Nisâ Suresi 61. Ayette “Onlara ‘Allah’ın İndirdiğine ve Peygambere Gelin’ Denildiğinde Münafıkların Senden Büsbütün Yüz Çevirdiklerini Görürsün” İfadesi Ne Anlama Gelir 
Nisâ Suresi’nin 61. ayeti, 60. ayette başlayan iman iddiası ile gerçek tercih arasındaki çelişkiyi daha açık hâle getirir.
Önceki ayette, Allah’ın indirdiğine inandıklarını söyledikleri hâlde anlaşmazlıklarını tâğûtun hükmüne götürmek isteyenlerden söz edilmişti.
- ayette ise bu insanların, Allah’ın vahyine ve Peygamberin hakemliğine çağrıldıklarında nasıl davrandıkları anlatılır:
Yüz çevirirler.
Bu kısa ifade; münafıklığın, çıkarcılığın, hakikatten kaçışın ve insanın işine gelmeyen hüküm karşısındaki psikolojisinin son derece güçlü bir tasviridir.
Nisâ Suresi 61. Ayet Ne Söylüyor
Ayetin anlamı genel olarak şöyledir:
“Onlara, ‘Allah’ın indirdiğine ve Peygambere gelin’ denildiğinde, münafıkların senden büsbütün yüz çevirdiklerini görürsün.”
Ayetin dikkat çekici tarafı şudur:
Bu insanlar doğrudan:
“Biz Allah’a inanmıyoruz.”
dememektedir.
Tam tersine önceki ayette iman ettiklerini iddia etmektedirler.
Fakat hakem olarak Allah’ın vahyine ve Peygambere çağrıldıklarında davranışları sözleriyle uyuşmaz.
“Allah’ın İndirdiğine Gelin” Ne Anlama Gelir
Buradaki çağrı, vahyin ortaya koyduğu adalet ve hakikat ölçüsüne dönmek anlamına gelir.
Yani:
Kişisel çıkarları bırakın.
Grup bağlılığını bırakın.
İşinize gelen sonucu aramayı bırakın.
Meseleyi hak ve adalet ölçüsüne göre değerlendirin.
Kur’an’ın istediği şey budur.
Dolayısıyla vahye gelmek yalnızca bir metni okumak değil, onun ölçüsünü kabul etmektir.
“Peygambere Gelin” İfadesi Ne Demektir
Hz. Muhammed’in yaşadığı dönemde Peygambere gelmek, anlaşmazlığın çözümü için onun hakemliğini kabul etmek anlamına da geliyordu.
Peygamber yalnızca vahyi tebliğ etmiyordu.
Aynı zamanda;
anlaşmazlıkları çözüyor,
hüküm veriyor,
toplumsal düzeni yönetiyor
ve Kur’an’ın ilkelerini hayata uyguluyordu.
Bu nedenle onun hükmüne başvurmak, vahyin pratik hayattaki uygulanışını kabul etmek anlamına geliyordu.
Münafıklar Neden Yüz Çeviriyordu
Çünkü bekledikleri kararın kendi çıkarlarına uygun olmayacağını düşünüyor olabilirlerdi.
İnsan bazen adaleti gerçekten istemez.
Kendi lehine karar verilmesini ister.
Bu iki şey birbirinden çok farklıdır.
Adalet:
“Kim haklıysa onun hakkını ver.”
der.
Çıkarcılık ise:
“Ben nasıl kazanırım?”
diye sorar.
Nisâ 61’de eleştirilen zihniyet ikinci tutumdur.
Münafıklık Burada Nasıl Ortaya Çıkıyor
Münafıklığın temelinde dışarıdaki görüntü ile içerideki gerçeklik arasındaki fark vardır.
İnsan diliyle:
“İnanıyorum.”
der.
Fakat davranışı:
“Bu inancın hükmünü kabul etmek istemiyorum.”
diyebilir.
Kur’an bu yüzden imanı sadece sözle ölçmez.
İnsanın tercihleri de önemlidir.
Özellikle çıkarların devreye girdiği anlar, insanın gerçek yönelimini daha açık gösterebilir.
“Yüz Çevirmek” Neden Bu Kadar Önemli Bir İfadedir
Çünkü insan hakikati her zaman açıkça reddetmez.
Bazen sadece ondan uzaklaşır.
Dinlemek istemez.
Konuyu değiştirir.
Kararı ertelemeye çalışır.
Başka bir hakem arar.
Kendisini destekleyecek bir yorum bulmaya çalışır.
Bütün bunlar fiziksel anlamda dönüp gitmek olmayabilir.
Ama zihinsel olarak hakikatten yüz çevirmek anlamına gelebilir.
“Büsbütün Yüz Çevirmek” Ne Anlama Gelir
Ayette yüz çevirmenin güçlü biçimde vurgulanması dikkat çekicidir.
Bu, basit bir tereddüt değildir.
İnsan bazen gerçekten anlamadığı için bekleyebilir.
Soru sorabilir.
Şüphe duyabilir.
Bunların kendisi münafıklık değildir.
Burada eleştirilen şey, hakemliği kabul etmesi beklendiği hâlde bilinçli biçimde geri çekilmek ve hakikatten kaçmaktır.
Nisâ 60 ve 61 Birlikte Ne Anlatıyor
İki ayet birlikte son derece güçlü bir tablo oluşturur.
Nisâ 60:
İman ettiklerini söylüyorlar.
Ama tâğûtun hükmüne gitmek istiyorlar.
Nisâ 61:
Allah’ın vahyine ve Peygambere çağrıldıklarında yüz çeviriyorlar.
Yani sorun bir bilgi eksikliği değildir.
Sorun:
İşlerine gelen hükmü aramalarıdır.
Bu yüzden iki ayetin merkezinde aslında adalet karşısındaki samimiyet vardır.
İnsan Neden Kendi Aleyhine Olan Hakikatten Kaçar
Çünkü insanın egosu kendisini korumaya eğilimlidir.
Yanlış olduğunu kabul etmek zor olabilir.
Bir hakkı teslim etmek zor olabilir.
Kaybettiğini kabul etmek zor olabilir.
Özür dilemek zor olabilir.
Bu nedenle insan bazen gerçeği değiştiremediğinde, gerçeği söyleyen kişiden uzaklaşmaya çalışır.
Kur’an’ın anlattığı psikoloji bugün de son derece tanıdıktır.
Hakikati Söyleyen Kişiden Kaçmak Hakikati Değiştirir mi
Hayır.
Bir mahkeme kararını duymamak kararı ortadan kaldırmaz.
Bir doktorun teşhisinden kaçmak hastalığı yok etmez.
Bir borcu konuşmamak borcu silmez.
Aynı şekilde insanın hoşuna gitmeyen hakikatten uzaklaşması da hakikati değiştirmez.
Sadece insanın onunla yüzleşmesini geciktirir.
Ayet Eleştiriye Kapalı İnsanları da Düşündürür mü
Evet.
İnsan sadece dinî konularda değil, hayatın tamamında kendisine hoş gelmeyen eleştirilerden kaçabilir.
Kendisini sürekli onaylayan insanları yanında tutar.
Eleştirenleri uzaklaştırır.
Kendi düşüncelerine benzeyen kaynakları okur.
Karşı delilleri yok sayar.
Böylece zamanla gerçeği değil, kendi oluşturduğu yankı odasını dinlemeye başlar.
Nisâ 61’in yüz çevirme uyarısı bu açıdan evrenseldir.
Bir İnsanın Hakikati Kabul Etmesi Neden Zordur
Çünkü hakikat bazen bedel ister.
Haklı olmadığını kabul etmek gerekebilir.
Bir makamdan vazgeçmek gerekebilir.
Para kaybetmek gerekebilir.
Bir ilişkide özür dilemek gerekebilir.
Haksız biçimde alınmış bir hakkı geri vermek gerekebilir.
İşte insanın hakikatle ilişkisi tam burada sınanır.
Hakikat sana pahalıya mal olduğunda da onu kabul edebiliyor musun?
Münafıklık Yalnızca Dil İle İnkâr Arasındaki Çelişki midir
Kur’an’daki münafıklık çok daha geniş bir karakter problemi ortaya koyar.
Münafık;
bir ortamda başka,
başka ortamda başka davranabilir.
İnandığını söylediği ilkelerden çıkarı için vazgeçebilir.
Hakikati değil konumunu koruyabilir.
Bu nedenle münafıklığın merkezinde yalnızca yanlış bir cümle değil, samimiyet problemi bulunur.
Ayet Din Adamlarını veya Yöneticileri de Kapsayan Bir İlke Taşır mı
Ayet belirli tarihsel kişileri anlatırken ortaya koyduğu ahlâk ilkesi herkes için düşündürücüdür.
Bir yönetici:
“Adalete inanıyorum.”
deyip sadece kendisine uygun kararları kabul ediyorsa,
bir din insanı:
“Hakikati savunuyorum.”
deyip yalnızca kendi grubunun çıkarını gözetiyorsa,
bir birey:
“Doğru benim için önemlidir.”
deyip kendisine ters düşen doğruyu reddediyorsa,
aynı temel tutarsızlık üzerinde düşünmek gerekir.
Ayetin Günümüzdeki En Büyük Karşılığı Nedir
Günümüzde bilgiye ulaşmak kolaylaştı.
Fakat insanın yalnızca istediği bilgiyi seçmesi de kolaylaştı.
Bir konu hakkında onlarca uzman görüşü arasından sadece kendi fikrini destekleyeni bulabilir.
Sosyal medya algoritmaları sürekli benzer düşünceleri gösterebilir.
Böylece insan:
“Hakikati araştırıyorum.”
zannederken aslında sadece kendi görüşünü doğrulayan şeyleri arıyor olabilir.
Nisâ 61’in mesajı burada çok güçlüdür:
Hakikate gelmek, yalnızca hoşuna giden hakikate gelmek değildir.
Hakem Seçmek İle Hakem Beğenmek Arasındaki Fark Nedir
Adaletli bir insan önce güvenilir ölçüyü kabul eder.
Sonra sonucuna razı olur.
Çıkarcı insan ise önce sonucu belirler.
Sonra o sonucu verecek hakemi arar.
Bu nedenle mesele kime başvurulduğundan daha derindir.
Mesele insanın zihninde şudur:
“Ben adalet mi arıyorum, zafer mi?”
Bu soru Nisâ 61’in ruhunu anlamak açısından son derece önemlidir.
Ayet Sorgulamayı veya Soru Sormayı Yasaklar mı
Hayır.
Kur’an birçok yerde insanı düşünmeye, akletmeye ve delil üzerinde durmaya çağırır.
Soru sormak ile yüz çevirmek aynı şey değildir.
Soru soran kişi:
“Anlamak istiyorum.”
der.
Yüz çeviren kişi ise:
“Bunu duymak istemiyorum.”
der.
Aradaki fark niyet ve tutumdur.
Samimi sorgulama hakikate yaklaşmanın yolu olabilir.
Bilinçli kaçış ise insanı ondan uzaklaştırabilir.
Nisâ 61 Bugünün İnsanına Hangi Soruyu Soruyor
Ayet belki de her insana şu soruyu yöneltmektedir:
“İşine gelmeyen bir gerçek sana söylendiğinde ne yapıyorsun?”
Dinliyor musun?
Araştırıyor musun?
Kendini sorguluyor musun?
Yoksa hemen;
konuyu mu değiştiriyorsun,
söyleyeni mi suçluyorsun,
başka bir görüş mü arıyorsun,
yoksa duymamış gibi mi davranıyorsun?
İnsanın hakikatle ilişkisi bu anlarda ortaya çıkar.
Nisâ 61’in En Derin Mesajı Nedir
Nisâ Suresi 61. ayet aslında insanın hakikat karşısındaki en eski savunma mekanizmalarından birini anlatır:
Kaçmak.
İnsan bazen gerçeği yenemediğinde ondan uzaklaşır.
İşine gelen hükmü bulabileceği başka bir kapıya gider.
Kendisini destekleyecek insanları arar.
Hakikatin sesini kısmaya çalışır.
Ama bütün bunların sonunda gerçek değişmez.
Ayetin münafıklara yönelttiği eleştiri de buradadır.
Sorun onların Allah ve Peygamber isimlerini bilmemesi değildir.
Sorun bu isimleri kabul ettiklerini söyledikleri hâlde, hüküm kendi çıkarlarına dokunduğunda geri çekilmeleridir.
Bu yüzden Nisâ 61 yalnızca geçmişte yaşamış bir grubun hikâyesi olarak okunmamalıdır.
Her insan zaman zaman aynı sınavla karşılaşabilir:
Bir gerçek seni rahatsız ettiğinde ne yapacaksın?
O gerçeğin karşısına oturup onunla yüzleşecek misin?
Yoksa senden istediği değişiklik ağır geldiği için yüzünü başka tarafa mı çevireceksin?
Belki de ayetin en derin ölçüsü şudur:
Hakikate bağlılık, hakikat seni onayladığında değil; seni değiştirmeye zorladığında belli olur.
