Nisâ Suresi 62. Ayette “Kendi Elleriyle Yaptıkları Yüzünden Başlarına Bir Musibet Gelince Sana Gelip ‘Biz Sadece İyilik ve Uzlaştırma İstemiştik’ Diye Allah’a Yemin Ederler” İfadesi Ne Anlama Gelir 
Nisâ Suresi’nin 62. ayeti, önceki iki ayette anlatılan iman iddiası, tâğûta başvurma ve Peygamberin hükmünden yüz çevirme meselesinin devamıdır.
Önceki ayetlerde, Allah’ın indirdiğine ve Peygambere başvurmaları istendiğinde bundan kaçınan münafıklardan söz edilmişti.
- ayette ise davranışlarının sonucu ortaya çıktığında ne yaptıkları anlatılır:
Peygambere gelirler ve Allah’a yemin ederek aslında yalnızca iyilik ve uzlaşma istediklerini söylerler.
Burada Kur’an, insan psikolojisinin çok tanıdık bir yönünü açığa çıkarır:
Yanlış tercih ortaya çıkınca gerekçe üretmek.
Nisâ Suresi 62. Ayet Ne Söylüyor
Ayetin anlamı genel olarak şöyledir:
“Kendi elleriyle yaptıkları yüzünden başlarına bir musibet geldiğinde hâlleri nice olur! Sonra sana gelip Allah’a yemin ederek, ‘Biz yalnızca iyilik yapmak ve tarafları uzlaştırmak istemiştik’ derler.”
Buradaki vurgu dikkat çekicidir.
Musibetin nedeni dışarıda aranmaz.
Ayet:
“Kendi elleriyle yaptıkları yüzünden...”
der.
Yani sonuç ile insanın tercihi arasında doğrudan bir ilişki kurulmaktadır.
“Kendi Elleriyle Yaptıkları” Ne Anlama Gelir
Bu ifade Kur’an’da insanın kendi davranışlarından doğan sonuçları anlatmak için sık kullanılan güçlü bir anlatımdır.
İnsan bazen başına gelen her kötü sonucu tamamen başkalarına yüklemek ister.
Fakat bazı sonuçlar;
verdiğimiz kararların,
yaptığımız haksızlıkların,
bozduğumuz ilişkilerin
ve yanlış tercihlerimizin
doğal sonucu olabilir.
Nisâ 62 insanı sorumluluğu dışarıya atmaktan vazgeçmeye çağırır.
Ayetteki “Musibet” Ne Demektir
Musibet, insanın başına gelen sıkıntı, zarar veya olumsuzluk anlamına gelir.
Buradaki musibetin tam olarak hangi tarihsel olay olduğu konusunda tefsirlerde farklı açıklamalar vardır.
Fakat ayetin temel mesajı açıktır:
İnsanlar yaptıkları yanlış tercihin sonucuyla karşılaşınca daha önce reddettikleri veya uzak durdukları Peygambere geri dönmektedir.
Yani sonuç ağırlaştığında tavırları değişmektedir.
Neden Daha Sonra Peygambere Geliyorlar
Çünkü artık yaptıkları davranışın bir bedeli ortaya çıkmıştır.
İnsan bazen yanlış tercih yaparken kendisini güçlü hisseder.
Fakat sonuçları ortaya çıktığında:
destek arar,
kendini açıklamaya çalışır,
niyetini savunur
ve yaptığının aslında o kadar kötü olmadığını göstermeye çalışır.
Ayetin anlattığı sahne tam da budur.
“Allah’a Yemin Ederler” İfadesi Neden Önemlidir
Burada sıradan bir savunma yoktur.
İnsanlar sözlerini daha inandırıcı göstermek için Allah’ın adını kullanmaktadır.
Bu son derece ciddi bir durumdur.
Çünkü insan gerçekten samimi olmadığı bir savunmayı güçlendirmek için kutsal bir değeri araç hâline getirebilir.
Kur’an açısından yemin, hakikati gizlemenin aracı olmamalıdır.
“Biz Sadece İyilik İstemiştik” Ne Demektir
Bu cümle insan psikolojisinin en eski savunmalarından biridir:
“Niyetim kötü değildi.”
Fakat iyi niyet iddiası her davranışı otomatik olarak doğru yapmaz.
İnsan gerçekten iyi bir sonuç istediğini düşünebilir ama yanlış yöntem seçmiş olabilir.
Daha da önemlisi, bazen “iyi niyet” sözü sadece yanlışın üzerini örtmek için kullanılan bir gerekçeye dönüşebilir.
İyi Niyet Her Yanlışı Mazur Gösterir mi
Hayır.
Niyet önemlidir, fakat tek ölçü değildir.
Bir davranış değerlendirilirken;
niyet,
yöntem,
sonuç
ve başkalarının hakkı
birlikte dikkate alınmalıdır.
Bir insan:
“Ben iyilik düşünüyordum.”
diyerek haksızlığı meşrulaştıramaz.
Gerçek iyi niyet, doğru yöntem ve sorumlulukla desteklenmelidir.
“Uzlaştırma İstemiştik” Sözü Ne Anlatıyor
Ayette geçen ifade, tarafları birbirine yaklaştırma veya aralarını düzeltme anlamı taşır.
Uzlaştırma normalde güzel bir şeydir.
Fakat Kur’an burada önemli bir ayrım yapar:
Gerçek uzlaşma ile adaletten kaçmak için kullanılan uzlaşma aynı şey değildir.
Eğer uzlaşma, haksızlığı örtmek veya haklı olanın hakkını azaltmak için kullanılıyorsa artık gerçek anlamda iyilik değildir.
Adalet İle Uzlaşma Çatışabilir mi
Bazen evet.
Her anlaşmazlıkta ortayı bulmak adalet olmayabilir.
Örneğin bir taraf açıkça haksızsa:
“İkiniz de biraz geri adım atın.”
demek mağdurun hakkını azaltabilir.
Bu yüzden gerçek uzlaşma, adaletin yerine geçmemelidir.
Uzlaşma adaleti tamamlamalıdır, onu örtmemelidir.
İnsan Neden Yanlışından Sonra Niyetini Savunur
Çünkü yaptığı işin yanlış olduğunu kabul etmek zor olabilir.
İnsan kendisini iyi biri olarak görmek ister.
Bu nedenle davranış ile kendi hakkındaki olumlu imajı çatıştığında şöyle diyebilir:
“Ben aslında kötü bir şey yapmak istemedim.”
Bu bazen doğrudur.
Fakat bazen de sorumluluktan kaçmanın yoludur.
Ayet insanı niyetinin arkasına saklanmamaya çağırır.
Ayet Bahane Üretme Psikolojisini mi Anlatıyor
Evet.
İnsan yanlışının sonucu ortaya çıktığında farklı bahaneler geliştirebilir:
“Beni yanlış anladılar.”
“Başka seçeneğim yoktu.”
“Ben iyilik yapmak istemiştim.”
“Amacım sadece ortamı düzeltmekti.”
Bunların bazıları gerçekten doğru olabilir.
Ancak Kur’an insanın sözünden önce davranışına ve gerçek niyetine bakar.
Samimi Açıklama ile Mazeret Arasındaki Fark Nedir
Samimi açıklamada insan sorumluluğunu kabul eder.
Şöyle diyebilir:
“Yanlış yaptım. Niyetim bu değildi ama sonucundan sorumluyum.”
Mazeret üretmekte ise insan bütün sorumluluğu üzerinden atmaya çalışır.
Şöyle der:
“Benim hiçbir suçum yok; ben zaten iyilik istiyordum.”
Bu iki tutum arasında büyük bir ahlâk farkı vardır.
Nisâ 60, 61 ve 62 Birlikte Ne Anlatıyor
Bu üç ayet birlikte adeta bir psikolojik süreç oluşturur.
Önce:
İman ettiklerini iddia ederler.
Sonra:
İşlerine gelen başka bir hükme yönelirler.
Ardından:
Allah’ın indirdiğine ve Peygambere çağrıldıklarında yüz çevirirler.
Son olarak yanlışlarının sonucu çıkınca:
“Biz sadece iyilik istemiştik.”
derler.
Kur’an böylece insanın yanlışını nasıl adım adım meşrulaştırabildiğini gösterir.
Ayet Sorumluluktan Kaçmaya Karşı Ne Söylüyor
Çok temel bir ilke ortaya koyar:
Yaptığın davranışın sonucunu sahiplen.
İnsan olgunlaştıkça:
“Ben bunu neden yaptım?”
“Sonucu ne oldu?”
“Kime zarar verdim?”
“Nasıl düzeltebilirim?”
sorularını sorar.
Sürekli mazeret üreten insan ise kendi hatasından öğrenemez.
Bir Davranışın Sonucu Niyet Kadar Önemli midir
Evet.
Ahlâkî değerlendirme sadece niyet üzerinden yapılamaz.
Bir insan iyi niyetle bile yanlış ve zararlı bir iş yapabilir.
Bu durumda yapılması gereken:
yanlışı kabul etmek,
zararı gidermek,
gerekiyorsa özür dilemek
ve aynı hatayı tekrarlamamaktır.
Gerçek samimiyet burada ortaya çıkar.
Ayet Günümüz Siyasetine ve Yönetime de Uygulanabilir mi
Ayet belirli bir tarihsel bağlamda inse de ortaya koyduğu insan davranışı bugün de görülebilir.
Bir yönetici yanlış karar aldıktan sonra:
“Biz halkın iyiliğini düşündük.”
diyebilir.
Bir kurum başarısız olduktan sonra:
“Amacımız hizmet etmekti.”
diyebilir.
Fakat yalnızca iyi niyet iddiası yeterli değildir.
Sonuçlar, yöntemler ve sorumluluk da değerlendirilmelidir.
Bu Ayet Günlük Hayatta Nasıl Karşımıza Çıkar
Aile içinde,
arkadaşlıkta,
iş hayatında
ve sosyal ilişkilerde aynı davranışı görebiliriz.
Bir insan başkasının özel hayatına müdahale eder ve:
“Senin iyiliğin için yaptım.”
der.
Bir başkasının kararını görmezden gelir ve:
“Ben seni korumaya çalışıyordum.”
diyebilir.
Fakat iyilik, karşıdaki insanın iradesini ve hakkını tamamen yok saymak değildir.
Nisâ 62 İnsana Hangi Soruyu Sordurmalıdır
Belki de şu soruyu:
“Ben yanlış yaptığımda gerçekten sorumluluk mu alıyorum, yoksa kendimi haklı çıkaracak güzel kelimeler mi buluyorum?”
Bu çok zor bir sorudur.
Çünkü insan kendi davranışına dışarıdan bakmakta zorlanır.
Fakat ahlâkî gelişim tam da burada başlar:
Mazeret yerine yüzleşme.
Nisâ 62’nin En Derin Mesajı Nedir
Nisâ Suresi 62. ayet, insanın yaptığı yanlışın ardından nasıl bir savunma mekanizması kurabileceğini son derece çarpıcı biçimde anlatır.
İnsan önce yanlış bir tercih yapar.
Sonra bunun sonucuyla karşılaşır.
Ardından kendisini savunur:
“Ben aslında iyilik istemiştim.”
Belki de ayetin en güçlü uyarısı buradadır.
Çünkü kötülük her zaman:
“Ben kötülük yapacağım.”
diye başlamaz.
İnsan bazen yaptığı yanlışı iyilik diliyle süsleyebilir.
Çıkarını:
“uzlaşma”,
kontrol arzusunu:
“koruma”,
haksızlığını:
“zorunluluk”
olarak adlandırabilir.
Bu nedenle Kur’an insanı yalnızca kullandığı kelimelerle değil, gerçek davranışıyla yüzleştirir.
İyi niyet önemlidir.
Fakat iyi niyet:
adaletsizliği,
emanete ihaneti,
hakkı çiğnemeyi
ve bilinçli yanlış tercihi
otomatik olarak doğruya dönüştürmez.
Gerçek samimiyet, yanlış ortaya çıktığında kendini savunmakla değil:
“Ben burada hata yaptım ve bunu düzeltmeliyim.”
diyebilmekle anlaşılır.
Nisâ 62’nin insana bıraktığı büyük soru şudur:
Yanlışının sonucuyla karşılaştığında mazeret mi ararsın, yoksa sorumluluk mu alırsın?
