Mâide Suresi 8. Ayette “Bir Topluluğa Olan Kininiz Sizi Adaletsizliğe Sürüklemesin; Adil Olun, Bu Takvaya Daha Yakındır” İfadesi Ne Anlama Gelir 
Mâide Suresi 8. ayet, Kur’an’ın adalet anlayışını en açık ve en sarsıcı biçimde ortaya koyan ayetlerden biridir.
Ayetin temel mesajı son derece güçlüdür:
Bir insanı veya topluluğu sevmemeniz, ona haksızlık yapmanızı meşru hâle getirmez.
Kur’an burada insanın en zor ahlaki sınavlarından birine dikkat çeker.
Dostumuza adalet göstermek kolay olabilir.
Fakat bize zarar vermiş, öfkelendiğimiz veya düşman kabul ettiğimiz birine karşı da adil davranabiliyor muyuz?
İşte Mâide 8’in merkezindeki soru budur.
“Ey İman Edenler! Allah İçin Hakkı Ayakta Tutan Kimseler Olun” Ne Demektir
Ayet yine:
“Ey iman edenler!”
hitabıyla başlar.
Ardından inananlardan Allah için hakkı ve adaleti ayakta tutmaları istenir.
Bu ifade, adaletin tesadüfen uygulanacak bir davranış olmadığını gösterir.
Adalet aktif biçimde korunmalıdır.
Yani insan yalnızca:
“Ben haksızlık yapmıyorum.”
demekle yetinmemelidir.
Gerektiğinde hakkın yanında durmalıdır.
“Allah İçin” Adaletli Olmak Ne Anlama Gelir
Adalet bazen kişisel çıkara göre uygulanabilir.
İnsan kendi işine geldiğinde adaleti savunup çıkarına ters düştüğünde onu unutabilir.
Ayet ise adaletin kaynağını kişisel çıkardan ayırır:
“Allah için…”
Yani adalet;
kazanç,
dostluk,
öfke,
akrabalık
veya grup çıkarına göre değişmemelidir.
“Adaletle Şahitlik Edenler Olun” Ne Demektir
Ayet şahitlik konusuna özellikle değinir.
Bir olay hakkında bildiğimiz gerçeği anlatırken kişisel duygularımızın gerçeği değiştirmesine izin vermemeliyiz.
Şahitlik;
mahkemede,
ticari anlaşmazlıkta,
aile meselesinde
veya günlük bir tartışmada olabilir.
Temel ilke aynıdır:
Gerçek neyse onu söyle.
Şahitlik Neden Adaletin Temelidir
Bir mahkemenin veya toplumun doğru karar verebilmesi için doğru bilgiye ihtiyacı vardır.
Eğer insanlar:
çıkar için,
korku nedeniyle,
akrabalık yüzünden
veya öfkeyle
gerçeği değiştirirse adalet sistemi çöker.
Bu nedenle doğru şahitlik yalnızca bireysel bir erdem değildir.
Toplumsal adaletin temel şartlarından biridir.
“Bir Topluluğa Olan Kininiz” İfadesi Ne Anlama Gelir
Ayette kullanılan ifade güçlü bir düşmanlık ve öfke duygusunu anlatır.
Kur’an insanın düşmanlık duygusunun varlığını inkâr etmez.
İnsan kırılabilir.
Öfkelenebilir.
Kendisine yapılan haksızlığı unutamayabilir.
Ancak ayetin asıl mesajı şudur:
Duyguya sahip olmak başka, o duygunun adaletinizi yönetmesine izin vermek başkadır.
İnsan Sevmediği Birine Karşı Adil Olabilir Mi
Mâide 8 tam olarak bunu ister.
Kur’an:
“Onları sevin.”
demiyor.
“Size yaptıklarını unutun.”
da demiyor.
Bunun yerine çok daha ölçülü bir ilke getiriyor:
Sevmeseniz bile adaletsizlik yapmayın.
Bu, duygularla hukuk arasına bir sınır koymaktır.
“Kininiz Sizi Adaletsizliğe Sürüklemesin” Neden Bu Kadar Önemlidir
İnsan zihni kendisine zarar veren kişiye karşı tarafsızlığını kolayca kaybedebilir.
O kişinin her davranışını kötü yorumlayabilir.
Haklı olduğu yerde bile onu haksız görebilir.
Hatta kendi haksız davranışını:
“O bunu hak etti.”
diyerek meşrulaştırabilir.
Ayet tam olarak bu noktada insanın önüne bir sınır koyar:
Düşmanlık adalet ölçüsünü değiştiremez.
Adalet Dost ve Düşmana Göre Değişir Mi
Hayır.
Ayetin en temel ilkelerinden biri budur.
Bir davranış dostumuz yaptığında doğru, düşmanımız yaptığında yanlış hâle gelmez.
Aynı şekilde bir hak, sevdiğimiz insana ait olduğunda korunup sevmediğimiz kişiye ait olduğunda yok sayılamaz.
Adalet kişiye göre değişirse artık adalet olmaktan çıkar.
“Adil Olun” Emrinin Gücü Nereden Gelir
Ayet son derece doğrudan konuşur:
“Adil olun.”
Bu ifade bir tavsiye şeklinde değil, bir emir şeklinde gelir.
Çünkü adalet toplumsal hayatın temelidir.
Adalet olmazsa;
güçlü olan zayıfı ezer,
çoğunluk azınlığın hakkını yok sayabilir,
kişisel öfke hukukun yerine geçebilir.
Kur’an bu nedenle adaleti ahlakın merkezine yerleştirir.
“Adalet Takvaya Daha Yakındır” Ne Demektir
Ayet şöyle devam eder:
“Adil olun; bu takvaya daha yakındır.”
Takva, Allah’a karşı bilinçli bir sorumluluk hâlidir.
Bu durumda adalet yalnızca toplumsal bir kural değildir.
Aynı zamanda Allah’a karşı sorumluluğun bir göstergesidir.
İnsan ne kadar dindar olduğunu söylerse söylesin, adaletsizlik yapıyorsa ayetin ortaya koyduğu takva ölçüsünden uzaklaşmış olur.
Takva İle Adalet Arasında Nasıl Bir Bağ Vardır
Takva bazen yalnızca ibadetlerle ilişkilendirilir.
Oysa Mâide 8 çok önemli bir bağlantı kurar:
Adalet → Takva.
Yani insanın Allah'a karşı sorumluluk bilinci, başkalarının hakkına nasıl davrandığında da görünür.
Namaz,
oruç,
dua
ve diğer ibadetler önemlidir.
Fakat insan ilişkilerinde adalet de dini hayatın temel parçasıdır.
Öfke İnsanın Adalet Duygusunu Nasıl Bozabilir
Öfke insanın olayları değerlendirme biçimini değiştirebilir.
İnsan öfkelendiğinde:
karşı tarafın bütün hatalarını büyütebilir,
kendi hatalarını küçültebilir,
intikamı adalet sanabilir.
İşte ayet insanın bu psikolojik eğilimine karşı güçlü bir uyarıdır.
Öfke hüküm verebilir ama adaletin ölçüsü olamaz.
İntikam İle Adalet Arasındaki Fark Nedir
İntikam genellikle:
“Bana acı verdi, ben de ona acı vereceğim.”
mantığıyla hareket eder.
Adalet ise:
“Gerçek hak nedir?”
sorusunu sorar.
İntikam kişisel duygudan beslenir.
Adalet ise ölçü arar.
Bu nedenle Mâide 8, insanı intikam psikolojisinden hukuk ve adalet bilincine taşır.
Kendi Tarafımız Haksızsa Ne Yapmalıyız
Ayetin mantığına göre kendi tarafımızın yaptığı haksızlığı da haksızlık olarak görebilmeliyiz.
Ailemizden biri,
arkadaşımız,
topluluğumuz
veya bize yakın bir kişi yanlış yaptığında sırf bize yakın olduğu için onu haklı göstermeye çalışmak adalet değildir.
Gerçek adalet:
kişiyi değil, hakkı merkeze alır.
Grup Fanatizmi Adaleti Nasıl Bozar
İnsanlar çoğu zaman dünyayı:
“Biz ve onlar”
şeklinde görmeye başlayabilir.
Bu durumda kendi grubunun hatası mazur görülürken karşı grubun en küçük yanlışı büyütülür.
Ayet bu zihniyete karşı çok güçlü bir ölçü getirir:
Kimin yaptığına değil, yapılanın doğru olup olmadığına bak.
Bu ilke toplumsal barış açısından son derece önemlidir.
Bu Ayet Hukuk Açısından Ne Söyler
Mâide 8’in ilkesi modern hukuk anlayışındaki önemli bir düşünceyle örtüşür:
Hukuk kişiye göre değişmemelidir.
Bir insan zengin veya fakir,
güçlü veya güçsüz,
yakın veya yabancı,
sevilen veya sevilmeyen biri olabilir.
Fakat hak aynı hak, adalet aynı adalet olmalıdır.
Yargının temel şartlarından biri de budur:
Tarafsızlık.
“Allah’tan Sakının” Uyarısı Neden Tekrar Edilir
Ayet adalet emrinden sonra yeniden:
“Allah’tan sakının.”
der.
Çünkü adaletsizlik bazen gizlice yapılabilir.
İnsan delilleri çarpıtabilir.
Söylediği sözleri değiştirebilir.
Kendi vicdanını bile ikna etmeye çalışabilir.
Ancak Kur’an insana şunu hatırlatır:
İnsanlardan gizlenen şey Allah’tan gizlenemez.
“Allah Yaptıklarınızdan Haberdardır” Ne Anlama Gelir
Ayetin sonunda:
“Şüphesiz Allah yaptıklarınızdan haberdardır.”
buyurulur.
Bu ifade adaletin yalnızca dış denetime bağlı olmadığını gösterir.
Bir kişi mahkemeden kurtulabilir.
İnsanları kandırabilir.
Haksızlığını ispat edilemez hâle getirebilir.
Fakat Kur’an’ın ahlak anlayışında insanın sorumluluğu burada sona ermez.
Nihai hesap bilinci devam eder.
Mâide Suresi 8. Ayet Bize Bugün Ne Söylüyor
Mâide Suresi 8. ayet, insanlık için son derece güçlü ve zor bir ahlak ilkesi ortaya koyar:
Düşmanına karşı bile adil ol.
Bu kolay bir emir değildir.
Çünkü insanın içindeki öfke şöyle diyebilir:
“O bana bunu yaptı; bunu hak ediyor.”
Fakat ayet başka bir ses yükseltir:
“Adil olun.”
İşte gerçek ahlaki sınav burada başlar.
Dostumuza hakkını vermek önemlidir.
Fakat sevmediğimiz kişiye de hakkını verebilmek çok daha derin bir adalet bilinci gerektirir.
Bir insanın kötülüğü bizim kötülüğümüzü haklı çıkarmaz.
Bir topluluğun hatası bizim haksızlığımızın mazereti olamaz.
Bir düşmanın varlığı, adalet ölçüsünü değiştiremez.
Çünkü Kur’an’ın ortaya koyduğu adalet anlayışında esas soru:
“Bu kişi kim?”
değildir.
Asıl soru:
“Hak nedir?”
sorusudur.
Ve ayetin merkezindeki cümle bütün meseleyi özetler:
“Adil olun; bu takvaya daha yakındır.”
Bu ifade bize şunu gösterir:
İnsanın gerçek ahlakı yalnızca dostlarına nasıl davrandığında değil, öfkeli olduğu insanlara karşı bile hakkı koruyup koruyamadığında ortaya çıkar.
