Bakara Suresi 151. Ayette “Nitekim İçinizden Size Ayetlerimizi Okuyan, Sizi Arındıran, Size Kitabı ve Hikmeti Öğreten, Bilmediklerinizi Öğreten Bir Peygamber Gönderdik” İfadesi Ne Anlama Gelir 
Bakara Suresi 151. Ayette Ne Anlatılmaktadır
Bakara Suresi’nin 151. ayeti, Allah’ın insanlara verdiği büyük nimetlerden birini açıklar:
İçlerinden bir peygamber gönderilmesi.
Bu peygamberin dört temel görevi zikredilir:
Allah’ın ayetlerini okumak.
İnsanları arındırmak.
Kitabı öğretmek.
Hikmeti öğretmek ve insanların daha önce bilmediklerini onlara bildirmek.
Bu ayet, Hz. Muhammed’in görevini yalnızca:
vahyi ileten bir haberci
olarak tanımlamaz.
Onun görevi aynı zamanda:
eğitim,
ahlaki dönüşüm,
bilgelik
ve insan yetiştirmedir.
“İçinizden Bir Peygamber Gönderdik” İfadesi Neden Önemlidir
Çünkü peygamber:
insanların arasından biridir.
Onların:
dilini bilir.
Toplumlarını bilir.
Acılarını bilir.
Günlük hayatlarını bilir.
İnsanlar onun:
nasıl yaşadığını,
nasıl davrandığını,
nasıl tepki verdiğini
görebilir.
Bu, peygamberliğin önemli bir yönüdür.
Mesaj yalnızca gökten gelen soyut hükümler halinde kalmaz.
Bir insan hayatında nasıl uygulanabileceği de görünür hale gelir.
Peygamber Neden Melek Değil de İnsan Olarak Gönderilmiştir
Kur’an’ın genel anlatısında insanlar zaman zaman:
“Neden bir melek gönderilmedi?”
gibi itirazlarda bulunur.
Fakat insanlara örnek olacak kişinin:
insan hayatının şartlarını yaşayabilmesi gerekir.
Açlık.
Yorgunluk.
Aile.
Ticaret.
Savaş.
Barış.
Sevinç.
Kayıp.
Haksızlık.
Affetme.
Bütün bunları yaşayan bir peygamber:
insana sadece:
“Şöyle yap.”
demez.
Aynı zamanda:
“İnsan olarak bunun nasıl yaşanabileceğini”
gösterir.
“Size Ayetlerimizi Okur” Ne Anlama Gelir
Peygamberin ilk görevi:
vahyi insanlara ulaştırmaktır.
Ayetleri:
değiştirmeden,
saklamadan,
kendi çıkarına göre biçimlendirmeden
insanlara aktarmaktır.
Burada “okuma” yalnızca:
ses çıkarmak değildir.
Ayetlerin:
insanların önüne konulması,
duyurulması,
hatırlatılması
anlamını da taşır.
Vahyin ilk adımı:
insanın hakikatle karşılaşmasıdır.
Kur’an’ı Okumak İle Kur’an’ı Anlamak Aynı Şey midir
Hayır.
Okumak:
başlangıçtır.
Ama tek başına yeterli olmayabilir.
Bir kişi Kur’an’ı:
çok güzel sesle okuyabilir.
Fakat:
ne söylediğini anlamayabilir.
Anlayabilir.
Ama yaşamayabilir.
Bu yüzden ayette:
ayetlerin okunmasının hemen ardından:
arınma, kitap ve hikmet öğretimi
gelir.
Bu sıralama bize:
vahyin yalnızca okunmak için değil,
anlaşılmak ve insanı dönüştürmek için
geldiğini düşündürür.
“Sizi Arındırır” Ne Demektir
Arapça metinde:
“yüzekkîkum”
ifadesi kullanılır.
Bu kelime:
arınmak,
temizlenmek,
gelişmek,
olgunlaşmak
anlam alanlarına sahiptir.
Buradaki arınma yalnızca fiziksel temizlik değildir.
Asıl vurgu:
ahlaki ve manevi arınmadır.
Kibirden.
Yalandan.
Zulümden.
Hasetten.
Bencillikten.
Haksızlıktan.
İnsanın iç dünyasını ve davranışlarını bozan özelliklerden:
temizlenmeye yönelmek.
Din İnsana Sadece Ne Yapacağını mı Söyler, Yoksa Nasıl Bir İnsan Olacağını da mı
Bakara 151’e göre mesele yalnızca:
kurallar değildir.
Çünkü ayette:
tezkiye, yani arınma
vardır.
Bu çok önemli bir farktır.
Bir insan:
kuralları dışarıdan uygulayabilir.
Ama içinde:
kibir,
nefret,
riya
taşıyabilir.
Kur’an’ın hedeflediği dönüşüm daha derindir.
Sadece:
“Ne yaptın?”
değil,
aynı zamanda:
“Bunu yapan nasıl bir insana dönüştün?”
sorusu vardır.
Bilgi Olmadan Arınma, Arınma Olmadan Bilgi Yeterli midir
İkisi de tek başına eksik kalabilir.
Bilgisiz iyi niyet:
yanlış sonuçlara yol açabilir.
Ama ahlaksız bilgi de:
çok tehlikeli olabilir.
Bir insan:
çok zeki,
çok eğitimli,
çok bilgili
olabilir.
Fakat bilgisini:
insanları sömürmek,
aldatmak,
manipüle etmek
için kullanabilir.
Bu yüzden Bakara 151’in eğitim modeli:
bilgi + ahlak
birlikteliğidir.
“Size Kitabı Öğretir” İfadesi Ne Anlama Gelir
Buradaki “Kitap” öncelikle:
Kur’an
olarak anlaşılır.
Peygamber yalnızca Kur’an’ı okumaz.
Onu:
açıklar,
öğretir,
hayata taşır.
İnsanlar:
ayetlerin ne anlama geldiğini,
nasıl uygulanacağını,
hangi ilkenin neyi gerektirdiğini
öğrenir.
Bu nedenle vahiy:
sadece eline alınan bir metin değil,
öğrenilen ve yaşanan bir rehber
haline gelir.
“Hikmet” Ne Demektir
“Hikmet” Kur’an’daki zengin kavramlardan biridir.
Klasik İslam geleneğinde burada geçen hikmet:
çoğu zaman:
Hz. Peygamber’in sünneti
ile ilişkilendirilmiştir.
Fakat kelimenin anlam alanı daha geniştir.
Hikmet:
doğru bilgiyi,
doğru zamanda,
doğru biçimde
kullanabilme yeteneğiyle de ilişkilidir.
Yani bilgi:
“Neyi biliyorum?”
sorusudur.
Hikmet ise:
“Bu bilgiyi nerede ve nasıl kullanmalıyım?”
sorusunu da içerir.
Bilgi İle Hikmet Arasındaki Fark Nedir
Bir insan:
çok şey bilebilir.
Ama yanlış kararlar verebilir.
Çünkü bilgi:
tek başına doğru karar garantisi değildir.
Örneğin:
bir doktor tıbbi bilgiyi bilir.
Ama hastayla nasıl konuşacağını bilmiyorsa:
bilgisi insanı incitebilir.
Bir insan haklı olabilir.
Ama gerçeği:
yanlış zamanda,
yanlış üslupla
söylerse:
fayda yerine zarar verebilir.
Hikmet:
doğruyu bilmenin yanında doğru biçimde kullanabilmektir.
Neden “Kitap” ve “Hikmet” Ayrı Ayrı Zikrediliyor
Çünkü metni bilmek ile:
metnin hayattaki doğru uygulamasını anlamak
aynı şey değildir.
Kitap:
ilkeyi verir.
Hikmet:
o ilkenin:
insan,
zaman,
şartlar
içinde nasıl yaşanacağını anlamaya yardım eder.
Bir kuralı ezberlemek kolay olabilir.
Ama:
hangi durumda nasıl uygulanacağını
bilmek daha derin bir kavrayış ister.
Bu yüzden dinî eğitim:
ezberden ibaret olmamalıdır.
“Size Bilmediklerinizi Öğretir” Ne Anlama Gelir
İnsan doğduğu anda:
her şeyi bilmez.
Hayat boyunca öğrenir.
Vahiy de insana:
kendi aklıyla ulaşabileceği bazı gerçekleri hatırlatırken,
kendi başına kesin olarak bilemeyeceği:
ahiret,
vahiy,
ibadet,
Allah’ın muradı
gibi alanlarda bilgi sunar.
Ayet böylece insana:
bilgisinin sınırını
hatırlatır.
İnsan çok şey bilebilir.
Ama:
her şeyi bilemez.
İnsan Bilmediğini Kabul Etmeden Gerçekten Öğrenebilir mi
Çok zor.
Çünkü öğrenmenin başlangıçlarından biri:
“Bilmiyorum.”
diyebilmektir.
Kendisini zaten her şeyi biliyor sanan kişi:
öğrenmeye kapanır.
Bu yüzden cehaletin en tehlikeli biçimi bazen:
bilmemek değil,
bilmediğini bilmemektir.
Bakara 151’in:
“Bilmediklerinizi öğretiyor.”
ifadesi insanı entelektüel tevazuya çağırır.
Peygamberin Eğitim Modeli Sadece Bilgi Aktarmak mıydı
Hayır.
Ayetin yapısına bakıldığında çok daha bütüncül bir model görülür:
Ayetleri okur.
Arındırır.
Kitabı öğretir.
Hikmeti öğretir.
Bilmediklerini öğretir.
Bu:
zihin + karakter + davranış
eğitimidir.
Modern eğitim açısından da çok güçlü bir soru çıkar:
Bir insan çok diploma sahibi olabilir.
Ama:
dürüst değilse,
adaletli değilse,
merhametli değilse,
eğitim gerçekten tamamlanmış mıdır?
Eğitim Neden Ahlaktan Ayrıldığında Tehlikeli Olabilir
Çünkü bilgi gücü artırır.
Teknoloji bilen biri:
insanlara fayda da sağlayabilir,
zarar da verebilir.
Ekonomi bilen biri:
refah üretebilir,
sömürü sistemi de kurabilir.
Psikoloji bilen biri:
insanları iyileştirebilir,
manipüle de edebilir.
Dolayısıyla önemli olan sadece:
“Ne kadar biliyorsun?”
değildir.
Bir başka soru daha gerekir:
“Bildiğin şeyi ne için kullanıyorsun?”
Bakara 151’in tezkiye ile eğitimi yan yana getirmesi bu açıdan çok anlamlıdır.
Bakara 150 Ve 151 Birlikte Okunduğunda Nasıl Bir Bütünlük Ortaya Çıkar
- ayette Allah:
nimetini tamamlamaktan
ve hidayetten söz etmişti.
- ayet adeta:
Bu nimetlerden biri nedir?
sorusuna cevap verir:
İçinizden bir peygamber gönderilmesi.
Yani nimet yalnızca:
kıblenin belirlenmesi değildir.
Daha büyük nimet:
insanlara:
ayetleri okuyacak,
onları arındıracak,
kitabı ve hikmeti öğretecek
bir rehberin gönderilmesidir.
150:
nimetin tamamlanmasını
söyler.
151:
o nimetin nasıl yaşandığını
gösterir.
Bakara 151’den Çıkarılabilecek En Büyük Hayat Dersi Nedir
Belki şöyle özetlenebilir:
Öğrenmenin amacı yalnızca daha fazla şey bilmek değil, bildiklerin sayesinde daha iyi bir insana dönüşmektir.
Bir kitap okudun.
Peki:
sana ne kattı?
Bir ayet öğrendin.
Peki:
hangi davranışını değiştirdi?
Yıllarca eğitim aldın.
Peki:
adaletin arttı mı?
İnsanları daha iyi anlamaya başladın mı?
Bilgi:
hayata değmiyorsa,
sadece zihinde:
birikmiş veri
olarak kalabilir.
Son Söz Bakara 151 Bize “Ne Kadar Bilgi Biriktirdiğimizden Önce, Öğrendiğimiz Hakikatlerin Bizi Nasıl Bir İnsana Dönüştürdüğünü Sormamız Gerekmiyor mu?” Diye mi Soruyor
Bakara Suresi 151. ayet, peygamberliğin belki de en güzel eğitim tariflerinden birini verir.
Önce:
ayetler okunuyor.
İnsan hakikatle karşılaşıyor.
Sonra:
arınma
geliyor.
Yani hakikat:
insanın yalnızca zihnine girmiyor.
Karakterine dokunuyor.
Sonra:
Kitap öğretiliyor.
İnsan neye inanacağını,
nasıl yaşayacağını,
hangi ölçülerle karar vereceğini
öğreniyor.
Sonra:
hikmet
geliyor.
Çünkü doğruyu ezberlemek:
doğruyu doğru yerde kullanabilmek anlamına gelmez.
Ve sonunda:
“Bilmediklerinizi öğretiyor.”
deniyor.
Bu cümle insanın kibrini kırabilir.
Çünkü insanlık çok şey öğrenmiştir.
Atomu parçalamıştır.
Uzaya gitmiştir.
Genleri incelemektedir.
Devasa bilgisayarlar üretmiştir.
Milyarlarca veriyi saniyeler içinde işleyebilmektedir.
Ama bütün bunların ortasında hâlâ:
“Bilmediğim çok şey var.”
diyebilmek gerekir.
Bilgi arttıkça insan bazen:
daha mütevazı hale gelir.
Çünkü öğrendikçe:
bilinmeyenin büyüklüğünü fark eder.
Bakara 151’in en önemli taraflarından biri de:
bilgiyi ahlaktan ayırmamasıdır.
Bugün bir insanın:
çok eğitimli
olması mümkündür.
Ama eğitimi onu:
daha dürüst,
daha adil,
daha merhametli
yapmayabilir.
Hatta bilgi kötü niyetli bir insanın elinde:
zararın kapasitesini artırabilir.
İşte bu nedenle ayet:
“Kitabı öğretir.”
demeden önce:
“Sizi arındırır.”
ifadesini kullanır.
Bu sıralama üzerinde düşünmeye değerdir.
Çünkü insanın aklı büyürken:
ahlakı küçülüyorsa,
ilerleme gerçekten ilerleme midir?
Bir toplum teknolojide ilerliyor ama:
insan hayatını daha değersiz görüyorsa,
ne kadar ilerlemiştir?
Bir insan her konuda bilgi sahibi ama:
kendi hatasını kabul edemiyorsa,
ne kadar olgunlaşmıştır?
Bir dinî metni ezbere biliyor ama:
başkasına zulmediyorsa,
metin onun hayatına ne kadar girmiştir?
Bu yüzden gerçek eğitim:
sadece kafayı doldurmak değildir.
İnsanı dönüştürmektir.
Belki ayetteki:
tezkiye
tam olarak bu noktada büyük önem kazanır.
İnsan kendi içinde:
birçok yük taşıyabilir.
Kibir.
Haset.
Öfke.
Gösteriş.
İntikam arzusu.
Bencillik.
Bunlar temizlenmeden bilgi çoğalırsa:
bilgi bazen bu kötü özelliklere hizmet edebilir.
Kibirli insan:
daha çok öğrendikçe daha kibirli olabilir.
Manipülatif insan:
daha çok öğrendikçe insanları daha ustaca yönlendirebilir.
Bu yüzden gerçek bilgi:
insanın sadece:
ne bildiğini
değil,
kim olduğunu
da değiştirmelidir.
Hikmet ise bunun başka bir boyutudur.
Doğru söz:
her zaman doğru zamanda söylenmeyebilir.
Haklı olmak:
her zaman haklı biçimde davranmak anlamına gelmez.
Bazen doğruyu:
öfkeyle söylediğinde
hakikatin etkisini azaltabilirsin.
Bazen susmak hikmettir.
Bazen konuşmak.
Bazen affetmek.
Bazen sınır koymak.
Bazen sabretmek.
Bazen harekete geçmek.
Hikmet:
hangi durumda hangisinin doğru olduğunu görebilme olgunluğudur.
Ve insan hayatında belki en büyük farkı:
bilgi miktarı değil,
bilgiyi doğru yerde kullanma yeteneği
oluşturur.
Ayetin sonundaki:
“Bilmediklerinizi öğretiyor.”
ifadesi ise insanı yeniden öğrenciliğe döndürür.
Ne kadar bilirsek bilelim:
öğrenmeye devam ederiz.
Belki insanın büyüklüğü:
her soruya cevap vermesinde değil,
bazen:
“Bunu bilmiyorum.”
diyebilmesindedir.
Çünkü “bilmiyorum”:
cehaletin itirafı olduğu kadar,
öğrenmenin kapısıdır.
Kendini tamamlanmış gören kişi:
öğrenmeyi bırakır.
Kendisinin eksik olduğunu bilen kişi ise:
gelişmeye devam eder.
Bakara 151’in eğitim anlayışı bu nedenle son derece bütünlüklüdür:
Oku.
Anla.
Arın.
Öğren.
Hikmet kazan.
Ve sonra:
öğrendiğin şeyi yaşa.
Belki en büyük sınav da burada başlar.
Çünkü insanın kütüphanesinde kaç kitap bulunduğundan daha önemli bir soru vardır:
O kitaplardan kaç tanesi karakterine dokundu?
Kaç ayet:
öfkeni azalttı?
Kaç bilgi:
kibrini kırdı?
Kaç ders:
bir insana daha adil davranmanı sağladı?
Kaç hakikat:
hayatında gerçek bir yön değişikliğine dönüştü?
Ve belki Bakara 151’in bugünün insanına yönelttiği en güçlü soru tam olarak şudur:
Hayatımız boyunca ne kadar çok şey öğrendiğimizi sayıyoruz; peki bütün öğrendiklerimiz bizi daha dürüst, daha adil, daha merhametli ve daha bilge bir insana dönüştürmediyse, gerçekten ne kadar eğitim görmüş sayılırız?
