocuğu daha önce sütten kesebileceği açıkça belirtilir.
Dolayısıyla iki yıl bir tamamlama ölçüsüdür.
Neden İki Yıl Özellikle Belirtilmiştir
Çünkü çocuk hayatının ilk döneminde beslenme ve bakım açısından büyük ölçüde yetişkinlere bağımlıdır.
Anne sütü tarih boyunca bebeğin temel beslenme kaynaklarından biri olmuştur.
Ayet bu dönem için bir zaman çerçevesi verir.
Ancak hemen ardından:
danışma,
karşılıklı rıza
ve alternatif bakım
imkânları da tanınır.
Bu nedenle hüküm katı değil, çocuğun yararını merkeze alan esnek bir düzen taşır.
Emzirme Yalnızca Annenin Sorumluluğu mudur
Ayet bunun tek taraflı bir yük olmadığını açık biçimde gösterir.
Anne emziriyorsa baba da:
annenin yiyecek ve giyeceğini uygun biçimde sağlamakla
sorumlu tutulur.
Yani çocuğun bakımının fiziksel yükü anne üzerinde olabilir.
Fakat bunun ekonomik yükü tamamen annenin üzerine bırakılamaz.
Baba da gerçek sorumluluk taşır.
Bu, ebeveynliği paylaşılmış bir görev hâline getirir.
“Çocuğun Babasına Annelerin Yiyecek ve Giyeceklerini Sağlamak Düşer” Ne Anlama Gelir
Burada babanın özellikle maddi yükümlülüğü vurgulanır.
Anne çocuğu emzirirken:
beslenmeye,
barınmaya,
giyime
ve güvenli bir yaşam ortamına
ihtiyaç duyar.
Bu nedenle baba:
“Çocuk annede, artık beni ilgilendirmez.”
diyemez.
Çocuğun doğumu, babanın sorumluluğunu ortadan kaldırmaz.
Tam tersine ekonomik sorumluluğu devam eder.
“Meşru Ölçüler İçinde” İfadesi Neden Önemlidir
Ayette yine ma‘rûf kavramı kullanılır.
Yani nafaka ve bakım:
ne keyfî biçimde çok düşük tutulmalı,
ne de karşı tarafı ezmek için gerçek dışı taleplere dönüştürülmelidir.
Ölçü:
toplumun şartları,
ailenin imkânı,
annenin ihtiyacı
ve çocuğun yararıdır.
Burada adalet matematiksel eşitlik değil, makul ve hakkaniyetli dengedir.
“Hiç Kimse Gücünün Yetmediği Bir Şeyle Yükümlü Tutulmaz” Ne Anlama Gelir
Bu ifade Kur’an’ın çok önemli genel ilkelerinden biridir.
İnsan:
imkânı olmayan bir şeyle,
gerçek kapasitesini aşan bir yükle
sorumlu tutulmaz.
Baba zenginse daha geniş imkâna sahip olabilir.
Ekonomik gücü sınırlıysa sorumluluk imkânına göre değerlendirilir.
Buradaki amaç:
sorumluluktan kaçmak değil,
sorumluluğu gerçek kapasiteyle dengelemektir.
Bu İlke Anne İçin de Geçerli midir
Evet.
Ayetin:
“Hiçbir kimse gücünün yetmediği şeyle yükümlü tutulmaz.”
ifadesi genel bir ilkedir.
Anne:
sağlık sorunu,
süt yetersizliği,
psikolojik veya fiziksel güçlükler
nedeniyle emziremeyebilir.
Bu durumda:
“Her ne olursa olsun emzirmek zorundasın.”
şeklinde onu ezmek ayetin ortaya koyduğu kolaylık ve adalet anlayışıyla bağdaşmaz.
“Ne Anne Çocuğu Yüzünden Zarara Uğratılsın” Ne Anlama Gelir
Bu ifade çok güçlüdür.
Çocuk, anne üzerinde baskı kurmanın aracı yapılamaz.
Örneğin baba:
çocuğu kullanarak anneyi cezalandıramaz,
maddi desteği keserek onu zor durumda bırakamaz,
annelik sorumluluğunu gerekçe göstererek ona ölçüsüz yük yükleyemez.
Çocuk, anneye karşı intikam aracı değildir.
“Ne de Baba Çocuğu Yüzünden Zarara Uğratılsın” Ne Anlama Gelir
Aynı ilke baba için de geçerlidir.
Anne de çocuğu:
babayla hesaplaşmak,
maddi talepleri manipülasyon aracına dönüştürmek,
ebeveynlik bağını cezalandırmak
için kullanmamalıdır.
Ayet tek taraflı bir koruma kurmaz.
Hem anne hem baba için:
“Çocuğu birbirinize zarar verme aracına çevirmeyin.”
mesajı verir.
Çocuk Boşanmış Eşler Arasında Bir Silaha Dönüşebilir Mi
Ne yazık ki evet.
Boşanma sonrasında bazen çocuk:
görüşme engelleme,
maddi baskı,
duygusal manipülasyon,
eski eşe mesaj taşıma,
karşı tarafı kötüleme
gibi davranışların merkezine yerleşebilir.
Bu durumda en büyük zararı çoğu zaman çocuk görür.
Bakara 233’ün ruhu son derece açıktır:
Anne-baba arasındaki çatışmanın bedelini çocuk ödememelidir.
“Mirasçıya da Benzeri Sorumluluk Düşer” Ne Anlama Gelir
Bu ifade, babanın bulunmaması veya sorumluluğu yerine getiremeyeceği durumlarda çocuğun bakımının tamamen sahipsiz bırakılmamasına işaret eder.
Klasik yorumlarda “mirasçı” ifadesinin kapsamı konusunda farklı değerlendirmeler yapılmıştır.
Ancak temel ilke açıktır:
Çocuk bakım sorumluluğundan düşmez.
Birincil sorumlu bulunmadığında aile veya hukuk düzeni içinde başka sorumlular gündeme gelebilir.
Yani çocuk:
“Babasının durumu yok, artık kimse ilgilenmesin.”
diye terk edilemez.
“Karşılıklı Rıza ve Danışmayla Sütten Kesmek” Ne Anlama Gelir
Ayet çocuğun iki yıldan önce sütten kesilmesini mümkün görür.
Ama bunun için iki ilke getirir:
Karşılıklı rıza.
Ve:
danışma.
Bu çok önemlidir.
Karar tek taraflı olmamalıdır.
Anne:
“Ben böyle istiyorum.”
demekle,
baba da:
“Ben karar verdim.”
demekle
meseleyi bitiremez.
Çocuğun yararı birlikte değerlendirilmelidir.
“Danışma” İlkesi Aile Hayatı İçin Neden Çok Önemlidir
Ayet aile içinde şûra, yani danışma kültürüne işaret eder.
Çocukla ilgili önemli kararlar:
tek tarafın üstünlüğüyle değil,
bilgi,
karşılıklı konuşma
ve ortak sorumlulukla
alınmalıdır.
Bu yalnızca emzirme meselesine değil, daha geniş biçimde:
eğitim,
sağlık,
bakım,
gelecek
gibi konulara da güçlü bir ahlaki ilke sunar.
Çocuk Sütanneye Verilebilir Mi
Evet.
Ayet bunu açıkça mümkün görür.
Anne emziremiyorsa veya başka nedenlerle sütanne tercih edilecekse bunda günah olmadığı belirtilir.
Bu, Kur’an’ın çocuk bakımında tek bir yöntemi mutlaklaştırmadığını gösterir.
Asıl mesele:
çocuğun beslenmesi ve bakımının güvenli biçimde sağlanmasıdır.
Sütanneye Ücret Ödenmesi Neden Özellikle Belirtilir
Çünkü bakım emeği gerçek bir emektir.
Bir kadın başka bir çocuğu emziriyorsa:
zamanını,
bedenini,
enerjisini
kullanmaktadır.
Ayet:
“Nasıl olsa annelik işi, bedava yapmalı.”
gibi bir anlayış kurmaz.
Tam tersine emeğin karşılığının ma‘rûf biçimde ödenmesini ister.
Bu, bakım emeğinin ekonomik değerini tanıyan dikkat çekici bir ilkedir.
Ayetin En Derin Ahlaki Mesajı Nedir
Bakara 233’ün en derin mesajlarından biri şudur:
Bir çocuğun varlığı yetişkinlerin hak savaşından daha büyük bir sorumluluk yaratır.
Anne ile baba birbirini artık sevmeyebilir.
Boşanmış olabilir.
Aralarında kırgınlık olabilir.
Ama çocuk:
bu çatışmanın tarafı değildir.
Onun:
beslenme,
güvenlik,
sevgi,
bakım
ve sağlıklı gelişim
hakkı vardır.
Ebeveynlik, evlilikten daha uzun sürebilen bir sorumluluktur.
Bakara 233 İnsana Hangi Öz Eleştiriyi Yaptırır
Ayet şu soruları düşündürebilir:
Çocuğumu eski eşimle mücadele aracı hâline getiriyor muyum?
Çocuk bakımının bütün yükünü diğer ebeveyne mi bırakıyorum?
Maddi sorumluluğumu gerçekten yerine getiriyor muyum?
Anne emeğini görünmez ve değersiz mi sayıyorum?
Çocukla ilgili kararları tek başıma mı vermeye çalışıyorum?
Karşı tarafın ekonomik gücünü aşan taleplerde bulunuyor muyum?
Çocuğun gerçek yararını mı düşünüyorum, yoksa kendi kırgınlığımı mı?
Ve belki en önemlisi:
Benim eski eşimle problemim, çocuğumun anne veya babasıyla sağlıklı bir ilişki kurma hakkının önüne geçiyor mu?
Sonuç: Evlilik Bitebilir, Fakat Çocuğa Karşı Sorumluluk Bitmez
Bakara Suresi 233. ayet aile hukukunun çok temel bir gerçeğini ortaya koyar:
Anne-baba ayrılabilir; çocuk ise ikisinin de sorumluluğunda kalmaya devam eder.
Bu nedenle ayet:
emzirme süresini düzenler,
annenin maddi ihtiyaçlarını korur,
babanın ekonomik sorumluluğunu belirler,
hiç kimseye gücünün üstünde yük yüklenmemesini ister,
anne ve babanın birbirine çocuk üzerinden zarar vermesini yasaklar,
sütten kesme kararında karşılıklı rıza ve danışma arar
ve gerektiğinde sütanne seçeneğine izin verir.
Bütün bunların merkezinde tek bir büyük ilke vardır:
Çocuğun iyiliği.
Anne-baba arasındaki ilişki bozulabilir.
Sevgi sona erebilir.
Evlilik bitebilir.
Fakat bir çocuğun:
beslenme,
bakım,
güvenlik,
sevgi
ve sağlıklı gelişim
hakkı yetişkinlerin kırgınlığına kurban edilemez.
Ayetin:
“Ne anne çocuğu yüzünden zarara uğratılsın ne de baba…”
ifadesi özellikle çok güçlüdür.
Çocuk:
nafaka savaşının,
intikamın,
kıskançlığın,
görüşme kavgasının
veya duygusal hesaplaşmanın
silahına dönüştürülmemelidir.
Ve ayetin sonunda:
“Allah yaptıklarınızı görmektedir.”
denmesi bütün bu sorumluluğu vicdan düzeyine taşır.
Mahkeme her şeyi göremeyebilir.
Aileler her ayrıntıyı bilmeyebilir.
Ama anne veya baba kendi içinde şunu bilir:
Gerçekten çocuğun iyiliğini mi düşünüyorum, yoksa kendi öfkemi mi?
Bakara 233’ün insana yönelttiği en güçlü soru belki de şudur:
“Bir ilişki sona erdiğinde bile, kendi kırgınlığımı bir kenara bırakıp çocuğun iyiliğini gerçekten her şeyin önüne koyabilecek kadar adil kalabiliyor muyum?”
