Bakara Suresi 146. Ayette “Kendilerine Kitap Verdiklerimiz Onu, Kendi Oğullarını Tanıdıkları Gibi Tanırlar. Buna Rağmen Onlardan Bir Grup, Bildikleri Halde Gerçeği Gizler” İfadesi Ne Anlama Gelir 
Bakara Suresi 146. Ayette Ne Anlatılmaktadır
Bakara Suresi’nin 146. ayeti, önceki ayetlerdeki kıble ve peygamberlik tartışmasını çok önemli bir noktaya taşır.
Ayet:
kendilerine daha önce kitap verilen bazı kimselerin Hz. Muhammed’i veya ona ilişkin hakikati, kendi çocuklarını tanır gibi tanıdıklarını
ifade eder.
Ardından ağır bir eleştiri gelir:
“Buna rağmen onlardan bir grup, bile bile gerçeği gizler.”
Burada özellikle dikkat edilmesi gereken iki unsur vardır:
“Bir grup.”
Ve:
“Bile bile.”
Yani ayet bütün Ehl-i Kitap mensuplarını aynı şekilde suçlamaz.
Eleştirilenler:
bildikleri halde hakikati gizleyen belirli kimselerdir.
“Onu Kendi Oğullarını Tanıdıkları Gibi Tanırlar” Ne Demektir
Bu son derece güçlü bir benzetmedir.
Bir insan kendi çocuğunu:
yüzünden,
sesinden,
davranışlarından,
özelliklerinden
çok iyi tanır.
Ayet de bazı Ehl-i Kitap bilginlerinin:
peygamberliğe dair işaretleri çok güçlü biçimde tanıdıklarını
ifade eder.
Klasik tefsirlerde burada “onu” zamirinin çoğunlukla:
Hz. Muhammed’i
veya onun peygamberlik vasıflarını
işaret ettiği açıklanmıştır.
Bazı yorumlarda bağlam gereği kıble hakkındaki hakikate de bağlantı kurulmuştur.
Fakat ana vurgu:
tanıma derecesinin çok güçlü olmasıdır.
Bir İnsan Bir Peygamberi “Oğlunu Tanır Gibi” Nasıl Tanıyabilir
Burada fiziksel olarak önceden tanımaktan söz edilmez.
Daha çok:
ellerindeki vahiy geleneğinde bulunan:
peygamberlik işaretleri,
beklentiler,
nitelikler
üzerinden tanıma kastedilir.
Yani kişi:
beklediği özellikleri gördüğünde:
“Bu anlatılan kişi budur.”
diyecek kadar güçlü bir kanaate ulaşabilir.
Kur’an’ın iddiası:
bazı bilgili muhatapların böyle bir farkındalığa sahip olduğudur.
Bu Ayet Bütün Yahudilerin ve Hristiyanların Hz. Muhammed’i Bildiğini mi Söylüyor
Hayır.
Ayetin kendisi:
“onlardan bir grup”
ifadesini kullanır.
Bu çok önemlidir.
Kur’an farklı yerlerde Ehl-i Kitap içinde:
dürüst,
samimi,
iman eden,
hakikati kabul eden
kişilerden de söz eder.
Dolayısıyla:
bütün Yahudiler veya bütün Hristiyanlar gerçeği biliyor ve gizliyor
şeklinde genelleme yapmak ayetin diline uygun değildir.
Eleştiri:
özellikle bilgisi olduğu halde onu saklayan kimseleredir.
“Gerçeği Gizlemek” Ne Anlama Gelir
Arapça metinde:
“yektumûne’l-hakka”
ifadesi geçer.
Yani:
hakikati gizlemek.
Bu:
bilinen bir gerçeği:
söylememek,
örtmek,
çarpıtmak,
başkalarının ona ulaşmasını engellemek
anlamlarını taşıyabilir.
Burada sorun:
yanlış anlamak değildir.
Sorun:
bildiğini saklamaktır.
Bu yüzden ayetin ahlaki ağırlığı çok büyüktür.
Bilmemek İle Bilip Gizlemek Arasında Neden Büyük Fark Vardır
Çünkü bilmeyen kişi:
yanlış yapabilir.
Ama öğrenme ihtimali vardır.
Bilip gizleyen kişi ise:
hakikat ile çıkarı arasında:
bilinçli bir seçim
yapmış olabilir.
Bir insan:
bir gerçeği bilmiyorsa ona öğretilebilir.
Ama doğruyu biliyor ve:
statüsü,
çıkarı,
grubu
zarar görmesin diye saklıyorsa:
mesele artık yalnızca bilgi eksikliği değildir.
Karakter meselesine dönüşür.
İnsan Bildiği Gerçeği Neden Gizler
Birçok sebep olabilir.
Çıkar.
Korku.
Statü kaybı.
Toplum baskısı.
Grup aidiyeti.
Kibir.
Yıllardır savunduğu düşüncenin yanlış çıkmasını istememek.
Bazen insan:
hakikati kabul ederse:
çok şey kaybedeceğini
düşünebilir.
İşte bu durumda:
hakikat ile menfaat
karşı karşıya gelir.
Bir İnsan Hakikati Kabul Ederse Statüsünü Kaybetmekten Neden Korkar
Çünkü bazı insanların otoritesi:
belirli bir inanç veya yorum üzerine kurulmuştur.
Eğer o yorum yanlış çıkarsa:
itibarı sarsılabilir.
Takipçileri azalabilir.
Konumu değişebilir.
Böyle bir insanın önünde zor bir seçim vardır:
Gerçeği kabul etmek mi?
Yoksa:
konumunu korumak mı?
Bakara 146’nın ruhu:
hakikati çıkarın önüne koymayı gerektirir.
Dinî Bilgi İnsan İçin Bir Ayrıcalık mı, Sorumluluk mu
Her ikisi de olabilir.
Bilgi:
çok büyük bir nimettir.
Ama aynı zamanda:
sorumluluktur.
Çünkü bilen insan:
“Bilmiyordum.”
deme imkânını daha az taşır.
Bir din âlimi,
öğretmen,
uzman
bir şeyi daha iyi biliyorsa:
yanlış bilgi verdiğinde zararı da daha büyük olabilir.
Bu nedenle:
bilgi arttıkça ahlaki sorumluluk da artabilir.
Bilgi Sahibi Olmak İnsanı Otomatik Olarak İyi Yapar mı
Hayır.
İnsan çok bilgili olabilir.
Ama bilgisini:
manipülasyon,
çıkar,
güç
için kullanabilir.
Bu nedenle bilgi ile ahlak aynı şey değildir.
Bir insan:
doğruyu bilir.
Ama uygulamaz.
Doğruyu bilir.
Ama saklar.
Doğruyu bilir.
Ama tersini savunur.
İşte Kur’an’ın eleştirdiği büyük problemlerden biri:
bilgi ile davranış arasındaki kopukluktur.
Hakikati Gizlemek Topluma Nasıl Zarar Verebilir
Çünkü insanlar kararlarını:
ulaştıkları bilgiye
göre verir.
Eğer bilgiyi taşıyan kişi:
gerçeği bilinçli biçimde saklarsa,
başkaları:
yanlış kararlar verebilir.
Dini yanlış anlayabilir.
Haksızlığa destek olabilir.
Gerçeğin yerine:
propaganda
geçebilir.
Bu nedenle bilgi üzerinde oynamak:
yalnızca kişisel günah değil,
toplumsal sonuçları olan bir davranış
haline gelebilir.
Bu Ayetin Mesajı Sadece Din Adamlarına mı Yöneliktir
Doğrudan bağlamında vahiy bilgisine sahip Ehl-i Kitap bilginleriyle ilgili güçlü bir eleştiri vardır.
Fakat daha geniş ahlaki ilke herkese dokunabilir.
Bir doktor:
gerçeği gizleyebilir.
Bir gazeteci:
bilgiyi saklayabilir.
Bir siyasetçi:
raporu çarpıtabilir.
Bir şirket yöneticisi:
veriyi gizleyebilir.
Bir insan:
ilişkisinde önemli bir gerçeği saklayabilir.
Ortak soru aynıdır:
Bildiklerini dürüstçe mi taşıyorsun?
Her Gerçeği Her Zaman Söylemek Zorunlu mudur
Hayır.
Bu ayrımı iyi yapmak gerekir.
Mahremiyet vardır.
Emanet vardır.
Özel hayat vardır.
Söylenmesi zarar verecek ve kişinin hakkı olmayan bilgiler olabilir.
Bakara 146’daki problem:
hakikatin, insanları yanıltmak veya çıkarı korumak amacıyla saklanmasıdır.
Dolayısıyla:
“Bir şeyi biliyorum, mutlaka herkese söylemeliyim.”
şeklinde sınırsız bir sonuç çıkarılamaz.
Bir İnsan Kendisinden Bile Gerçeği Gizleyebilir mi
Psikolojik olarak evet.
İnsan bazen bir şeyi biliyor gibidir.
Ama kabul etmek istemez.
Örneğin:
bir ilişkinin bittiğini bilir.
Ama kendisine:
“Düzelecek.”
der.
Bir davranışının zararlı olduğunu bilir.
Ama:
“Ben istersem bırakırım.”
der.
Bir konuda haksız olduğunu bilir.
Ama:
“Benim de sebeplerim vardı.”
diyerek kendisini sürekli savunur.
Bu durumda insan başkasından önce:
kendi vicdanından gerçeği saklamaya
çalışabilir.
Kendini Kandırmak Neden Bu Kadar Kolaydır
Çünkü insan zihni:
kendisini korumayı sever.
Acı veren gerçekle karşılaşmak:
zor olabilir.
Bu yüzden bahaneler üretir.
Hatasını:
küçültür.
Karşı tarafın hatasını:
büyütür.
Kendi çıkarını:
ahlaki gerekçelerle süsleyebilir.
İşte bu nedenle gerçek dürüstlük sadece:
başkalarına yalan söylememek değildir.
Kendine de yalan söylememektir.
“Bile Bile” İfadesi Neden Ayetin En Ağır Kısmıdır
Çünkü burada kasıt vardır.
Yanlışlık:
tesadüfi değildir.
Bilgi:
mevcuttur.
Ama davranış:
bilginin tersine gider.
Bu noktada insan:
yanlış yapmaktan öte,
bildiği doğruya karşı durmaktadır.
Kur’an’ın ahlaki sisteminde bu tür bilinçli çelişki:
daha ağır bir sorumluluk doğurur.
Çünkü kişi:
gerçeğe ulaşamamış değildir.
Gerçeğin önünü kapatmıştır.
Bakara 145 Ve 146 Birlikte Okunduğunda Nasıl Bir Bütünlük Ortaya Çıkar
- ayette:
her türlü delil getirilse bile bazı insanların kıbleyi kabul etmeyeceği
anlatılmıştı.
- ayette ise bunun daha derin bir sebebi gösterilir:
Bazıları:
hakikati tanıyor olabilir ama gizleyebilir.
Yani mesele artık:
“Delil yeterli mi?”
sorusundan:
“İnsan bildiği gerçeğe karşı ne kadar dürüst?”
sorusuna geçer.
145:
delilin sınırını gösterir.
146:
karakterin sınavını
gösterir.
Bakara 146’dan Çıkarılabilecek En Büyük Hayat Dersi Nedir
Belki şöyle özetlenebilir:
Hakikatin değeri, senin çıkarına uyup uymamasına bağlı değildir.
Bir gerçek:
seni rahatsız edebilir.
Statünü sarsabilir.
Yıllardır savunduğun fikri yıkabilir.
Birinden özür dilemeni gerektirebilir.
Ama bunların hiçbiri:
gerçeği daha az gerçek yapmaz.
Asıl ahlaki büyüklük:
gerçek aleyhine çıktığında da onun yanında durabilmektir.
Son Söz Bakara 146 Bize “Gerçeği Bilmediğimiz İçin mi Yanlışta Kalıyoruz, Yoksa Bazen Gerçeği Bildiğimiz Halde Onun Hayatımızı Değiştirmesinden Korktuğumuz İçin mi Gizliyoruz?” Diye mi Soruyor
Bakara Suresi 146. ayetin en sarsıcı tarafı:
bilgi eksikliğini değil, bilgiye ihanet ihtimalini
konuşmasıdır.
İnsan çoğu zaman şöyle düşünür:
“Bir insan doğruyu bilse mutlaka doğru davranır.”
Ama hayat bize bunun her zaman böyle olmadığını gösterir.
İnsan:
doğruyu bilir.
Ve yine de:
yanlış yapabilir.
Bir ilişkinin içinde:
karşısındakine haksızlık ettiğini bilir.
Ama özür dilemez.
Bir tartışmada:
karşısındaki kişinin haklı olduğunu anlar.
Ama:
“Şimdi kabul edersem yenilmiş olurum.”
diye susar.
Bir kurumda:
raporun gerçeği söylediğini bilir.
Ama kendi çıkarına zarar vereceği için:
raporu gizleyebilir.
Bir dinî konuda:
metnin ne söylediğini anlayabilir.
Ama kendi grubunun anlatısına uymadığı için:
başka türlü sunabilir.
İşte bütün bu durumlarda:
bilgi vardır.
Ama bilgi:
ahlaka dönüşmemiştir.
Bakara 146 bu yüzden yalnızca:
“Daha çok öğrenin.”
demekle yetinmez.
Daha zor bir soru sorar:
“Öğrendiğiniz doğruyla ne yapıyorsunuz?”
Çünkü insanın bilgisi büyüdükçe:
karakter sınavı da büyür.
Bazen cahillik insanı yanlış yaptırır.
Ama bazen bilgi:
insanın yanlışını daha ağır hale getirir.
Çünkü kişi artık:
ne yaptığını bilmektedir.
Ayetin:
“kendi oğullarını tanıdıkları gibi tanırlar”
benzetmesi burada çok güçlüdür.
Bir insan kendi çocuğunu gördüğünde:
“Acaba bu benim çocuğum mu?”
diye uzun uzun delil aramaz.
Tanır.
Yani Kur’an bazı muhatapların:
hakikatle bu kadar açık şekilde karşılaştığını
söylüyor.
Fakat ardından:
“Bir grup bile bile gizler.”
diyor.
Bu iki cümle arasındaki mesafe:
insanın ahlaki trajedisidir.
Bir tarafta:
tanımak.
Diğer tarafta:
inkâr etmek veya gizlemek.
Demek ki insanın en büyük problemi bazen:
gerçeği bulamamak değildir.
Gerçeğin kendisinden istediği değişimi:
istememektir.
Çünkü hakikat bazen çok pahalıdır.
Sana:
“Yanıldın.”
der.
“Özür dile.”
der.
“Bu kazanç sana ait değil.”
der.
“Bu insan hakkında haksız düşündün.”
der.
“Bu grubun bu konuda yanlış yaptı.”
der.
“Yıllardır savunduğun fikir doğru değil.”
der.
İşte o anda hakikat:
soyut bir bilgi olmaktan çıkar.
Bedel isteyen bir çağrıya dönüşür.
Ve insanın karakteri orada belli olur.
Gerçeği mi koruyacak?
Kendisini mi?
Bu ayet aynı zamanda bilgi sahibi insanlar için çok ağır bir sorumluluk ortaya koyar.
Çünkü bilgiyi taşıyan kişi:
insanların önündeki yolu etkileyebilir.
Bir öğretmen yanlış öğretirse:
öğrenciler etkilenir.
Bir din adamı metni çarpıtırsa:
cemaat etkilenir.
Bir gazeteci gerçeği saklarsa:
toplum etkilenir.
Bir bilim insanı veriyi değiştirirse:
başka çalışmalar etkilenir.
Bir doktor gerçeği saklarsa:
hastanın hayatı etkilenebilir.
Demek ki bilgi:
yalnızca kişisel sermaye değildir.
Emanettir.
Ve emanetin en temel şartı:
dürüstlüktür.
Ayetin bir başka boyutu da insanın kendisine yönelir.
Çünkü bazen başkasından gerçeği gizlemeden önce:
kendimizden gizleriz.
Aynaya bakmak istemeyiz.
Hep başkasını suçlarız.
Her olayda kendimizi mağdur görürüz.
Kendi hatamıza:
sebep,
başkasının hatasına:
karakter
deriz.
Kendimiz yaptığımızda:
“Şartlar böyleydi.”
deriz.
Başkası yaptığında:
“Zaten böyle biri.”
deriz.
İşte insanın kendisine karşı dürüstlüğü burada sınanır.
Belki Bakara 146’nın en çağdaş sorusu şudur:
Gerçeğin gerçekten peşinde miyiz, yoksa yalnızca zaten inanmak istediğimiz şeyleri doğrulayacak bilgileri mi topluyoruz?
Bugün teknoloji sayesinde milyonlarca bilgiye ulaşabiliyoruz.
Ama insan:
sadece kendi fikrini destekleyen kaynakları
takip edebilir.
Kendi görüşünü bozan bilgiyi görmezden gelebilir.
Böylece bilgi çağında yaşarken:
kendi zihinsel mağaramızı
kurabiliriz.
O zaman problem bilgiye ulaşamamak değildir.
Bilgiyi:
seçerek görmek
olur.
Bakara 146’nın:
“bildikleri halde...”
ifadesi bu yüzden çağlar üstüdür.
Çünkü insanın en büyük ahlaki sınavlarından biri hâlâ aynıdır:
Bir gerçeği gördüğünde:
ona göre mi değişeceksin?
Yoksa gerçeği:
kendine göre mi değiştireceksin?
Belki ayetin bugünün insanına yönelttiği en güçlü soru tam olarak şudur:
Bütün çıkarlarımızdan, aidiyetlerimizden ve yıllardır savunduğumuz fikirlerden bağımsız olarak bir gerçeğin gerçekten doğru olduğunu açıkça görsek, hayatımızı ona göre değiştirebilir miyiz; yoksa hayatımız değişmesin diye gerçeği gizlemenin bir yolunu mu buluruz?
