Yûsuf Suresi 100. Ayette “İşte Önceden Gördüğüm Rüyanın Yorumu Budur; Rabbim Onu Gerçekleştirdi” İfadesi Ne Anlama Gelir 
⠀
Yûsuf Suresi 100. Ayet Ne Söylüyor
Ayetin genel anlamı şöyledir: “Anne ve babasını yüksek bir yere çıkardı. Hepsi onun için secdeye kapandılar. Yûsuf dedi ki: ‘Babacığım! İşte daha önce gördüğüm rüyanın yorumu budur. Rabbim onu gerçek kıldı. Beni zindandan çıkarmakla ve şeytan benimle kardeşlerimin arasını bozduktan sonra sizi çölden getirmekle bana iyilik etti. Şüphesiz Rabbim dilediği şeyi ince bir şekilde gerçekleştirendir. O, hakkıyla bilendir, hikmet sahibidir.’”Ayetin Arapçası ise “Ve refa‘a ebeveyhi ale’l-arşi ve harrû lehû süccedâ. Ve kâle yâ ebeti hâzâ te’vîlu ru’yâye min kablu kad cealehâ rabbî hakkâ. Ve kad ahsene bî iz ahracenî mine’s-sicni ve câe bikum mine’l-bedvi min ba‘di en nezega’ş-şeytânu beynî ve beyne ihvetî. İnne rabbî latîfun limâ yeşâ’. İnnehû huve’l-Alîmu’l-Hakîm.” şeklindedir.
Bu ayet, sûrenin 4. ayetindeki çocukluk rüyasıyla doğrudan bağlantı kurar. Yıllarca anlamı beklenen rüya artık gerçekleşmiş bir hayat sahnesine dönüşmüştür.
“Anne ve Babasını Arşın Üzerine Çıkardı” Ne Anlama Gelir
Ayette “refa‘a ebeveyhi ale’l-arş” denilir. Buradaki “arş”, bağlama göre hükümdarlık tahtı, yüksek oturma yeri veya itibarlı bir makam anlamındadır.Burada Allah’ın Arş’ı kastedilmez. Aynı kelimenin farklı bağlamlarda farklı anlamlar taşıyabilmesi önemlidir.
Yûsuf anne ve babasını yüksek ve onurlu bir yere oturtarak onlara saygı göstermektedir. Makam sahibi olmuş olması, ebeveynine karşı tevazusunu ortadan kaldırmamıştır.
Ayetteki “Ebeveyn” Gerçekten Anne ve Baba mıydı
Ayet “ebeveyhi”, yani iki ebeveyn ifadesini kullanır. Meallerin çoğu bunu doğal olarak “anne ve babası” şeklinde tercüme eder.Tefsirlerde Yûsuf’un öz annesinin daha önce vefat etmiş olabileceği ve burada teyzesinin anne konumunda bulunduğu gibi farklı açıklamalar da aktarılmıştır. Ancak Kur’an bu tarihsel ayrıntıyı açıkça belirtmez.
Bu nedenle en güvenli ifade “anne ve babası / iki ebeveyni” demektir; ayrıntılı rivayetleri kesin Kur’an bilgisi gibi sunmamak gerekir.
“Hepsi Yûsuf’un Önünde Secdeye Kapandı” Ne Anlama Gelir
Ayette “ve harrû lehû süccedâ”, yani “onun için/onun önünde secdeye kapandılar” denilir. Bu ifade Yûsuf’un çocukken gördüğü rüyadaki güneş, ay ve on bir yıldızın kendisine secde etmesiyle açık biçimde bağlantılıdır.Klasik tefsirlerde yaygın açıklama, bunun ibadet secdesi değil, o dönemin şeriatında veya örfünde izin verilen bir saygı ve selamlama secdesi olduğudur. Secdenin tam beden biçiminin nasıl olduğu konusunda ayrıntılı kesinlik iddiasından kaçınmak daha doğrudur.
En önemli ayrım şudur: Yûsuf’a ilah olarak tapılmamaktadır. Bu sahne şirk veya Yûsuf’un ilahlaştırılması değildir.
Yûsuf’a Yapılan Secde Neden Şirk Sayılmıyor
Çünkü ibadet secdesi ile saygı amacı taşıyan tarihsel bir secde biçimi aynı şey değildir. Bir davranışın dinî anlamını yalnız dış görünüşü değil, niyet, hüküm ve bağlam da belirler.Yûsuf’un ailesinin ona ilahî güç atfettiğine veya onu Allah yerine koyduğuna dair ayette hiçbir şey yoktur. Tam tersine Yûsuf bütün konuşmasını Allah’ın lütfu ve Rabbine bağlılık üzerinden kurar.
Bu nedenle ayeti “Demek ki insana ibadet secdesi yapılabilir” şeklinde kullanmak doğru değildir. İslam şeriatında ibadet ve secde Allah’a mahsustur.
Bu Ayet Bugün Bir İnsanın Önünde Secde Etmeyi Meşru Kılar mı
Hayır. Önceki ümmetlerde belirli saygı biçimlerinin bulunmuş olması, aynı uygulamanın İslam şeriatında da geçerli olduğu anlamına gelmez.Şeriatlar arasında bazı amelî hükümlerde farklılıklar bulunabilir. Bu sebeple tarihsel bir peygamber kıssasındaki uygulamayı bugüne doğrudan taşıyıp “Kur’an’da var, o hâlde bugün de yapılabilir” demek doğru bir yöntem değildir.
Ayetin bugüne taşınacak temel mesajı saygı, şükür ve rüyanın gerçekleşmesidir; insanlara ibadet secdesi yapmak değildir.
Yûsuf’un Çocukluk Rüyası Nasıl Gerçekleşti
Yûsuf Suresi’nin başında küçük Yûsuf babasına “Ben on bir yıldız, güneş ve ay gördüm; onları bana secde ederken gördüm” demişti. Şimdi ailesinin kendisine yönelerek secde etmesiyle Yûsuf “İşte daha önce gördüğüm rüyanın yorumu budur” der.Böylece sûrenin başlangıcı ile son bölümü birbirine bağlanır. Yıllarca anlamı tam olarak görünmeyen bir rüya, uzun bir hayat sürecinin sonunda gerçekleşmiş bir tablo hâline gelir.
Bu, Yûsuf’a özgü peygamberlik bağlamındaki bir rüyadır. Her insanın gördüğü rüyayı geleceğin kesin haberi olarak değerlendirmek doğru değildir.
“Rabbim Onu Gerçek Kıldı” Ne Anlama Gelir
Yûsuf “kad cealehâ rabbî hakkâ”, yani “Rabbim onu gerçek kıldı” der. Burada başarının ve rüyanın gerçekleşmesinin nihai kaynağını Allah’a nispet etmektedir.Yûsuf’un kendi çabası yok sayılmaz. O iffetini korumuş, hapishanede sabretmiş, kralın rüyasını yorumlamış, kıtlığa karşı ekonomik plan geliştirmiş ve yönetim sorumluluğu üstlenmiştir.
Fakat bütün bu çabaya rağmen sonuçları yalnız kendi dehasının eseri olarak görmez. İnsan çalışır; fakat hayatın bütün şartlarını ve sonuçlarını tek başına yaratmaz.
Yûsuf’un Rüyasının Gerçekleşmesi Kadercilik Anlamına mı Gelir
Hayır. Rüyanın sonunda gerçekleşmiş olması, kıssa boyunca insanların iradesiz kuklalar hâline geldiği anlamına gelmez.Kardeşler Yûsuf’u kuyuya atmak konusunda ahlaken sorumludur. Aziz’in eşi kendi davranışından sorumludur. Yûsuf da kendi seçimlerinden sorumludur.
Allah bütün süreçleri kuşatan bilgi ve kudret sahibidir; fakat ilahî takdir insanın ahlaki sorumluluğunu ortadan kaldırmaz. Sonucun Allah’ın planı içinde gerçekleşmesi, kötülük yapan kişileri masumlaştırmaz.
Yûsuf Neden “Beni Kuyudan Çıkardı” Değil de “Zindandan Çıkardı” Diyor
Ayetin dikkat çekici ayrıntılarından biri budur. Yûsuf “Beni zindandan çıkardı” der; kuyuya atılmasını özellikle anmaz.Tefsirlerde bunun, kardeşleriyle barıştıktan sonra geçmişteki ağır hatalarını yeniden yüzlerine vurmamak için gösterdiği zarafet olabileceği yönünde açıklamalar vardır. Bu yorum anlamlıdır; ancak ayet bunu açıkça gerekçelendirmez.
Yine de bağlamda Yûsuf’un genel dili gerçekten dikkat çekicidir. Hakikati inkâr etmez ama geçmişteki yarayı sürekli suçlama aracı hâline de getirmez.
Yûsuf Neden Kardeşlerini Doğrudan Suçlamak Yerine “Şeytan Aramızı Bozdu” Diyor
Yûsuf “min ba‘di en nezega’ş-şeytânu beynî ve beyne ihvetî”, yani “Şeytan benimle kardeşlerimin arasını bozduktan sonra” der.Bu son derece zarif bir ifadedir. Yûsuf “Beni kuyuya atan, hayatımı mahveden şu kardeşlerim…” diye konuşmaz. Yaşanan kötülüğü inkâr etmeden, çatışmanın şeytanî boyutuna işaret eder.
Ancak bu ifade kardeşlerin sorumluluğunu ortadan kaldırmaz. Şeytanın vesvesesi insanı zorunlu olarak günaha sürüklemez; kişi yaptığı tercihten yine sorumludur.
“Şeytan Yaptırdı” Demek İnsanın Sorumluluğunu Kaldırır mı
Hayır. İslam ahlakında şeytanın vesvese vermesi, insanı iradesiz hâle getiren mutlak zorlamaya dönüşmez.Kardeşler kıskançlıklarını büyütmüş, plan yapmış ve Yûsuf’u kuyuya bırakmışlardır. Bu yüzden daha sonra kendileri de “Biz gerçekten hata edenlerdik” diyerek sorumluluklarını kabul ederler.
Dolayısıyla “Şeytan aramızı bozdu” sözü suçu şeytana atıp kendisini temize çıkarma cümlesi değildir. Yûsuf burada daha çok çatışmanın kötülük üreten kaynağına işaret eden bağışlayıcı bir dil kurmaktadır.
Yûsuf’un Bu Dili Affetmenin En Güçlü Örneklerinden Biri midir
Evet. Önceki ayetlerde Yûsuf “Bugün size kınama yok” demişti. Şimdi bütün geçmişi özetlerken de kardeşlerinin suçunu ayrıntılı biçimde yeniden sıralamaz.Bu, geçmişi unuttuğu anlamına gelmez. Yûsuf ne olduğunu çok iyi bilmektedir; kardeşleri de suçlarını kabul etmiştir.
Fakat affettikten sonra her yeni konuşmada aynı suçu karşı tarafın başına kakmamayı tercih eder. Bu, merhametin çok olgun bir biçimidir.
“Sizi Çölden Getirdi” İfadesi Ne Anlama Gelir
Ayette “ve câe bikum mine’l-bedvi”, yani “sizi çölden/kırsal bölgeden getirdi” denilir. “Bedv”, şehir dışındaki kırsal veya göçebe hayat alanlarını ifade edebilir.Bu ifade, Ya‘kūb’un ailesinin yaşadığı bölge ile Yûsuf’un Mısır’daki yerleşik ve yönetim merkezindeki hayatı arasındaki farkı gösterir.
Kur’an burada aileyi küçümsemez. Yûsuf da “Sizi geri kalmış yerden ben kurtardım” gibi kibirli bir dil kullanmaz; yine Allah’ın lütfunu merkeze alır.
“Rabbim Dilediği Şeyi Latîf Bir Şekilde Gerçekleştirir” Ne Anlama Gelir
Ayette “inne rabbî latîfun limâ yeşâ” denilir. Allah’ın Latîf ismi burada dilediği şeyi ince, fark edilmeyen, zarif ve hikmetli yollarla gerçekleştiren anlamıyla ilişkilidir.Yûsuf’un hayatına bakıldığında bunun çok güçlü bir örneği görülür. Kuyu, kervan, Mısır, saray, zindan, kralın rüyası, kıtlık ve kardeşlerin yeniden gelişi birbirinden kopuk olaylar gibi görünürken sonunda aynı hikâyenin parçalarına dönüşür.
Ancak “Allah Latîf’tir” demek, her başımıza gelen olayın gizli sebebini bizim kesin olarak bildiğimiz anlamına gelmez. Hikmete inanmak başka, Allah adına bilmediğimiz hikmetleri uydurmak başkadır.
Kötü Olayların Sonradan İyi Sonuca Bağlanması Kötülüğü İyi Yapar mı
Hayır. Yûsuf’un kuyuya atılması kötüdür, iftiraya uğraması haksızlıktır ve zindanda tutulması zulümdür. Sonunda bunların ardından güzel bir sonuç gelmesi önceki kötülükleri ahlaken iyi hâle getirmez.Bu ayrım çok önemlidir. Allah kötülükten hayır çıkarabilir; fakat bu, kötülüğü yapan kişiyi haklı çıkarmaz.
Dolayısıyla mağdura “Bak sonunda iyi oldu, demek yaşadığın zulüm gerekliymiş” demek doğru değildir. Güzel son, geçmişteki haksızlığın mazereti değildir.
“Allah Alîm ve Hakîm’dir” İfadesi Neden Ayetin Sonunda Yer Alıyor
Ayet “İnnehû huve’l-Alîmu’l-Hakîm”, yani “Şüphesiz O, hakkıyla bilendir, hikmet sahibidir” sözleriyle biter.Alîm, Allah’ın bütün gerçekliği eksiksiz bildiğini; Hakîm ise hüküm ve fiillerinin hikmetten yoksun olmadığını ifade eder. Yûsuf’un yıllar boyunca anlamını bütünüyle göremediği hayat parçaları, şimdi daha geniş bir bütün içinde anlam kazanmaktadır.
Ancak insan Allah’ın hikmetine inanırken her olayın özel sebebini kesin olarak bildiğini iddia etmemelidir. Özellikle hastalık, afet veya kayıp karşısında “Allah bunu kesin şu nedenle yaptı” demek vahiy olmadan aşırı iddia olabilir.
Yûsuf Suresi 4 ile 100. Ayet Arasındaki Büyük Bağ Nedir
Sûrenin başında küçük Yûsuf babasına on bir yıldız, güneş ve ayın kendisine secde ettiğini anlatmıştı. Babası bunun sıradan bir rüya olmadığını fark etmiş ve onu kardeşlerine anlatmamasını istemişti.Şimdi 100. ayette Yûsuf “Babacığım! İşte önceki rüyamın yorumu budur” diyerek başlangıçtaki sahneye geri döner. Böylece sûrenin uzun anlatı yayı tamamlanır: Rüya, ayrılık, kuyu, kölelik, sınanma, zindan, yönetim, kıtlık, yüzleşme, bağışlama ve kavuşma aynı hikâyenin içinde birleşir.
Bir sonraki ayet olan Yûsuf Suresi 101. ayette, Yûsuf bütün bu dünyevî başarıların ardından çok çarpıcı bir dua edecektir: “Rabbim! Bana hükümranlıktan pay verdin ve bana olayların/rüyaların yorumundan öğrettin. Ey göklerin ve yerin yaratıcısı! Dünyada da ahirette de benim velim sensin. Canımı Müslüman olarak al ve beni salihlere kat.” Böylece kıssa, makam ve kavuşmanın ardından ölüm bilinci, teslimiyet, Allah’ı gerçek veli bilmek ve başarının sonunda bile ahireti unutmamak temalarına yönelecektir.
Sonuç: Yûsuf Suresi 100. Ayetin Ana Mesajı Nedir
Yûsuf Suresi 100. ayet, sûrenin başından beri kurulan büyük anlatı çemberinin kapandığı ayettir. Küçük yaşta gördüğü rüyayı babasına anlatan Yûsuf, yıllar sonra ailesi karşısında dururken “İşte daha önce gördüğüm rüyanın yorumu budur; Rabbim onu gerçek kıldı” der. Çocukken yalnız bir görüntü olan şey artık uzun bir hayat tecrübesinin sonunda anlaşılmıştır.Ayetin ilk büyük mesajı hayattaki bazı şeylerin anlamının hemen ortaya çıkmayabileceğidir. Yûsuf çocukken gördüğü rüyanın hangi yollarla gerçekleşeceğini bilmiyordu. Rüya gerçekleşene kadar hayatından kuyu, ayrılık, iftira, zindan ve yönetim geçti.
Bu, her sıkıntının sonunda dünyada Yûsuf’unki gibi dramatik bir başarı geleceği anlamına gelmez. Fakat insanın bugünkü bölümünü bütün hikâyenin sonu sanmaması gerektiğini hatırlatır.
İkinci büyük mesaj başarının Allah’ın lütfuyla ilişkilendirilmesidir. Yûsuf “Ben bütün bunları kendi zekâmla başardım” demez. “Rabbim onu gerçek kıldı” der.
Bu, insan emeğinin inkârı değildir. Yûsuf çalışmış, düşünmüş, planlamış ve sorumluluk almıştır; fakat kendini hayatın mutlak sahibi sanmamıştır.
Üçüncü büyük mesaj secdenin bağlamını doğru anlamaktır. Yûsuf’un ailesinin ona secdesi ibadet secdesi olarak değil, dönemin meşru saygı biçimi bağlamında anlaşılmıştır.
Bu sahne bugünün Müslümanına insanlara ibadet secdesi yapma izni vermez.
Dördüncü büyük mesaj önceki şeriatlardaki bazı uygulamalarla İslam şeriatındaki hükümleri birbirine karıştırmamaktır. Kur’an tarih anlatırken her anlatılan davranışı bugünkü hukuk için doğrudan emir hâline getirmez.
Kıssa anlatımı ile normatif hüküm aynı şey değildir.
Beşinci büyük mesaj rüyayı doğru yere koymaktır. Yûsuf’un rüyası peygamberlik kıssasının parçasıdır ve gerçekleşmiştir.
Bundan her rüyanın gelecek haberi olduğu, rüya tabirinin kesin bilim olduğu veya hayatın önemli kararlarının yalnız rüyalarla verilmesi gerektiği sonucu çıkarılamaz. Sıradan insanların rüyaları yanılabilir ve bağlayıcı dinî delil değildir.
Altıncı büyük mesaj affettikten sonra geçmişi sürekli silah hâline getirmemektir. Yûsuf kardeşlerinin yaptığını unutmamıştır; fakat aile yeniden birleştiğinde kuyu olayını ayrıntılı bir suçlama konuşmasına dönüştürmez.
Bu, affın güçlü bir boyutudur: Gerçeği inkâr etmeden başa kakmayı bırakmak.
Yedinci büyük mesaj zarif konuşmanın hakikati gizlemek olmadığıdır. Yûsuf “Şeytan benimle kardeşlerimin arasını bozdu” der. Bu, kardeşlerini sorumluluktan kurtarmaz; onlar zaten hatalarını kabul etmişlerdir.
Fakat Yûsuf, barıştan sonra dili yeniden yaralamak için kullanmaz. Doğruyu söylemek ile karşı tarafı ezmek aynı şey değildir.
Sekizinci büyük mesaj şeytanı bahane ederek insan sorumluluğundan kaçmamaktır. Şeytan vesvese verebilir ama insan tercihlerinden sorumludur.
“Şeytan yaptırdı”, günahın otomatik mazereti değildir.
Dokuzuncu büyük mesaj Allah’ın Latîf oluşudur. Hayatta birbirinden bağımsız görünen olayların Allah’ın bilgisi içinde çok daha geniş bir bütün oluşturması mümkündür.
Fakat bu inanç bize bilmediğimiz gizli sebepleri Allah adına uydurma yetkisi vermez. “Allah’ın hikmeti vardır” demek başka, “Allah bunu kesin şu nedenle yaptı” demek başkadır.
Onuncu büyük mesaj kötülüğün iyi sonuçla aklanmamasıdır. Yûsuf sonunda güçlü ve mutlu bir konuma gelmiştir ama bu, kardeşlerinin onu kuyuya atmasını doğru yapmaz.
İyi sonuç kötü yöntemi meşrulaştırmaz.
On birinci büyük mesaj mağdurun başarısının faili haklı çıkarmamasıdır. Bir insan yaşadığı ağır haksızlığın ardından güçlü olabilir, gelişebilir ve başarılı olabilir. Bu durum failin “Ben sana iyilik yapmış oldum” deme hakkı vermez.
Mağdurun dayanıklılığı, zalimin ahlaki kredisi değildir.
On ikinci büyük mesaj gücün aile içinde gösterişe dönüşmemesidir. Yûsuf anne ve babasını yüksek yere çıkararak onurlandırır.
Bir zamanlar güçsüz çocuk olan Yûsuf şimdi güçlüdür ama gücünü yakınlarını küçültmek için kullanmaz.
On üçüncü büyük mesaj hayatın yükselişlerini kişisel üstünlük efsanesine çevirmemektir. Yûsuf’un makamı onun Allah katındaki değerinin tek göstergesi değildir; asıl vurgu takvâ, sabır ve ihsan üzerindedir.
Servet ve makam tek başına ilahî onay belgesi değildir.
On dördüncü büyük mesaj insanın kendi hikâyesini yalnız acı üzerinden okumamasıdır. Yûsuf acıları unutmaz ama hayatını yalnız “Bana bunlar yapıldı” cümlesine hapsetmez.
Kendi hikâyesini Allah’ın lütfu, öğrenme, sabır ve kavuşma üzerinden yeniden okuyabilir. Mağduriyet gerçektir ama insanın bütün kimliği olmak zorunda değildir.
On beşinci büyük mesaj aile içinde onarımın mümkün olmasıdır. Bu aile kıskançlık, yalan ve ağır ayrılık yaşamıştır. Buna rağmen sorumluluk kabulü, bağışlama ve değişim sonucunda yeniden bir araya gelmiştir.
Bu her ailenin mutlaka yeniden aynı şekilde birleşmesi gerektiği anlamına gelmez. Fakat gerçek tövbe ve güvenli şartlar varsa onarımın mümkün olabileceğini gösterir.
On altıncı büyük mesaj ilahî bilgi ile insan bilgisinin farkıdır. İnsanlar olayları parça parça görür; Allah ise bütünü bilir.
Yûsuf’un kuyudayken göremediği gelecek, Allah’ın bilgisinin dışına çıkmamıştır. Fakat bu, insanın kendi bilgisi yokken “Ben Allah’ın planını tam biliyorum” deme hakkı olduğu anlamına gelmez.
On yedinci büyük mesaj hikmet inancının mağduru susturmak için kullanılmamasıdır. Bir insan acı yaşadığında ona hemen “Bunda kesin bir hayır var, şikâyet etme” demek duyarsız olabilir.
Yûsuf’un kendisi de haksızlığın araştırılmasını istemiştir. Allah’ın hikmetine inanmak, zulme karşı sessizlik zorunluluğu değildir.
On sekizinci büyük mesaj rüyanın gerçekleşmesinden sonra bile odağın Allah olmasıdır. Yûsuf çocukluk rüyasının gerçekleştiğini gördüğünde kendisini kutsallaştırmaz veya ailesinin secdesini kişisel büyüklük gösterisine dönüştürmez.
Tam tersine konuşmasının sonunda “Rabbim Latîf’tir, O Alîm ve Hakîm’dir” der. Hikâyenin merkezi Yûsuf’un egosu değil, Allah’ın lütfudur.
Ve ayetin belki de en güçlü mesajı şudur: İnsanın gerçek büyüklüğü yalnız kuyudan çıkıp makama ulaşmasında değil; makama ulaştığında geçmişte kendisine kötülük yapanları ezmemesinde, ailesini onurlandırmasında, başarısını yalnız kendisine mal etmemesinde ve bütün hikâyesinin sonunda Allah’ın lütfunu görebilmesindedir.
Yûsuf Suresi 100. ayetin bütün mesajı bu çerçevede şöyle özetlenebilir: **Hayatının bir bölümünü bütün hikâye sanma. Rüyayı vahiy yerine koyma, tarihsel saygı secdesini bugüne ibadet modeli olarak taşıma, başarıyı yalnız kendi gücüne yazma. Affettiğin insanın geçmişini sürekli yüzüne vurma ama yaşanan haksızlığı da inkâr etme. Şeytanı sorumluluktan kaçış bahanesi yapma. Allah’ın Latîf ve Hakîm olduğuna inanırken bilmediğin hikmetleri kesinmiş gibi uydurma. Kötülükten güzel sonuç çıktığında kötülüğü meşrulaştırma. Ve bir gün hayatın başında anlam veremediğin parçalar birleşirse, Yûsuf gibi ‘Rabbim bunu gerçek kıldı; şüphesiz Rabbim dilediğini ince bir hikmetle gerçekleştirir’ diyebilecek kadar şükür ve tevazu sahibi ol.”
Bir sonraki ayet olan Yûsuf Suresi 101. ayette, Hz. Yûsuf bütün bu büyük kavuşmanın, makamın ve çocukluk rüyasının gerçekleşmesinin hemen ardından dünyaya daha sıkı sarılmak yerine Rabbine dönecek ve “Rabbim! Bana hükümranlıktan pay verdin ve bana olayların/rüyaların yorumundan öğrettin. Ey göklerin ve yerin yaratıcısı! Dünyada ve ahirette benim velim sensin. Canımı Müslüman olarak al ve beni salihlere kat” diye dua edecektir. Bu ayet özellikle başarıdan sonra ölümü hatırlamak, “Müslüman olarak canımı al” duasının ölüm istemek anlamına gelip gelmediği, Allah’ın gerçek veli oluşu, dünyevî makamın geçiciliği ve insanın en büyük hedefinin yalnız başarı değil iman üzere tamamlanan bir hayat olması açısından son derece önemli olacaktır.
Ve belki Yûsuf Suresi 100. ayetin bugün bize yönelttiği en güçlü soru şudur: Hayatımızın iyiye döndüğü gün geçmişte bize yapılanları sürekli insanların başına kakıyor muyuz, yoksa hakikati unutmadan yeni bir sayfa açabiliyor muyuz? Başarıya ulaştığımızda “Ben yaptım” mı diyoruz, yoksa emeğimizin yanında bize verilen imkânları da görebiliyor muyuz? Kötü bir olaydan daha sonra iyilik çıktığında geçmişteki kötülüğü yanlış biçimde meşrulaştırıyor muyuz? Ve en önemlisi, yıllar sonra hayatımızın bazı parçaları anlam kazandığında kendi büyüklüğümüzü mü görüyoruz, yoksa Yûsuf gibi Allah’ın Latîf, Alîm ve Hakîm oluşunu mu fark ediyoruz?
