Bakara Suresi 226. Ayette “Eşlerine Yaklaşmamaya Yemin Edenler İçin Dört Ay Bekleme Süresi Vardır. Eğer Bu Süre İçinde Dönerlerse Şüphesiz Allah Çok Bağışlayandır, Çok Merhamet Edendir” İfadesi Ne Anlama Gelir 
Bakara Suresi’nin 226. ayeti, evlilik hukukunda îlâ adı verilen özel bir durumu ele alır.
Îlâ, erkeğin eşiyle cinsel ilişkide bulunmamaya yemin etmesiyle ilgilidir.
İlk bakışta son derece özel ve tarihsel bir mesele gibi görünebilir.
Fakat ayetin arkasında çok daha geniş bir ahlaki problem vardır:
Bir eş, diğerini süresiz biçimde askıda bırakabilir mi?
Ne gerçek bir evlilik yaşanıyor.
Ne de ilişki sona eriyor.
Kadın:
evli görünmesine rağmen evlilik haklarından yararlanamıyor,
geleceğini belirleyemiyor,
başka bir hayat kuramıyor
ve belirsizlik içinde tutulabiliyor.
Kur’an bu duruma zaman sınırı getirir:
Dört ay.
Yani öfke, yemin veya ilişki krizi sınırsız bir cezalandırma aracına dönüştürülemez.
Ayetin Temel Mesajı Nedir
Bakara 226’nın temel mesajı şudur:
Evlilikte bir taraf diğerini süresiz belirsizlik içinde tutamaz.
Bir erkek eşine yaklaşmamaya yemin etmişse bunun sonsuza kadar devam ettirilmesine izin verilmez.
Dört aylık bir süre tanınır.
Bu süre içinde:
ilişki yeniden değerlendirilmeli,
öfke yatışmalı,
karar verilmelidir.
Ya evliliğe gerçek anlamda dönülür.
Ya da sonraki ayetin gündeme getireceği biçimde ayrılık seçeneği değerlendirilir.
Îlâ Ne Demektir
Îlâ, klasik İslam hukukunda erkeğin:
eşiyle belirli veya belirsiz süre cinsel ilişkide bulunmamaya yemin etmesi
anlamına gelir.
İslam öncesi toplumlarda bu tür yeminler bazen kadını cezalandırmak için kullanılabiliyordu.
Erkek:
eşini boşamıyor,
ama onunla gerçek evlilik hayatı da yaşamıyordu.
Böylece kadın uzun süre belirsizlik içinde kalabiliyordu.
Bakara 226 bu duruma sınır koyar.
Neden Dört Ay Sınırı Getirilmiştir
Çünkü süresiz bekleyiş adaletsizlik doğurabilir.
Evlilik yalnızca resmî bir bağ değildir.
İçinde:
duygusal yakınlık,
cinsel hayat,
arkadaşlık,
güven
ve karşılıklı haklar
vardır.
Bir taraf bütün bunları tek taraflı biçimde askıya alıp karşıdakini yıllarca bekletemez.
Dört aylık sınır, kararın sonsuza kadar ertelenmesini engeller.
Dört Ay Boyunca Evlilik Mutlaka Askıda mı Kalmalıdır
Hayır.
Ayet:
“Mutlaka dört ay bekleyin.”
demekten ziyade, îlâ yapan kişiye tanınan azami bekleme süresini belirleyen bir çerçeve olarak anlaşılmıştır.
Kişi daha önce kararını değiştirebilir.
Yemininden dönebilir.
Eşiyle barışabilir.
Dört ayın amacı ilişkiyi uzatmak değil, belirsizliği sınırlandırmaktır.
Eşine Yaklaşmamak Neden Bir Cezalandırma Biçimine Dönüşebilir
Çünkü yakınlık evlilikte yalnızca fiziksel bir davranış değildir.
Aynı zamanda:
sevgi,
aidiyet,
kabul görme
ve karşılıklı bağlılık
ile ilişkilidir.
Bir eş diğerine:
“Seni boşamıyorum ama sana eş gibi de davranmayacağım.”
dediğinde bu durum ciddi psikolojik baskı oluşturabilir.
Kur’an böyle bir yöntemin süresiz hâle gelmesini engeller.
Ayet Kadının Hakkını Nasıl Korur
Ayet, erkeğin tek taraflı yeminini sınırsız güç olmaktan çıkarır.
Erkek:
öfkelendiği için,
cezalandırmak için
veya baskı kurmak amacıyla
eşini sonsuza kadar bekletemez.
Belirli bir sürenin sonunda mesele çözüme kavuşmalıdır.
Bu açıdan ayet evlilikte güç kullanımına sınır koyan bir düzenlemedir.
Evlilikte Cinsel Yakınlık Bir Hak mıdır
Evlilikte karşılıklı cinsel yakınlık eşlerin hak alanlarından biri olarak görülmüştür.
Bu hak yalnızca erkeğe ait değildir.
Kadının da:
yakınlık,
ilgi
ve evlilik hayatının fiilen devamı
konusunda beklentisi ve hakkı vardır.
Bu nedenle erkeğin cinsel ilişkiyi süresiz biçimde bir cezalandırma aracına dönüştürmesi kabul edilmez.
İnsan Öfkeliyken Böyle Bir Yemin Edebilir Mi
Edebilir.
İnsan tartışma sırasında:
“Bir daha sana yaklaşmayacağım.”
gibi ağır sözler söyleyebilir.
Fakat Kur’an’ın önceki ayetlerde yeminler konusunda öğrettiği ilke burada da önemlidir.
Yemin, insanı:
daha büyük bir haksızlığa,
daha uzun bir kine
veya aileyi gereksiz yere parçalamaya
zorlayan bir zincire dönüşmemelidir.
Öfkeyle verilmiş karar yeniden değerlendirilebilir.
“Eğer Dönerlerse” Ne Anlama Gelir
Buradaki dönüş, eşle evlilik ilişkisine yeniden dönmek anlamındadır.
Yani kişi:
yemininden vazgeçer,
eşine karşı mesafeyi sona erdirir
ve evlilik hayatını yeniden sürdürür.
Bu dönüş yalnızca fiziksel ilişkinin yeniden başlaması şeklinde değil, daha geniş biçimde evlilik bağının onarılması olarak da düşünülebilir.
Dönmek Yenilgi midir
Hayır.
Bazen insan:
“Yemin ettim, artık geri dönemem.”
diye düşünür.
Fakat yanlış bir kararın düzeltilmesi zayıflık değildir.
Tam tersine olgunluk olabilir.
İnsan öfkesinin geçici olduğunu fark edip:
“Yanlış yaptım.”
diyebiliyorsa bu ilişkiyi kurtaran bir davranış olabilir.
Ayetin devamındaki bağışlanma vurgusu da bunu destekler.
Yemin Bozulursa Ne Olur
Klasik İslam hukukunda bağlayıcı bir yemin bozulduğunda yemin kefareti gündeme gelebilir.
Ancak Bakara 226’nın merkezindeki amaç yalnızca teknik kefaret değildir.
Asıl mesele:
Yemin uğruna eşe zulmetmemektir.
Yani insan:
“Yeminimi bozmamak için ailemi mahvedeceğim.”
şeklinde bir mantık kurmamalıdır.
Yanlışta ısrar yerine gerekli sorumluluk yerine getirilir.
“Allah Çok Bağışlayandır” İfadesi Neden Burada Yer Alır
Çünkü kişi öfkeyle yanlış bir yemin etmiş olabilir.
Eşini incitmiş olabilir.
İlişkisini gereksiz yere zorlaştırmış olabilir.
Sonra hatasını fark eder.
Ayetin mesajı:
Dönüş kapısı kapalı değildir.
Allah’ın Gafûr oluşu, insanın yanlışından geri dönme imkânını hatırlatır.
Bu, aile hayatında çok önemli bir ilkedir.
“Allah Çok Merhamet Edendir” Ne Anlama Gelir
Allah’ın Rahîm oluşunun burada anılması da anlamlıdır.
Çünkü aile krizlerinde insanlar bazen çok ağır sözler söyleyebilir.
Bir hata bütün ilişkiyi tanımlamak zorunda değildir.
Gerçek pişmanlık,
davranış değişikliği,
onarım
ve merhamet
ilişkinin yeniden kurulmasını mümkün kılabilir.
Ayet bu nedenle yalnızca hukuk değil, onarım umudu da taşır.
Ayet Boşanmayı mı Teşvik Ediyor
Hayır.
Tam tersine önce dönüş ihtimalini açık tutar.
Dört ay içinde çift ilişkisini düzeltebilir.
Fakat ayet aynı zamanda şunu da kabul eder:
Evlilik gerçek anlamda sürdürülemiyorsa belirsizlik sonsuza kadar devam etmemelidir.
Dolayısıyla amaç:
ne her şartta boşanmak,
ne de her şartta evliliği zorla sürdürmektir.
Amaç adil ve gerçek bir karar verilmesidir.
Evlilikte Sessiz Muamele ve Yakınlığı Kesmek Bu Ayet Açısından Nasıl Düşünülebilir
Her modern ilişki problemi teknik anlamda îlâ değildir.
Fakat ayetin ahlaki ilkesi daha geniş düşünülebilir.
Bazı insanlar eşini cezalandırmak için:
günlerce konuşmaz,
sevgisini geri çeker,
yakınlığı manipülasyon aracı yapar,
belirsizlik üretir.
Bu davranışlar ilişkiyi çözmek yerine güç savaşına dönüştürebilir.
Bakara 226’nın ruhu, ilişkiyi sonsuz cezalandırma alanına çevirmemeyi öğretir.
Sağlıklı Bir Evlilik Krizi Nasıl Yönetilmelidir
Öncelikle sorun açık biçimde konuşulmalıdır.
İnsan:
öfkesinin nedenini,
beklentisini,
kırgınlığını
ve sınırlarını
ifade edebilmelidir.
Gerekirse:
arabuluculuk,
aile desteği
veya profesyonel yardım
alınabilir.
Ama karşıdaki insanı:
“Ne olacağını bilmeden bekle.”
durumunda bırakmak sağlıklı değildir.
Sorun çözülmeli veya dürüst bir karar verilmelidir.
Ayetin En Derin Ahlaki Mesajı Nedir
Bakara 226’nın çok güçlü bir ilkesi vardır:
Güç sahibi olan kişinin kararsızlığı, güçsüz olanın hayatını süresiz biçimde askıya alamaz.
Bu yalnızca evlilik açısından değil, daha genel bir adalet düşüncesi olarak da önemlidir.
Bir insanın geleceği:
başkasının öfkesine,
kararsızlığına
veya keyfî iradesine
sınırsız biçimde teslim edilmemelidir.
Kur’an burada zamana sınır koyarak belirsizliğin de zulme dönüşebileceğini gösterir.
Bakara 226 İnsana Hangi Öz Eleştiriyi Yaptırır
Ayet şu soruları düşündürebilir:
Öfkelendiğimde eşimi cezalandırmak için sevgimi veya yakınlığımı geri çekiyor muyum?
Bir tartışmanın ardından karşımdaki insanı uzun süre belirsizlik içinde bırakıyor muyum?
Verdiğim yanlış sözden dönmeyi gurur meselesi mi yapıyorum?
Sorunu çözmek yerine sessizlikle karşı tarafı yıpratıyor muyum?
Evlilikte sahip olduğum gücü baskı aracı olarak kullanıyor muyum?
Barışma imkânı varken gururum yüzünden ilişkiyi mi tüketiyorum?
Ve belki en önemlisi:
Bir insanı sevmediğime karar vermek kadar, onu belirsizlik içinde tutmanın da bir sorumluluğu olduğunu fark ediyor muyum?
Sonuç: Bir İnsanı Ne Eş Gibi Yaşatıp Ne de Özgür Bırakmak Adalet Değildir
Bakara Suresi 226. ayet ilk bakışta yalnızca eski bir yemin uygulamasını düzenliyor gibi görünebilir.
Fakat arkasındaki ahlaki ilke son derece güçlüdür.
Bir erkek:
eşine yaklaşmamaya yemin etmiş olabilir.
Öfkeli olabilir.
Kırılmış olabilir.
İlişkisine ara vermek istemiş olabilir.
Fakat bu durum:
sonsuz bir cezaya
dönüşemez.
Kadın:
ne gerçek bir evlilik içinde,
ne de kendi geleceğini kurabilecek özgürlükte
bırakılamaz.
Kur’an bu nedenle dört aylık bir sınır koyar.
Bu süre ilişkiyi düşünmek ve karar vermek içindir.
Eğer dönüş varsa ayet:
“Allah çok bağışlayandır, çok merhamet edendir.”
der.
Yani barışmak mümkündür.
Yanlış karardan dönmek mümkündür.
Öfke sona erebilir.
İlişki yeniden kurulabilir.
Fakat temel ilke değişmez:
Bir insanın hayatı başka bir insanın kararsızlığına süresiz biçimde rehin bırakılamaz.
Bakara 226’nın insana yönelttiği en güçlü soru belki de şudur:
“Bir ilişkiyi gerçekten çözmeye mi çalışıyorum, yoksa karar vermeyerek karşımdaki insanı cezalandırıyor muyum?”
