💼 Milletlerarası Anlaşmaların Uygulanmasında Hangi Hukuk Kuralları Geçerlidir ❓

Milletlerarası Anlaşmaların Uygulanmasında Hangi Hukuk Kuralları Geçerlidir ​

“Milletlerarası anlaşmalar, devletlerin yalnızca imzaladığı metinler değil; iç hukukla dış hukuk arasında kurulan ciddi bir sorumluluk köprüsüdür.”
Ersan Karavelioğlu

Genişletmek için tıkla ...

Milletlerarası Anlaşma Nedir ​

Milletlerarası anlaşma, devletler veya milletlerarası kuruluşlar arasında yapılan, taraflar için hukuki sonuç doğuran ve milletlerarası hukuk kurallarına tabi olan yazılı irade uyuşmasıdır.


Bu anlaşmalar; barış, ticaret, insan hakları, çevre, deniz hukuku, hava hukuku, yatırım, vergi, sosyal güvenlik, savunma, kültür, eğitim, sağlık ve diplomatik ilişkiler gibi çok farklı alanlarda yapılabilir.



Milletlerarası anlaşmaların uygulanmasında hem milletlerarası hukuk kuralları hem de Türkiye'nin iç hukuk kuralları birlikte önem taşır. Yani mesele yalnızca “anlaşma imzalandı mı” sorusu değildir; anlaşmanın onaylanması, yayımlanması, yürürlüğe girmesi, iç hukukta uygulanması ve kanunlarla çatışması ayrı ayrı değerlendirilmelidir.

Milletlerarası Anlaşmaların Uygulanmasında Temel Hukuk Kaynakları Nelerdir ​

Milletlerarası anlaşmaların uygulanmasında birden fazla hukuk kaynağı dikkate alınır. Bunların bir kısmı uluslararası hukuk kaynaklarıdır, bir kısmı ise Türkiye'nin anayasal ve kanuni düzenlemeleridir.



Viyana Andlaşmalar Hukuku Sözleşmesi'nin 26. maddesi, yürürlükteki her anlaşmanın tarafları bağladığını ve iyi niyetle yerine getirilmesi gerektiğini ifade eden pacta sunt servanda ilkesini düzenler.

Pacta Sunt Servanda İlkesi Ne Anlama Gelir ​

Milletlerarası anlaşmaların uygulanmasındaki en temel ilke pacta sunt servanda ilkesidir. Bu ilke, “anlaşmalar bağlar” anlamına gelir. Bir devlet bir anlaşmaya taraf olmuşsa, o anlaşmadan doğan yükümlülüklerini iyi niyetle yerine getirmek zorundadır.



Bu ilke, milletlerarası hukukun omurgalarından biridir. Devletler, anlaşmaları sadece diplomatik nezaket metni olarak değil; hukuki bağlayıcılığı olan yükümlülükler olarak uygulamak zorundadır.

İç Hukuk Kuralları Anlaşmanın Uygulanmasını Engelleyebilir Mi ​

Milletlerarası hukuk bakımından devlet, kural olarak iç hukukunu ileri sürerek anlaşma yükümlülüğünü yerine getirmekten kaçınamaz. Yani bir devlet, “benim iç hukukum böyle” diyerek taraf olduğu anlaşmayı ihlal etmesini kolayca meşrulaştıramaz.


Bu ilke, anlaşmalar hukukunda önemli bir sorumluluk kuralıdır. İç hukuk, devletin kendi içinde anlaşmayı nasıl uygulayacağını belirleyebilir; fakat devletin uluslararası sorumluluğunu ortadan kaldırmaz.



Bu nedenle milletlerarası anlaşmalar, hem dış ilişkilerde hem de iç hukukta ciddi bir koordinasyon gerektirir.

Türkiye'de Milletlerarası Anlaşmalar Nasıl İç Hukuka Girer ​

Türkiye'de milletlerarası anlaşmaların iç hukukta uygulanabilmesi için genel olarak Anayasa'da öngörülen usuller işletilmelidir. Temel düzenleme Anayasa m. 90dır.


Anayasa m. 90'a göre Türkiye Cumhuriyeti adına yabancı devletlerle ve milletlerarası kuruluşlarla yapılacak anlaşmaların onaylanması, kural olarak Türkiye Büyük Millet Meclisinin onaylamayı bir kanunla uygun bulmasına bağlıdır. Usulüne göre yürürlüğe konulmuş milletlerarası anlaşmalar kanun hükmündedir ve bunlar hakkında Anayasa'ya aykırılık iddiasıyla Anayasa Mahkemesine başvurulamaz.



244 sayılı Kanun'da da milletlerarası anlaşmaları onaylama veya bu anlaşmalara katılmanın, onaylama veya katılmanın bir kanunla uygun bulunmasına bağlı olduğu düzenlenmiştir.

Usulüne Göre Yürürlüğe Konulmuş Anlaşma Ne Demektir ​

Bir milletlerarası anlaşmanın iç hukukta uygulanabilmesi için usulüne göre yürürlüğe konulmuş olması gerekir. Bu ifade, anlaşmanın Türkiye bakımından geçerli iç hukuk sürecinden geçtiğini anlatır.



Bir anlaşmanın sadece imzalanmış olması, her zaman iç hukukta doğrudan uygulanabilir olduğu anlamına gelmez. İç hukuk etkisi için anayasal usulün tamamlanması gerekir.

Milletlerarası Anlaşmalar Kanun Hükmünde Midir ​

Evet. Türkiye'de usulüne göre yürürlüğe konulmuş milletlerarası anlaşmalar kanun hükmündedir. Bu, anlaşmanın mahkemeler, idare ve kişiler bakımından iç hukukta dikkate alınabileceği anlamına gelir.


Fakat burada çok önemli bir ayrım vardır:



Anayasa m. 90'ın son fıkrası, usulüne göre yürürlüğe konulmuş milletlerarası anlaşmaların kanun hükmünde olduğunu ve bunlar hakkında Anayasa Mahkemesine iptal başvurusu yapılamayacağını belirtir.

Temel Hak Ve Özgürlüklere İlişkin Anlaşmaların Önceliği Nedir ​

Anayasa m. 90'ın en kritik bölümlerinden biri, temel hak ve özgürlüklere ilişkin milletlerarası anlaşmalar ile kanunların aynı konuda farklı hükümler içermesi halinde nasıl davranılacağını düzenleyen kuraldır.


Bu kurala göre, temel hak ve özgürlüklere ilişkin usulüne göre yürürlüğe konulmuş milletlerarası anlaşmalarla kanunlar aynı konuda farklı hükümler içerirse, milletlerarası anlaşma hükümleri esas alınır. Bu düzenleme 2004 yılında Anayasa m. 90'a eklenmiştir ve doktrinde geniş biçimde incelenmiştir.



Bu kural özellikle insan hakları, adil yargılanma, ifade özgürlüğü, ayrımcılık yasağı, mülkiyet hakkı, çocuk hakları, kadın hakları, işkence yasağı ve kişi özgürlüğü gibi alanlarda önemlidir.

Anlaşmalar Anayasa'dan Üstün Müdür ​

Türkiye hukukunda milletlerarası anlaşmaların Anayasa'dan üstün olduğu genel bir kural olarak söylenemez. Usulüne göre yürürlüğe konulmuş anlaşmalar kanun hükmündedir. Ancak temel hak ve özgürlüklere ilişkin anlaşmalar, kanunlarla çatışma halinde kanunlara göre öncelikli uygulanır.



Bu nedenle doğru ifade şudur: Milletlerarası anlaşmalar genel olarak kanun hükmündedir; temel hak ve özgürlüklere ilişkin olanlar ise kanunlarla çatıştığında uygulanma önceliğine sahiptir.

Milletlerarası Anlaşmalar Anayasa Mahkemesi Tarafından İptal Edilebilir Mi ​

Usulüne göre yürürlüğe konulmuş milletlerarası anlaşmalar hakkında Anayasa'ya aykırılık iddiasıyla Anayasa Mahkemesine başvurulamaz. Bu, Anayasa m. 90'ın açık hükmüdür.


Bu düzenlemenin amacı, devletin uluslararası yükümlülüklerinin iç hukukta sürekli anayasal iptal tehdidi altında kalmasını önlemektir. Çünkü bir anlaşma uluslararası alanda yürürlüğe girdikten sonra, devlet o anlaşmayla bağlanmış olur.



Anayasa Mahkemesi kaynaklarında da Anayasa'nın 90. maddesinin milletlerarası anlaşmalar hakkında Anayasa Mahkemesine başvurulamayacağını açık biçimde düzenlediği belirtilmektedir.

Anlaşmanın Doğrudan Uygulanabilir Olması Ne Demektir ​

Her milletlerarası anlaşma hükmü mahkemede doğrudan uygulanabilir nitelikte olmayabilir. Bazı hükümler açık, kesin ve bireylere doğrudan hak tanıyacak şekilde düzenlenmiştir. Bazıları ise devlete politika geliştirme, kanun çıkarma veya idari düzenleme yapma yükümlülüğü verir.



Örneğin temel haklara ilişkin bazı sözleşme hükümleri mahkemelerde doğrudan uygulanabilirken, ekonomik iş birliği veya teknik standart anlaşmaları iç hukuk düzenlemesi gerektirebilir.

Anlaşmalar Nasıl Yorumlanır ​

Milletlerarası anlaşmalar yorumlanırken sadece kelime anlamına bakılmaz. Anlaşmanın metni, amacı, bağlamı, tarafların iradesi, iyi niyet ve anlaşmanın konusu dikkate alınır.


Viyana Andlaşmalar Hukuku Sözleşmesi'nin 31. maddesi, anlaşmanın iyi niyetle, metnin bağlamı içinde ve konu-amacı ışığında yorumlanması gerektiğini düzenler.



Bu yüzden anlaşma yorumu, sadece “kelime kelime çeviri” değildir; milletlerarası hukuk içinde bütüncül bir anlamlandırma faaliyetidir.

Çekince, Beyan Ve Protokoller Uygulamayı Nasıl Etkiler ​

Devletler bazı anlaşmalara taraf olurken çekince koyabilir veya yorum beyanı yapabilir. Çekince, devletin anlaşmanın belirli bir hükmüyle bağlı olmak istemediğini veya o hükmün etkisini sınırladığını gösterir.



Ancak her çekince geçerli değildir. Anlaşmanın konusu ve amacıyla bağdaşmayan çekinceler milletlerarası hukukta sorun doğurabilir. Bu nedenle bir anlaşma uygulanırken sadece ana metne değil, Türkiye'nin koyduğu çekince ve beyanlara da bakılmalıdır.

Milletlerarası Anlaşmalar İdareyi Bağlar Mı ​

Evet. Usulüne göre yürürlüğe konulmuş milletlerarası anlaşmalar yalnızca mahkemeleri değil, idareyi de bağlar. İdare; işlem, karar, yönetmelik, uygulama ve bireysel kararlarında geçerli anlaşma hükümlerini dikkate almak zorundadır.



İdare bir anlaşmaya aykırı işlem yaparsa, bu işlem idari yargıda iptal davasına konu olabilir. Özellikle temel hak ve özgürlük anlaşmaları, idarenin takdir yetkisini sınırlayan güçlü bir ölçüt olabilir.

Mahkemeler Milletlerarası Anlaşmaları Nasıl Uygular ​

Mahkemeler, uyuşmazlıkta uygulanması gereken hukuk kurallarını belirlerken ilgili milletlerarası anlaşmaları dikkate almalıdır. Özellikle temel hak ve özgürlüklerle ilgili anlaşmalarda, kanunla çatışma varsa Anayasa m. 90 gereği anlaşma hükmü esas alınır.



Bu nedenle milletlerarası anlaşmalar sadece dış politika metni değil; mahkeme kararlarında doğrudan sonuç doğurabilen hukuk kaynaklarıdır.

Kanun İle Milletlerarası Anlaşma Çatışırsa Ne Olur ​

Kanun ile milletlerarası anlaşma çatıştığında uygulanacak çözüm, anlaşmanın niteliğine göre değişir.



Anayasa m. 90'ın 2004 değişikliğiyle eklenen son cümlesi, temel hak ve özgürlüklere ilişkin milletlerarası anlaşmalarla kanunların aynı konuda farklı hükümler içermesi halinde anlaşma hükümlerinin esas alınacağını düzenler.

Anlaşmaya Aykırılık Devlet Sorumluluğu Doğurur Mu ​

Evet. Devlet, taraf olduğu milletlerarası anlaşmayı ihlal ederse uluslararası sorumluluk doğabilir. Bu sorumluluk, diplomatik girişimler, uluslararası mahkemeler, tahkim, insan hakları başvuruları veya diğer uyuşmazlık çözüm yolları üzerinden gündeme gelebilir.



Devletin iç hukuk organlarının yani mahkemelerin, idarenin veya yasama organının davranışı da devletin uluslararası sorumluluğunu etkileyebilir.

Milletlerarası Anlaşmaların Uygulanmasında En Sık Yapılan Hatalar Nelerdir ​

Milletlerarası anlaşmaların uygulanmasında en sık hata, anlaşmanın yalnızca imzalanmış olmasını yeterli sanmak veya iç hukuk etkisini hiç incelememektir.



Doğru uygulama için anlaşmanın metni, onay süreci, yürürlük tarihi, çekinceleri, iç hukuk normları ve yargı içtihatları birlikte değerlendirilmelidir.

Son Söz Milletlerarası Anlaşmalar, İç Hukukta Usul Ve Öncelik Kurallarıyla Hayata Geçer​

Milletlerarası anlaşmaların uygulanmasında tek bir hukuk kuralı değil, birden fazla hukuk katmanı birlikte geçerlidir. Önce milletlerarası hukuk açısından anlaşmanın bağlayıcılığı, iyi niyetle uygulanması ve yorumlanması değerlendirilir. Sonra Türkiye iç hukukunda Anayasa m. 90, 244 sayılı Kanun, uygun bulma, onay, yayım ve yürürlük süreçleri incelenir.


En temel kurallar şunlardır:



Bu nedenle milletlerarası anlaşmalar, sadece diplomatik metinler değildir. Usulüne göre yürürlüğe girdiğinde mahkemelerin, idarenin ve bireylerin hukuk dünyasında sonuç doğurabilir. Özellikle temel hak ve özgürlüklere ilişkin anlaşmalarda, iç hukuk normlarıyla çatışma halinde anlaşma hükümleri doğrudan belirleyici olabilir.

“Milletlerarası anlaşma, devletin dış dünyaya verdiği sözün iç hukukta yankılanan halidir; doğru uygulanmadığında yalnızca bir norm değil, güven de ihlal edilmiş olur.”
Ersan Karavelioğlu

Genişletmek için tıkla ...

Kısa Uygulama Özeti​

Bu içerik genel bilgilendirme niteliğindedir; somut anlaşma, yürürlük tarihi, çekince, iç hukuk normu ve uyuşmazlık türü birlikte değerlendirilmeden kesin uygulama sonucu çıkarılmamalıdır.

Milletlerarası anlaşmaların uygulanmasında hangi hukuk kurallarının geçerli olduğu konusuna ilişkin bazı ek bilgiler vermek istiyorum.

Milletlerarası anlaşmaların uygulanmasında genellikle hukuk kurallarının gerçekleşebilmesi için iki ana yöntem kullanılır: monizm ve dualizm. Monizm, uluslararası hukuku ve yerel hukuku tek bir entegre hukuk sistemine dahil eder. Dualizm ise uluslararası hukuku ve yerel hukuku ayrı ayrı kabul eder. Bu iki yöntemin birleşimi de kullanılabilir, bu durumda ise bazı hükümler doğrudan uygulanırken bazıları yerel hukuka uygun bir şekilde uygulanır.

Bir diğer önemli faktör, milletlerarası anlaşmaların türüdür. Bunlar, ikili anlaşmalar veya çok taraflı anlaşmalar olabilir. İkili anlaşmalar, sadece iki ülke arasında yapılan anlaşmalardır ve uygulanmalarında ikili ilişkilerin belirleyici olduğu hukuk kuralları kullanılır. Çok taraflı anlaşmalar ise birçok ülke arasında yapılan anlaşmalardır ve genellikle uluslararası hukukun egemen olduğu hukuk kuralları kullanılır.

Milletlerarası anlaşmaların uygulanması sırasında uluslararası hukukun diğer kaynakları da göz önünde bulundurulur. Uluslararası yargı organları ve özellikle Uluslararası Adalet Divanı, uluslararası anlaşmaların yorumlanması ve uygulanmasıyla ilgili hukuki sorunlara çözüm bulmak için önemli bir role sahiptir. Ayrıca, uluslararası teamüller ve uluslararası örgütlerin iç hukukları da anlaşmaların uygulanması sırasında kullanılan diğer hukuk kaynaklarıdır.

Son olarak, milletlerarası anlaşmaların uygulanmasında tarafların taahhütlerini yerine getirmesi ve anlaşmanın amacının gerçekleştirilmesi önemlidir. Anlaşmanın tarafları, anlaşmalarının hükümlerini etkili bir şekilde yerine getirmek ve karşılıklı çıkarları korumak için yükümlülüklerini takip etmekle sorumludur. Bu, anlaşmaların uygulanmasında hukuki bir zemin sağlar ve anlaşmaların etkili bir şekilde uygulanmasını sağlamak için önemlidir.

Milletlerarası anlaşmaların uygulanmasında hangi hukuk kurallarının geçerli olduğu konusu, zaman zaman tartışmalı olabilir ve uygulanması zor olabilir. Ancak, uluslararası hukukun hükümleri, anlaşmaların çerçevesini belirlediği ve uygulanması için bir temel sağladığı için, tarafların taahhütlerini yerine getirmesini sağlamada önemli bir rol oynamaktadır.

Milletlerarası anlaşmalar, ülkeler arasında imzalanan ve uygulanması gereken önemli belgelerdir. Ancak, bu anlaşmaların uygulanmasında hangi hukuk kurallarının geçerli olduğu konusu bazen karışıklığa neden olabilir. Bu makalede, milletlerarası anlaşmaların uygulanmasında hangi hukuk kurallarının geçerli olduğunu açıklamaya çalışacağım.

Öncelikle, milletlerarası anlaşmaların uygulanmasında en önemli hukuk kaynağı genellikle anlaşmanın kendisidir. Anlaşmanın hükümleri, taraflar arasında taahhüt edildiği şekliyle uygulanır. Eğer anlaşmanın hükümlerinde herhangi bir belirsizlik veya çelişki varsa, bu durumda genellikle taraflar arasında yapılan müzakerelerin ışığında yorum yapılır. Anlaşmanın amacı ve tarafların niyetleri dikkate alınarak, hükümlerin nasıl uygulanacağına karar verilir.

Bununla birlikte, milletlerarası anlaşmaların uygulanmasında genellikle kullanılan bir diğer hukuk kaynağı ise örf ve adettir. Örf ve adet hukuku, uluslararası toplumun genel olarak kabul ettiği ve uyguladığı hukuk kurallarını ifade eder. Bu kurallar, zamanla ortaya çıkan alışkanlıklar ve devletlerin benimsediği davranışlar sonucunda şekillenir. Dolayısıyla, anlaşmanın uygulanması sırasında örf ve adet hukuku da göz önünde bulundurulabilir.

Milletlerarası anlaşmaların uygulanmasında başvurulan diğer bir hukuk kaynağı ise cözüm etme yollarıdır. Taraflar arasında anlaşmazlık çıktığında, genellikle ihtilafın çözümü için uluslararası mahkemeler veya tahkim gibi cözüm etme yollarına başvurulur. Bu yollar, anlaşmanın uygulanmasıyla ilgili hukuk kurallarının belirlenmesinde önemli bir rol oynar. Uluslararası mahkemeler veya tahkim kurumları, ilgili hukuk kurallarına dayanarak karar verir ve anlaşmanın uygulanmasıyla ilgili hukuki bir zemin sağlar.

Sonuç olarak, milletlerarası anlaşmaların uygulanmasında geçerli olan hukuk kuralları anlaşmanın kendisi, örf ve adet hukuku ve cözüm etme yollarıdır. Bu hukuk kuralları, tarafların taahhütlerini yerine getirmesini sağlar ve anlaşmanın amaçlarına ulaşılmasını hedefler. Milletlerarası anlaşmaların uygulanmasıyla ilgili hukuk alanında yaşanan gelişmeler ve tartışmalar, uluslararası toplumun daha etkin bir şekilde işbirliği yapabilmesini sağlayacak yeni hukuk kurallarının ortaya çıkmasına da katkı sağlamaktadır.

Milletlerarası Anlaşmaların Uygulanmasında Hangi Hukuk Kuralları Geçerlidir



Milletlerarası Anlaşmaların Temel Dinamikleri
Milletlerarası anlaşmalar, devletler arasındaki iş birliğini düzenleyen en önemli araçlardan biridir. Bu anlaşmaların uygulanmasında belirli hukuk kuralları geçerlidir ve bu kurallar, anlaşmaların bağlayıcılığını, yorumlanmasını ve uygulanabilirliğini sağlar. Haydi, uluslararası hukuk dünyasına adım atalım!



1. Viyana Anlaşmalar Hukuku Sözleşmesi (1969)
Uluslararası anlaşmaların temel çerçevesini belirleyen bu sözleşme, milletlerarası anlaşmalara uygulanacak kuralları sistematize eder:

• Bağlayıcılık İlkesi (Pacta Sunt Servanda):
  • Taraf devletler, anlaşmalara sadık kalmak zorundadır.
  • Örnek: Bir ticaret anlaşması imzalandıysa taraflar bu şartlara uymalıdır.
• Yorumlama Kuralları:
  • Anlaşma metni açıkça dikkate alınır.
  • İhtilaf durumunda tarafların niyeti göz önünde bulundurulur.

2. İç Hukuk ile Uluslararası Hukuk İlişkisi
Devletlerin iç hukuk sistemleri ile uluslararası hukuk arasındaki ilişki, anlaşmaların uygulanmasını doğrudan etkiler.
Temel Yaklaşımlar:
Monist Sistem:

• Uluslararası hukuk doğrudan iç hukukta geçerlidir.
• Örnek: Almanya’da uluslararası anlaşmalar doğrudan uygulanabilir.

Dualist Sistem:

• Uluslararası hukuk, iç hukuka çevrilerek uygulanır.
• Örnek: Türkiye’de uluslararası anlaşmaların onaylanması TBMM’nin onayıyla gerçekleşir.

3. Uygulanabilirlikte Özel Durumlar
Uluslararası anlaşmaların uygulanabilirliğinde bazı özel ilkeler geçerlidir:

• Zorunluluk (Necessity):
  • Taraflar arasında kriz durumlarında anlaşmanın uygulanabilirliği askıya alınabilir.
  • Örnek: Bir savaş sırasında anlaşmaların geçici olarak durdurulması.
• Devletin Egemenliği:
  • Her devlet, anlaşmaların kendi topraklarında uygulanması konusunda sınırlı yetkiye sahiptir.

4. Milletlerarası Adalet Divanı ve Uygulama
Uluslararası anlaşmazlıkların çözümünde Milletlerarası Adalet Divanı (ICJ) önemli bir role sahiptir.
Divan, anlaşmaların yorumlanması ve uygulanması konusundaki uyuşmazlıkları çözer.
Örnek: Deniz sınırları anlaşmazlıkları genellikle ICJ’nin önüne gelir.



Sonuç: Uluslararası Hukukun Önemi
Milletlerarası anlaşmalar, dünya düzeninin temel taşlarındandır. Hukukun üstünlüğü ilkesi sayesinde bu anlaşmalar, devletler arasındaki barış ve iş birliğini sürdürmeye yardımcı olur.

"Adalet, sadece kanunlarla değil, uygulamalarla da yaşar."