Nisâ Suresi 60. Ayette “Sana ve Senden Önce İndirilenlere İnandıklarını İleri Sürenleri Görmedin mi? Tâğûtun Önünde Yargılanmak İstiyorlar” İfadesi Ne Anlama Gelir 
Nisâ Suresi’nin 60. ayeti, bir önceki 59. ayetin doğrudan devamı gibidir.
Nisâ 59’da anlaşmazlığa düşüldüğünde meselenin Allah’a ve Peygambere götürülmesi istenmişti. Nisâ 60’ta ise kendilerini iman etmiş olarak tanımladıkları hâlde ihtilaflarını başka, bâtıl ve adaletsiz otoritelerin önüne götürmek isteyen insanların çelişkisi eleştirilir.
Ayetin anlamı genel olarak şöyledir:
“Sana indirilene ve senden önce indirilene inandıklarını ileri sürenleri görmedin mi? Tâğûtu inkâr etmekle emrolundukları hâlde onun önünde yargılanmak istiyorlar. Şeytan da onları büsbütün uzak bir sapıklığa düşürmek istiyor.”
Bu ayet; iman, hukuk, adalet, otorite, samimiyet ve insanın işine gelen hükmü arama eğilimi açısından son derece derin bir mesaj taşır.
Nisâ Suresi 60. Ayetin Temel Mesajı Nedir
Ayetin merkezinde çok açık bir çelişki vardır:
İnsanlar:
“Allah’ın vahyine inanıyoruz.”
diyorlar.
Fakat anlaşmazlık ortaya çıktığında Allah’ın adalet ölçüsüne değil, tâğût olarak nitelenen başka bir hüküm merciine başvurmak istiyorlar.
Kur’an burada insanın yalnızca sözünü değil, davranışını ölçü alır.
Çünkü gerçek bağlılık özellikle çıkar çatıştığında ortaya çıkar.
“İnandıklarını İleri Sürenler” İfadesi Neden Dikkat Çekicidir
Ayette doğrudan:
“İman edenler”
denmemesi dikkat çekicidir.
Bunun yerine onların iman ettiklerini iddia ettiklerine işaret eden bir anlatım kullanılır.
Burada söz ile davranış arasındaki fark vurgulanmaktadır.
Bir insan:
“Ben inanıyorum.”
diyebilir.
Fakat hayatındaki kritik tercihler tamamen bunun tersini gösterebilir.
Kur’an böyle bir durumda yalnızca söze bakmaz.
“Sana İndirilene” Ne Demektir
Bu ifade Hz. Muhammed’e indirilen Kur’an’ı ifade eder.
Kur’an’a iman etmek yalnızca onun ilahî bir kitap olduğunu söylemek değildir.
Aynı zamanda onun;
adalet,
ahlâk,
hak,
emanet
ve sorumluluk
ilkelerini kabul etmeyi gerektirir.
Dolayısıyla vahye iman, hayatın gerçek sorunlarından kopuk teorik bir kabul değildir.
“Senden Önce İndirilene” Ne Anlama Gelir
Kur’an kendisini tamamen yeni ve geçmişten kopuk bir mesaj olarak sunmaz.
Hz. Musa’ya,
Hz. İsa’ya
ve daha önceki peygamberlere verilen vahiy geleneğinin devamı olduğunu bildirir.
Bu nedenle ayette:
“Sana indirilene ve senden önce indirilene...”
ifadesi birlikte kullanılır.
Burada vahyin tarih boyunca taşıdığı ortak tevhid ve adalet çizgisine dikkat çekilir.
“Tâğûtun Önünde Yargılanmak” Ne Demektir
Buradaki tâğût kavramı 51. ayette de karşımıza çıkmıştı.
Tâğût genel olarak;
Allah’ın sınırlarını aşan,
haksız otorite kuran,
bâtılı temsil eden
ve insanı hakikatten uzaklaştıran güç veya merci
anlamında kullanılabilir.
Bu ayette özellikle haksız veya meşruiyetsiz hüküm mercii anlamı öne çıkar.
Yani mesele yalnızca mahkeme binası değildir.
Adaleti hangi ölçüye teslim ettiğin sorusudur.
İnsan Neden Tâğûtun Hükmünü Tercih Eder
Bunun en temel sebeplerinden biri çıkar olabilir.
İnsan adil hükmün kendi aleyhine çıkacağını düşünüyorsa kendisine avantaj sağlayacak başka bir merci arayabilir.
Böylece artık soru:
“Doğru hüküm nedir?”
olmaktan çıkar.
Yerine:
“Hangi hüküm benim işime gelir?”
sorusu geçer.
Nisâ 60 tam olarak bu zihniyeti hedef alır.
Ayet “Mahkeme Seçme” Psikolojisini mi Eleştiriyor
Bir yönüyle evet.
İnsan bazen haklı olduğuna gerçekten inanarak değil, kazanacağı yeri seçerek hareket eder.
Kendisine yakın hakem arar.
İşine gelen yorumcuyu bulur.
Kendisini destekleyecek kişiye gider.
Kur’an ise adalet anlayışını böyle kurmaz.
Gerçek soru:
“Kim benim lehime karar verir?”
değil,
“Hak kimden yana?”
olmalıdır.
Nisâ 59 ile 60 Arasındaki Bağ Nedir
Bu iki ayet birlikte okunmalıdır.
Nisâ 59 şöyle demişti:
“Anlaşmazlığa düşerseniz onu Allah’a ve Peygambere götürün.”
Nisâ 60 ise bunun tersini yapan insanları anlatır:
“İnandıklarını söylüyorlar ama tâğûtun hükmüne gitmek istiyorlar.”
Böylece önce doğru yöntem gösterilir.
Ardından bu yöntemi terk eden zihniyet eleştirilir.
Ayetin Eleştirdiği Şey Başka Bir Hukuk Sistemi mi
Ayetin tarihsel bağlamını doğrudan modern hukuk sistemlerine mekanik biçimde uygulamak doğru olmaz.
Çünkü “tâğût” kavramının merkezinde yalnızca farklı bir hukuk sistemi bulunması değil, Allah’ın adaletine karşı bilinçli biçimde bâtıl veya haksız bir hükmü tercih etmek vardır.
Modern dünyadaki hukuk sistemlerini değerlendirirken;
adalet,
insan hakkı,
meşruiyet,
hukukun üstünlüğü
gibi unsurlar ayrıca incelenmelidir.
Kavramı gelişigüzel herkese yapıştırmak ayetin anlamını basitleştirir.
Tâğût Her Devlet veya Yönetici Anlamına Gelir mi
Hayır.
“Tâğût” kelimesini hoşlanılmayan her yöneticiye veya her kuruma gelişigüzel uygulamak doğru değildir.
Kavram son derece ağırdır.
Temelinde;
haddi aşmak,
zulüm,
bâtıl otorite
ve Allah’ın sınırlarının karşısına alternatif mutlaklık koymak
vardır.
Bu nedenle kavramı siyasi hakaret gibi kullanmak yerine Kur’an’daki anlamı içinde değerlendirmek gerekir.
“Tâğûtu İnkâr Etmekle Emrolundukları Hâlde” Ne Demektir
Kur’an’ın tevhid anlayışında insan yalnızca Allah’a inanmaz.
Aynı zamanda Allah’ın yerine geçirilmiş sahte mutlak otoriteleri reddeder.
Bu nedenle iman iki yönlüdür:
Hakikati kabul etmek.
Ve:
Bâtılı reddetmek.
Ayetin eleştirdiği kişiler ise teorik olarak bunu kabul ettikleri hâlde, çıkarları söz konusu olduğunda bâtıl hüküm merciine yönelmektedir.
Şeytanın Buradaki Rolü Nedir
Ayetin sonunda:
“Şeytan onları uzak bir sapıklığa düşürmek istiyor.”
denir.
Şeytanın yöntemi çoğu zaman insana:
“Artık açıkça kötülük yap.”
demek değildir.
Daha incelikli olabilir.
İnsan kendisine şöyle gerekçeler üretmeye başlayabilir:
“Bir kereden bir şey olmaz.”
“Ben zaten haklıyım.”
“Başka türlü hakkımı alamam.”
“Bu sefer çıkarımı düşünmeliyim.”
Böylece küçük tavizler giderek büyük bir yön değişikliğine dönüşebilir.
“Uzak Bir Sapıklık” Neden Deniyor
Ayet yalnızca “sapıklık” demez.
“Uzak bir sapıklık”
anlamına gelen güçlü bir ifade kullanır.
Çünkü insan bazen ilk yanlış adım attığında hakikatten çok uzaklaşmış gibi görünmez.
Fakat yanlış tercihler tekrarlandıkça mesafe büyür.
Önce küçük bir çıkar için adalet terk edilir.
Sonra bu davranış normalleştirilir.
Daha sonra kişinin bütün değer sistemi değişmeye başlayabilir.
Ayet Münafıklıkla İlgili midir
Klasik tefsirlerde bu ayetin münafıkların tavırlarıyla ilişkilendirildiği açıklamalar bulunmaktadır.
Çünkü münafıklığın temel özelliklerinden biri dışarıdaki söz ile içerideki tutumun farklı olmasıdır.
İman ettiğini söylemek kolaydır.
Fakat çıkar çatıştığında hangi ölçünün seçildiği kişinin gerçek yönelimini ortaya çıkarabilir.
Bu nedenle ayet samimiyet konusunu da güçlü biçimde gündeme getirir.
Bir İnsan İşine Gelmeyen Hükmü Reddederse Ne Olur
Burada çok önemli bir ahlâk sorunu ortaya çıkar.
Eğer insan sadece kendisine avantaj sağlayan kuralları kabul ediyorsa, aslında kurala değil kendi çıkarına bağlıdır.
Örneğin:
Karar lehineyse “adalet”,
aleyhineyse “adaletsizlik”
demek kolaydır.
Gerçek adalet anlayışı ise insanın kendi aleyhine çıkan adil hükmü de kabul edebilmesini gerektirir.
Ayet Hukukun Üstünlüğü Açısından Nasıl Okunabilir
Ayetin temel ilkelerinden biri, kişisel çıkarın adalet ölçüsünün üzerine çıkarılmamasıdır.
Modern hukuk dilindeki “hukukun üstünlüğü” düşüncesinde de benzer bir temel vardır:
Hiç kimse yalnızca kendisi için ayrı bir hukuk oluşturamaz.
Güçlü olanın başka,
zayıf olanın başka
kurallara tabi olduğu bir sistem gerçek adalet üretemez.
Nisâ 60’ın ruhu, hükmün kişiye göre değiştirilmesine karşı güçlü bir uyarı taşır.
Günümüzde Bu Ayetin Mesajı Nasıl Görülebilir
Bugün de insanlar yalnızca hukuk alanında değil, günlük hayatlarında aynı davranışı gösterebilir.
Bir tartışmada sürekli kendi görüşünü destekleyen kişilere danışmak,
aleyhindeki bilgileri görmezden gelmek,
aynı davranışı dost yapınca savunup düşman yapınca kınamak,
işine gelen uzman görüşünü kabul edip diğerini reddetmek
aynı temel psikolojiye dayanabilir.
Bu psikoloji şudur:
Hakikati aramak yerine haklı çıkmayı istemek.
Nisâ 60 İnsana Hangi Soruyu Sordurmalıdır
Belki de ayetin insanın kendisine sordurması gereken en önemli soru şudur:
“Ben gerçekten doğru olanı mı arıyorum, yoksa bana istediğim sonucu verecek bir doğru mu arıyorum?”
Bu iki şey aynı değildir.
Hakikati arayan insan sonucunun kendi aleyhine çıkabileceğini kabul eder.
Çıkarını arayan insan ise sonucu önceden belirler ve onu destekleyecek gerekçeler toplamaya başlar.
İşte ayetin eleştirdiği tehlikeli kırılma burada başlar.
Nisâ 60’ın En Derin Mesajı Nedir
Nisâ Suresi 60. ayetin merkezindeki mesele aslında yalnızca mahkeme veya yönetim değildir.
Ayet insanın hakikat karşısındaki samimiyetini ölçmektedir.
Bir insan:
“Allah’a inanıyorum.”
“Vahye inanıyorum.”
“Adalete inanıyorum.”
diyebilir.
Fakat gerçek sınav, adalet kendi çıkarıyla çatıştığında başlar.
Eğer insan sadece kendisine uygun olduğu zaman ilkelere bağlıysa, aslında ilkeye değil kendi menfaatine bağlıdır.
Nisâ 60 bu nedenle insanın sözünden çok tercihine bakar.
Haklı çıkmak mı istiyorsun?
Yoksa gerçekten hakkı mı arıyorsun?
İstediğin kararı veren yere mi gidiyorsun?
Yoksa karar aleyhine bile olsa adil ölçüyü kabul etmeye hazır mısın?
Ayetin tâğût eleştirisinin merkezinde işte bu kırılma vardır:
Hakikatin yerine çıkarı koymak.
Ve şeytanın insanı “uzak bir sapıklığa” götürmesi çoğu zaman büyük bir isyanla başlamaz.
Bazen yalnızca şu küçük cümleyle başlar:
“Bu sefer benim işime geleni seçeyim.”
Fakat insan bu tercihi sürekli tekrar ettiğinde bir süre sonra hakikati kendi çıkarına göre tanımlamaya başlayabilir.
Nisâ 60’ın güçlü uyarısı tam da burada yankılanır:
İmanın gerçek sınavı, doğru hüküm senin lehine olduğunda değil, aleyhine olduğunda da onu doğru kabul edip edemediğindir.
