Mutaffifîn Suresi 36. Ayette “İnkârcılar Yaptıklarının Karşılığını Bulmuş Oldular mı?” Buyrulması Ne Anlama Gelir Ve Surenin Bu Sarsıcı Soru İle Sona Ermesi İlahi Adalet, Ahlaki Karşılık Ve İnsanın Kendi Terazisiyle Yüzleşmesi Açısından Nasıl Anlaşılmalıdır 
Mutaffifîn Suresi 36. Ayette Ne Buyrulur
Mutaffifîn Suresinin otuz altıncı ve son ayetinde anlam olarak:
“İnkârcılar yaptıklarının karşılığını bulmuş oldular mı?”
buyrulur.
Bu bir soru biçimindedir.
Fakat sıradan bir bilgi sorusu değildir.
Cevabı bağlamın içinde zaten açıktır:
Evet, yaptıklarının karşılığı kendilerine dönmüştür.
Kur’an böylece sureyi doğrudan hüküm cümlesiyle değil:
okuyucuyu düşünmeye zorlayan bir soruyla
bitirir.
Ayetteki “Süvvibe” Ne Anlama Gelir
Ayette geçen ifade:
“hel süvvibel-kuffâru mâ kânû yef‘alûn”
şeklindedir.
“Süvvibe”:
karşılığı verilmek,
yaptığının sonucu kendisine dönmek,
mukabele görmek
anlamlarına gelir.
Kelime burada dikkat çekici biçimde:
davranış ile sonuç arasında doğrudan bağ
kurar.
İnsan ne yaptıysa:
onu sonuçsuz bir boşluğa bırakmamıştır.
Ayet Neden “Evet, Karşılığını Buldular” Demiyor da Soru Soruyor
Çünkü soru:
okuyucuyu pasif dinleyici olmaktan çıkarır.
Doğrudan hüküm:
bilgi verir.
Soru ise:
zihni çalıştırır.
Okuyucu ister istemez cevap verir:
“Evet.”
Ve böylece ayetin hükmünü yalnızca duymuş olmaz:
kendi zihninde tamamlamış olur.
Bu, son derece güçlü bir retorik kapanıştır.
Bu Soru Aslında Kime Sorulmaktadır
Görünüşte:
inkârcıların akıbeti hakkında sorulur.
Ama daha derinde soru:
okuyucuya
yönelir.
Sen ne düşünüyorsun?
İnsan yaptığının karşılığından tamamen kaçabilir mi?
Haksızlık sonsuza kadar sonuçsuz mu kalır?
Kibir hiçbir zaman sahibine dönmez mi?
Bu nedenle sure bitse de:
soru okuyucunun zihninde devam eder.
İlahi Adalet “Karşılık” Kavramıyla Nasıl Anlatılır
İlahi adalet anlayışında davranışlar:
ahlaken nötr olaylar değildir.
İyilik ile kötülük arasında:
nihai sonuç bakımından fark vardır.
Mutaffifîn boyunca:
hile,
inkâr,
alay,
kibir
ve ahlaki duyarsızlığın
bir karşılığa ulaştığı anlatılır.
Aynı şekilde:
ebrârın dürüstlüğü de:
İlliyyîn,
Naîm
ve Tesnîm ile karşılık bulur.
Surenin İlk Ayetiyle Son Ayeti Arasında Nasıl Bir Bağ Vardır
Sure şöyle başlamıştı:
“Ölçü ve tartıda hile yapanların vay hâline.”
Son ayet ise soruyor:
“Yaptıklarının karşılığını buldular mı?”
Bu olağanüstü bir çemberdir.
Başlangıçta:
insan başkasının hesabını bozuyordu.
Finalde:
kendi hesabı tamamlanıyor.
İlk sahnede terazi insanın elindeydi.
Son sahnede:
insan terazinin önündedir.
Eksik Tartmanın Karşılığı Neden Bu Kadar Büyük Görünür
Çünkü sorun yalnızca birkaç gram değildir.
Eksik tartı:
karakterin göstergesidir.
İnsan:
kendi çıkarı için başkasının hakkını bilinçli olarak azaltıyorsa,
bu davranışın arkasında:
adaletsizlik,
bencillik
ve hesap bilincinin zayıflaması
vardır.
Kur’an küçük davranışın arkasındaki:
büyük ahlaki yönelimi
hedef alır.
İnsan Neden Yaptıklarının Sonucundan Kaçabileceğini Düşünür
Çünkü dünya hayatında sonuçlar her zaman hemen görünmez.
Hile yapan yakalanmayabilir.
Zalim cezalandırılmayabilir.
Yalancı itibarlı yaşayabilir.
İnsan bundan:
“Demek ki sorun yok.”
sonucunu çıkarabilir.
Mutaffifîn’in cevabı ise:
gecikmenin:
sonuçsuzluk anlamına gelmediğidir.
Geciken Adalet Adaletin Yokluğu mudur
Kur’an’ın ahiret perspektifinde hayır.
Dünya:
nihai mahkeme değildir.
Burada bazı hesaplar kapanmayabilir.
Mazlum hakkını göremeden ölebilir.
Suçlu cezasız kalabilir.
Ahiret düşüncesi:
tam da bu eksik kalan hesapların:
nihai bir adalet ufkuna
taşınmasını sağlar.
Bu, surenin temel dayanaklarından biridir.
Müminlerle Alay Edenlerin Davranışları da “Yapılanlar” İçine Girer mi
Evet.
Son ayetteki:
“yaptıkları”
ifadesi yalnızca ekonomik hileyi düşünmekle sınırlı değildir.
Surenin son bölümünde:
müminlere gülme,
göz kaş işareti yapma,
alaydan keyif alma,
“sapmışlar” diye hüküm verme
gibi davranışlar da anlatılmıştır.
Yani insan:
yalnızca eliyle değil,
dili, bakışı ve tavrıyla da hesap üretir.
Bir Bakışın Bile Hesabının Olması Ne Anlatır
Bu, ahlakın inceliğini gösterir.
İnsan çoğu zaman:
“Kimseye vurmadım, bir şey yapmadım.”
diyebilir.
Ama küçümseyici bakış,
insanı dışlayan jest,
alaycı gülüş
de karşıdakinin onurunu zedeleyebilir.
Mutaffifîn böylece hesabı:
yalnız büyük suçlardan değil,
karakteri oluşturan küçük davranışlardan
da kurar.
“Yaptıklarının Karşılığını Buldular mı?” Sorusu Bize de Sorulabilir mi
Evet.
Ayet tarihsel kişileri anlatmakla sınırlı okunmamalıdır.
Her insan kendisine:
Ben ne üretiyorum?
İnsanlara ne bırakıyorum?
Hak mı teslim ediyorum,
eksiltiyor muyum?
Onur mu koruyorum,
küçümsüyor muyum?
Bu sorular:
kişinin kendi hayatının terazisini
görmesine yardım eder.
Karşılık İlkesi Yalnızca Ceza mıdır
Hayır.
Mutaffifîn iki yönlüdür.
Kötülüğün karşılığı vardır.
Ama iyiliğin de:
karşılığı vardır.
Ebrâr:
İlliyyîn’de kayıtlıdır.
Naîm içindedir.
Tahtlarda seyretmektedir.
Rahîk içer.
Tesnîm ile ilişkilendirilir.
Dolayısıyla sure:
yalnız korku değil, umut
üzerinden de ahlak kurar.
“Ne Yaparsan Aynısını Yaşarsın” Gibi Mekanik Bir Karma Yasası mı Anlatılıyor
Hayır.
Kur’an’ın ilahi adalet anlayışını:
otomatik bir kozmik makineye
indirgemek doğru olmaz.
Burada:
Allah’ın bilgisi,
adaleti,
rahmeti,
hesabı
ve hükmü
vardır.
Ayrıca tövbe,
bağışlanma
ve niyet
gibi boyutlar da İslam öğretisinin genelinde önemlidir.
Yani mesele:
mekanik intikam değil, ahlaki hesap
fikridir.
Tövbe Eden Bir İnsan Geçmişinden Kurtulabilir mi
İslamî anlayışta samimi tövbe:
çok önemli bir kapıdır.
İnsan yanlışını fark edebilir.
Vazgeçebilir.
Hakkı telafi etmeye çalışabilir.
Allah’tan bağışlanma isteyebilir.
Bu nedenle Mutaffifîn’in uyarısı:
“Bir kez hata yaptın, artık bitti.”
demek değildir.
Asıl tehlike:
yanlışı sürdürmek
ve onu normalleştirmektir.
Bu Ayet Toplumsal Adalet Açısından Ne Söyler
Şunu hatırlatır:
Hiçbir toplum:
haksızlığı sürekli küçük sayarak sağlıklı kalamaz.
Eksik ölçü,
yolsuzluk,
hak gaspı,
insanları aşağılama
ve güçlünün kendisini hesap dışı görmesi
toplumu içten bozar.
Ayetin:
“Karşılığını buldular mı?”
sorusu toplumsal düzeyde de yankılanır:
Her sistem sonunda ürettiği ahlakın sonuçlarıyla yüzleşir.
Mutaffifîn Suresinin Bütün Hikâyesi Tek Bir Cümlede Nasıl Özetlenebilir
Şöyle:
İnsan başkasına hangi ölçüyü uyguladığını önemsemelidir; çünkü sonunda kendisi de mutlak adaletin ölçüsüyle karşılaşacaktır.
Sure:
ticaretten ahirete,
teraziden kalbe,
kalpten kayda,
kayıttan cennete ve cehenneme,
oradan toplumsal alaya
ve sonunda:
nihai karşılığa
ulaşır.
34, 35 Ve 36. Ayetler Surenin Finalini Nasıl Kurar
- ayet:
“Bugün iman edenler inkârcılara gülerler.”
- ayet:
“Tahtlar üzerinde seyretmektedirler.”
- ayet:
“İnkârcılar yaptıklarının karşılığını buldular mı?”
Üç aşamalı final vardır:
Önce:
roller tersine döner.
Sonra:
sonuç seyredilir.
En sonunda:
hüküm bir soruya dönüştürülür.
Ve sure kapanır.
Fakat zihindeki hesap:
kapanmaz.
Mutaffifîn Suresi 36. Ayetin Ve Bütün Surenin En Derin Mesajı Nedir
Mutaffifîn Suresi çok küçük görünen bir davranışla başlamıştı:
Terazide biraz eksiltmek.
İnsan kendisine gelince tam istiyor.
Başkasına verirken:
biraz azaltıyor.
Belki kimse fark etmiyor.
Belki birkaç gram.
Belki küçük bir para.
Ama Kur’an bu küçücük hareketi alıp:
insanın bütün ahlaki dünyasına dönüştürdü.
Çünkü mesele aslında:
terazi değildi.
Mesele:
İnsan kendisine istediği adaleti başkasına da veriyor mu?
Sonra sure daha da derine indi.
Hesap gününü hatırlattı.
Siccîn’i anlattı.
Kalbin günahlarla paslanabileceğini söyledi.
Rabden perdelenmeyi anlattı.
Sonra ebrârın dünyasına geçti:
İlliyyîn.
Naîm.
Tahtlar.
Yüzlerdeki nimet.
Mühürlü rahîk.
Misk.
Tesnîm.
Mukarrebûn.
Ardından yeniden dünyaya döndü ve terazinin başka bir biçimini gösterdi.
Bu kez insanlar malları değil:
insanları tartıyordu.
Müminlere güldüler.
İşaret ettiler.
Eğlendiler.
Onları:
“sapmış”
diye eksik değerlendirdiler.
Yani surenin başındaki bozuk terazi:
pazardan çıkıp:
insanın zihnine ve karakterine
yerleşti.
Ve finalde Kur’an soruyor:
“Yaptıklarının karşılığını buldular mı?”
Bu soru aslında bütün sureyi tek noktada toplar.
İnsan yaptığını unutabilir.
Karşısındaki unutabilir.
Toplum unutabilir.
Ama Kur’an’ın ahlaki evreninde:
hiçbir şey bütünüyle kaybolmaz.
Bir gram hak.
Bir bakış.
Bir kahkaha.
Bir dürüstlük.
Bir merhamet.
Bir haksızlık.
Hepsi insanın:
kim olduğuna
katılır.
Bu yüzden Mutaffifîn’in en derin dersi yalnızca:
“Eksik tartmayın.”
değildir.
Çok daha büyüktür:
Hayatın hiçbir alanında kendine tam, başkasına eksik ölçü kullanma.
Kendine adalet istiyorsan:
başkasına da adil ol.
Kendine saygı istiyorsan:
başkasının onurunu da koru.
Kendi fikrinin anlaşılmasını istiyorsan:
karşı tarafı da anlamaya çalış.
Kendine merhamet bekliyorsan:
başkasına karşı acımasız olma.
Çünkü insanın gerçek terazisi:
yalnız elinde tuttuğu terazi değildir.
Bizzat kendisidir.
Ve surenin son sorusu insanın peşinden gelir:
“Peki sen, yaptıklarının karşılığıyla karşılaşmaya hazır mısın?”
