🪞 Jacques Lacan'a Göre İmgesel Düzen Nedir ❓ Ayna Evresi, Benlik, İmge, Yanılsama Ve Özdeşleşmenin Psikanalitik Yapısı Nasıl Anlaşılır ❓

Jacques Lacan'a Göre İmgesel Düzen Nedir Ayna Evresi, Benlik, İmge, Yanılsama Ve Özdeşleşmenin Psikanalitik Yapısı Nasıl Anlaşılır ​

“İnsan aynada yalnızca yüzünü görmez; çoğu zaman eksikliğini örten, dağınıklığını bütün gösteren ve benliğine kader gibi yapışan ilk yanılsamasını da görür.”
— Ersan Karavelioğlu

Genişletmek için tıkla ...

Jacques Lacan'a göre imgesel düzen, insanın kendisini görüntü, benlik imgesi, özdeşleşme, bütünlük yanılsaması, ayna evresi, benzerlik, rekabet, narsisizm ve öteki'nin bakışı üzerinden kurduğu psikanalitik alandır. Lacan'ın düşüncesinde imgesel düzen, insanın “ben” dediği şeyin aslında ne kadar kırılgan, ne kadar dışarıdan kurulmuş ve ne kadar yanılsamalı olduğunu anlamak için temel kavramlardan biridir.


İmgesel düzen, özellikle ayna evresi ile açıklanır. Çocuk aynada kendi görüntüsünü gördüğünde, bedensel olarak hâlâ dağınık, koordinasyonu eksik ve parçalı bir deneyim yaşarken, aynada kendisini bütünlüklü bir imge olarak görür. Bu imge ona bir birlik hissi verir. Çocuk “bu benim” der gibi kendini tanır. Fakat Lacan'a göre bu tanıma aynı anda bir yanlış tanımadır. Çünkü çocuk aynadaki bütünlüğü kendi gerçek iç deneyimiyle karıştırır.


Bu nedenle Lacan'a göre benlik, en başından itibaren saf bir iç hakikat değil; dışarıdaki bir imgeyle kurulan özdeşleşmenin sonucudur. İnsan kendini tanırken aynı zamanda kendine yabancılaşır. Çünkü gördüğü imge kendisine aittir ama dışarıdadır. Kendini bütün sanır ama aslında eksik ve bölünmüştür.


İmgesel düzen bize şunu gösterir:


Benlik sandığımız şey tamamen sağlam değildir.
Kendimizi çoğu zaman görüntülerle kurarız.
Öteki'nin bakışı bizi şekillendirir.
Tamlık arzusu, eksikliğin üstünü örter.
İnsan kendi imgesine bağlanırken aynı zamanda ona esir olabilir.

Jacques Lacan'a Göre İmgesel Düzen Nedir ​

Jacques Lacan'a göre imgesel düzen, insanın benlik duygusunu görüntüler, imgeler, özdeşleşmeler ve bütünlük yanılsamaları üzerinden kurduğu psikanalitik alandır. Bu düzen, insanın kendisini “ben” olarak tanımaya başladığı ama aynı zamanda bu benliği bir imge üzerinden yanlış tanıdığı yerdir.


Lacan'ın üç temel düzeni vardır:


İmgesel düzen
Görüntü, benlik imgesi, ayna, özdeşleşme, narsisizm ve benzerlik alanıdır.


Simgesel düzen
Dil, yasa, adlandırma, Öteki, toplumsal anlam ve bilinçdışının dilsel yapısıdır.


Gerçek
Dile, imgeye ve simgesel anlama tam olarak sığmayan, insanı sarsan imkânsız alandır.


İmgesel düzen, özellikle insanın kendini bir bütün olarak görme arzusuyla ilgilidir. İnsan parçalı, eksik, kırılgan ve bölünmüş bir varlık olmasına rağmen kendisini tutarlı, bütün ve tamamlanmış bir benlik olarak düşünmek ister.


Bu yüzden imgesel düzen sadece çocuklukla sınırlı değildir. Yetişkin insan da imgesel düzende yaşamaya devam eder:


Kendi görüntüsüne bağlanır.
Başkalarının bakışında kendini arar.
Benliğini başarı, güzellik, statü veya güç imgeleriyle kurar.
Kendisini başkalarıyla kıyaslar.
Kendi eksikliğini bütünlük maskeleriyle örtmeye çalışır.


İmgesel düzen, insanın “ben kimim” sorusuna görüntülerle cevap aradığı alandır.

Ayna Evresi Nedir ​

Ayna evresi, Lacan'ın en meşhur kavramlarından biridir. Genellikle çocuğun yaklaşık 6 ile 18 ay arasında aynadaki görüntüsünü tanımasıyla açıklanır. Çocuk bedensel olarak hâlâ tam koordinasyona sahip değildir; ama aynada kendisini bütün, düzenli ve birleşik bir form olarak görür.


Bu an çok önemlidir. Çünkü çocuk aynadaki imgeyle özdeşleşir. Gördüğü görüntüyü “ben” olarak kabul eder. Fakat Lacan'a göre burada bir çelişki vardır:


Çocuğun iç bedensel deneyimi parçalıdır.
Aynadaki görüntü ise bütünlüklüdür.
Çocuk kendini eksik ve dağınık deneyimler.
Ama imgesinde kendini tam görür.


Bu nedenle ayna evresi hem tanıma hem yanlış tanımadır. Çocuk kendini tanır; ama dışarıdaki görüntü aracılığıyla tanır. Bu yüzden benlik daha en başından dışsaldır. İnsan “ben” dediğinde bile, bu benlik kendi dışındaki bir imgeden destek alır.


Ayna evresi şunu gösterir:


Benlik doğal ve saf bir iç gerçeklik değildir.
Benlik bir imgeyle özdeşleşme sonucu kurulur.
Bu özdeşleşme insana bütünlük hissi verir.
Ama bu bütünlük yanılsamalıdır.


İnsan aynada kendini bulur; fakat aynı anda kendinden uzaklaşır.

Ayna Evresi Neden Yanlış Tanıma Üzerine Kuruludur ​

Lacan'a göre ayna evresi yalnızca kendini tanıma anı değildir; aynı zamanda yanlış tanıma anıdır. Çünkü çocuk aynadaki görüntüyü kendi bütünlüğü sanır. Oysa bu bütünlük, çocuğun gerçek bedensel deneyiminden daha düzenli, daha tam ve daha ideal bir imgedir.


Yanlış tanıma şu şekilde çalışır:


Çocuk kendini aynada bütün görür.
Bu imgeye sevinçle bağlanır.
Kendi bedensel dağınıklığını bu imgeyle telafi eder.
Fakat kendini dışarıdaki görüntü üzerinden kurar.
Böylece benlik, dışsal bir imgeye bağımlı hâle gelir.


Bu durum yetişkinlikte de sürer. İnsan kendisini çoğu zaman dışarıdaki imgeler üzerinden kurar:


Fotoğrafları.
Aynadaki görünümü.
Başkalarının onun hakkındaki fikirleri.
Sosyal statüsü.
Toplumsal imajı.
Başarılı, güzel, güçlü veya değerli görünme arzusu.


İnsan kendini bu imgelerle tanır; ama bu tanıma her zaman eksiktir. Çünkü imge, insanın bütün iç karmaşasını taşıyamaz. İnsan görüntüsünden, unvanından, dışarıdaki algısından ve başkalarının bakışından daha fazlasıdır.


Bu yüzden Lacan'a göre benlik, en başından itibaren bir yanlış tanımanın içinde kurulur. İnsan kendini bulduğu yerde, aslında kendisini tam olarak kaybetmeye de başlar.

İmgesel Düzen Ve Benlik Arasındaki İlişki Nedir ​

İmgesel düzen, benliğin kurulduğu en temel alanlardan biridir. Lacan'a göre ego, yani benlik, insanın içinden doğan saf ve sağlam bir merkez değildir. Ego, imgesel özdeşleşmelerle oluşur. İnsan kendini bir görüntüyle, bir rol ile, bir başkasının bakışıyla, bir ideal benlikle ve dışarıdan gelen onayla kurar.


Benlik şunlarla oluşabilir:


Aynadaki görüntü.
Ailenin çocuğa yüklediği imge.
Toplumun ideal insan modeli.
Başarı, güzellik ve güç imgeleri.
Başkasının hayranlığı.
Kıyaslanan kişiler.
Özdeşleşilen figürler.


Bu nedenle benlik sandığımız şey, aslında birçok imgenin birleşimidir. İnsan “ben böyleyim” dediğinde, o benliğin içinde çocuklukta duyduğu sözler, aynada gördüğü beden, toplumun değer verdiği modeller ve başkalarının bakışı vardır.


Lacan'a göre ego kendini bütün sanır; ama özne bölünmüştür. Ego “ben tutarlıyım” demek ister; fakat bilinçdışı, arzu, eksiklik ve dil bu bütünlük iddiasını sürekli bozar.


Bu yüzden imgesel benlik, insana güven verir ama aynı zamanda onu yanılsamaya da bağlar. İnsan kendi imgesine tutunur; çünkü eksikliğini görmek zor gelir.

İmgesel Düzen Ve Özdeşleşme Nasıl Bağlantılıdır ​

İmgesel düzenin kalbinde özdeşleşme vardır. Özdeşleşme, insanın kendisini bir imge, kişi, rol, model veya ideal ile ilişkilendirerek benlik duygusu kurmasıdır. Lacan'a göre insan kendini doğrudan bilmez; çoğu zaman kendini bir başkasında, bir görüntüde veya bir idealde tanır.


Özdeşleşme çocuklukta başlar ama hayat boyunca sürer.


Çocuk anne-babayla özdeşleşebilir.
Genç biri hayran olduğu figürle özdeşleşebilir.
İnsan başarılı, güçlü veya güzel görünen biriyle özdeşleşebilir.
Bir toplum kendi kahramanlarıyla özdeşleşebilir.
Bir kişi sosyal medyada gördüğü ideal hayatlarla özdeşleşebilir.


Özdeşleşme benliği kurar; fakat aynı zamanda insanı kendinden uzaklaştırabilir. Çünkü insan başkasında gördüğü imgeyi kendine ideal yapar. Sonra kendi gerçek eksikliğiyle o ideal imge arasındaki farktan acı duyar.


Örneğin bir insan “ben de onun gibi olmalıyım” dediğinde, kendi arzusunu mu yaşıyor, yoksa başkasının imgesine mi teslim oluyor


Lacan'a göre imgesel özdeşleşme, insanın benlik kurmasının kaçınılmaz yoludur. Fakat bu özdeşleşmeler fark edilmediğinde insan kendine ait olmayan imgelerin esiri olabilir.

İmgesel Düzen Ve Narsisizm Arasında Nasıl Bir Bağ Vardır ​

İmgesel düzen, narsisizmle güçlü biçimde bağlantılıdır. Çünkü narsisizm, insanın kendi imgesine, kendi bütünlük hissine ve başkalarının gözünde nasıl göründüğüne bağlanmasıdır. Lacan'a göre ego zaten imgesel bir yapı olduğu için narsisistik bir boyut taşır.


Narsisizm yalnızca “kendini çok beğenmek” değildir. Daha derin anlamıyla narsisizm, insanın kendi imgesine duyduğu bağımlılıktır.


Narsisistik yapı şunlarda görülebilir:


Sürekli beğenilme ihtiyacı.
Eleştiriye aşırı kırılganlık.
Kendi imajını koruma çabası.
Başkalarının bakışında var olma arzusu.
Güçlü görünme zorunluluğu.
Eksikliği kabul edememe.


İmgesel düzende insan kendini bütün görmek ister. Narsisizm de bu bütünlük imgesini korumaya çalışır. Fakat insan eksik ve bölünmüş olduğu için bu imge sürekli tehdit altındadır. Bu yüzden narsisistik benlik çok güçlü görünse bile aslında kırılgandır.


Bir eleştiri, aynadaki imgeyi çatlatabilir.
Bir başarısızlık, ideal benliği sarsabilir.
Bir reddedilme, insanın varlık hissini yaralayabilir.


Lacan'ın imgesel düzen anlayışı, narsisizmi yüzeysel kibir olarak değil; eksiklik karşısında imgeye tutunma çabası olarak okur.

İmgesel Düzen Ve Öteki'nin Bakışı Neden Önemlidir ​

İmgesel düzen, öteki'nin bakışı olmadan anlaşılamaz. İnsan kendini yalnızca kendi içinden görmez; başkalarının onu nasıl gördüğünü de içselleştirir. Çocuk aynada kendini görürken çoğu zaman yanında bulunan yetişkinin onayını da arar. “Bu sensin” diyen öteki, benliğin kuruluşunda rol oynar.


Öteki'nin bakışı şunları yapar:


Beni tanımlar.
Bana değer verir ya da değersiz hissettirir.
Beni onaylar ya da reddeder.
Benliğimin imgesini güçlendirir ya da çatlatır.
Bana nasıl görünmem gerektiğini öğretir.


İnsan yetişkinlikte de öteki'nin bakışından kurtulmakta zorlanır. Güzel görünmek ister, güçlü görünmek ister, başarılı görünmek ister, sevilebilir görünmek ister. Bu görünme arzusu imgesel düzenin önemli bir parçasıdır.


Fakat sorun şudur: İnsan kendi değerini tamamen öteki'nin bakışına teslim ettiğinde, benliği sürekli dışarıdan gelecek onaya bağımlı hâle gelir.


Lacan'a göre insanın “ben”i, başkasının bakışında kurulur ama bu bakış hiçbir zaman tam güvence vermez. Çünkü öteki'nin bakışı değişebilir, eksilebilir, çekilebilir veya yargılayıcı olabilir.


Bu yüzden imgesel düzen, insanı hem görünür kılar hem kırılganlaştırır.

İmgesel Düzen Ve Rekabet Arasındaki İlişki Nedir ​

İmgesel düzen yalnızca benlik imgesiyle değil, rekabetle de ilgilidir. Çünkü insan kendisini başkalarıyla kıyaslayarak kurar. Benzer olan öteki, hem model hem rakip hâline gelebilir. Bu nedenle imgesel ilişkilerde hayranlık ve kıskançlık çoğu zaman iç içedir.


İnsan başkasına bakar ve şunu hissedebilir:


O benden daha güzel.
O benden daha başarılı.
O daha seviliyor.
O daha güçlü.
O daha bütün görünüyor.
Ben eksik kalıyorum.


Bu kıyas, imgesel düzende çok güçlüdür. Çünkü insan kendini bir imge olarak kurduğunda, başkasının imgesi kendi benlik duygusunu tehdit edebilir. Başkası yalnızca başkası olmaktan çıkar; benim eksikliğimi gösteren bir ayna hâline gelir.


Bu yüzden imgesel düzende rekabet bazen çok yoğun olabilir. İnsan yalnızca sahip olmak istediği şeyi değil, başkasının sahip olduğu imgeyi de arzular. Başkasının görülme biçimini, beğenilmesini, değerini ve bütünlük hissini kıskanabilir.


Lacan'ın imgesel düzeni bize şunu öğretir: Kıskançlık çoğu zaman nesneyle değil, başkasının imgesel bütünlüğüyle ilgilidir. İnsan “onda ne var” diye sorarken, aslında kendi eksikliğinin aynasına bakıyor olabilir.

İmgesel Düzen Ve Kıskançlık Nasıl Bağlantılıdır ​

Kıskançlık, imgesel düzenin en yoğun duygularından biridir. Çünkü kıskançlıkta insan yalnızca bir şeyi kaybetmekten korkmaz; başkasının kendisinden daha değerli, daha arzulanır veya daha tamamlanmış göründüğünü hisseder.


Kıskançlık şu duyguları taşıyabilir:


Ben yeterli değilim.
Öteki benden daha değerli.
Sevilen şey benden uzaklaşabilir.
Başkasının imgesi benimkini gölgede bırakıyor.
Benim eksikliğim onun varlığıyla görünür oluyor.


İmgesel düzende insan kendisini başkasının imgesiyle karşılaştırır. Bu karşılaştırma bazen hayranlık, bazen öfke, bazen haset, bazen değersizlik hissi doğurur.


Lacan açısından kıskançlık sadece dış dünyadaki bir rekabet değildir; kişinin kendi benlik imgesinin kırılganlığıyla ilgilidir. Eğer benlik güçlü bir içsel dayanak yerine dış imgelere bağlıysa, başkasının başarısı veya güzelliği tehdit gibi hissedilebilir.


Modern dünyada bu durum daha da görünürdür. Sosyal medyada başkalarının idealize edilmiş hayatlarını görmek, insanın kendi eksikliğini büyütebilir. Oysa görülen şey çoğu zaman gerçek hayat değil, düzenlenmiş bir imgedir.


İmgesel düzen, kıskançlığın yalnızca sahip olma değil, görünme ve değerli olma meselesi olduğunu gösterir.

İmgesel Düzen Ve Sosyal Medya Nasıl Düşünülür ​

Lacan'ın imgesel düzen kavramı, modern sosyal medya dünyasını anlamak için çok güçlüdür. Çünkü sosyal medya, imgenin, görünürlüğün, beğenilmenin, kıyasın ve ideal benlik sunumunun en yoğun yaşandığı alanlardan biridir.


Sosyal medyada insan çoğu zaman kendisinin düzenlenmiş bir imgesini sunar:


En güzel fotoğraf.
En başarılı an.
En mutlu ilişki.
En estetik mekan.
En güçlü beden.
En zeki cümle.
En etkileyici hayat görüntüsü.


Bu imgeler başkalarının bakışına sunulur. Beğeni, yorum, takipçi ve görünürlük modern öteki'nin bakışı hâline gelir. İnsan sadece yaşamak istemez; yaşadığını göstermek ister. Sadece güzel olmak istemez; güzel görünmek ister. Sadece başarılı olmak istemez; başarısı görülmek ister.


Bu durum imgesel düzenin dijital biçimidir. İnsan kendi benliğini ekran aynasında kurar. Fakat bu ayna çok kırılgandır. Beğeni gelmezse imge zayıflar. Kıyas artarsa eksiklik büyür. Başkalarının ideal imgeleri insanın kendi gerçek hayatını değersizleştirebilir.


Lacan'ın imgesel düzeni bize şunu sorar:


Ben yaşıyor muyum, yoksa görünmek için mi yaşıyorum
Kendi arzumla mı hareket ediyorum, yoksa öteki'nin bakışına mı oynuyorum
Kendi hayatımı mı seviyorum, yoksa kendi imgemi mi pazarlıyorum

İmgesel Düzen Ve Beden Algısı Arasında Nasıl Bir Bağ Vardır ​

İmgesel düzen beden algısıyla doğrudan ilişkilidir. Çünkü insan bedenini yalnızca içeriden deneyimlemez; aynı zamanda dışarıdan görülen bir imge olarak da algılar. Aynadaki beden, fotoğraftaki beden, başkalarının baktığı beden ve toplumun ideal beden ölçüleri insanın beden algısını şekillendirir.


Beden algısı şu sorularla kurulur:


Güzel görünüyor muyum
Yeterince güçlü müyüm
Kusurlu muyum
Başkaları beni nasıl görüyor
Bedenim arzulanır mı
Toplumun idealine uyuyor muyum


İmgesel düzende beden, sadece biyolojik varlık değildir; değer, kimlik, arzu ve görünürlük alanıdır. İnsan kendi bedenine başkasının gözüyle bakmayı öğrenebilir. Bu da bedenle ilişkiyi kırılgan hâle getirir.


Bir kişi aynaya baktığında yalnızca bedenini görmez; toplumun güzellik standartlarını, çocuklukta duyduğu yorumları, kıyasladığı bedenleri, beğenilme arzusunu ve eksiklik hissini de görür.


Lacan'ın imgesel düzeni, beden algısının neden bu kadar güçlü ve bazen acı verici olduğunu açıklar. Çünkü beden, benliğin en görünür imgesidir. Bu imge çatladığında insan yalnızca bedeninden değil, benlik hissinden de yaralanabilir.

İmgesel Düzen Ve Aşk Arasında Nasıl Bir İlişki Vardır ​

Aşk, imgesel düzenle derinden bağlantılıdır. Çünkü insan aşık olduğunda çoğu zaman yalnızca karşıdaki kişiyi değil, onun kendisinde uyandırdığı imgeyi, tamamlanma hissini ve ideal benlik yansımasını da sever.


Aşk imgesel düzende şu biçimlerde çalışabilir:


Karşıdakini idealize etmek.
Onunla tamamlanacağını sanmak.
Onun bakışında değerli hissetmek.
Onun arzusu sayesinde kendini bütün görmek.
Kendi eksikliğini onun varlığıyla örtmeye çalışmak.


Bu yüzden aşk bazen büyüleyici ama yanıltıcı olabilir. İnsan karşısındaki kişiyi gerçekliğiyle değil, kendi arzusunun imgesiyle sevebilir. Onu görmek yerine ona kendi tamamlanma hayalini yansıtabilir.


Lacan'ın düşüncesinde aşk çoğu zaman eksiklikle ilgilidir. İnsan kendisinde olmayanı ötekinde arar. Ama öteki de eksiktir. Bu yüzden aşk, iki tamamlanmış varlığın birleşmesi değil; iki eksik öznenin birbirinde anlam ve arzu aramasıdır.


İmgesel aşk, “sen beni tamamlayacaksın” der.
Daha olgun aşk ise “sen de eksiksin, ben de eksiğim; yine de birbirimize yaklaşabiliriz” diyebilir.


Bu ayrım, Lacan'ın aşkı neden hem büyülü hem kırılgan gördüğünü anlamak için önemlidir.

İmgesel Düzen Ve Yanılsama Neden Birlikte Düşünülür ​

İmgesel düzenin temel özelliği yanılsamadır. Fakat bu yanılsama basit bir yalan değildir. İmgesel yanılsama, insanın benlik kurmak için ihtiyaç duyduğu ama gerçekliğin tamamı olmayan bir yapıdır.


İnsan kendini bütün görmek ister.
Görüntüsünü tutarlı sanmak ister.
Kimliğini sağlam hissetmek ister.
Başkasının bakışında değerini doğrulamak ister.
Eksikliğini görünmez yapmak ister.


Bu arzular insani ve anlaşılırdır. Fakat imgesel düzen bunları görüntülerle kurduğu için kırılgandır. Çünkü imge gerçek içsel karmaşayı tam taşımaz. Bir fotoğraf, bir unvan, bir başarı, bir güzellik veya bir rol insanın bütün hakikati değildir.


Yanılsama şu noktalarda ortaya çıkar:


Ben kendimi tamamen tanıyorum sanmak.
Dışarıdan görüneni içsel gerçeklik sanmak.
Başkasının imgesini onun tüm hayatı sanmak.
Kendi imajını kendi hakikatin sanmak.
Tamlık görüntüsünü gerçek tamamlanma sanmak.


Lacan'ın imgesel düzeni, yanılsamayı sadece kandırılma olarak değil; benliğin kuruluşundaki zorunlu ama aşılması gereken bir katman olarak düşünür. İnsan imgeye ihtiyaç duyar; ama yalnızca imgeyle yaşarsa kendine yabancılaşır.

İmgesel Düzen Günlük Hayatta Nasıl Görülür ​

İmgesel düzen günlük hayatın her yerinde görünür. İnsan aynaya baktığında, fotoğraf çektirdiğinde, başkalarıyla kıyaslandığında, onay aradığında, imajını korumaya çalıştığında veya kendisini bir role sıkıştırdığında imgesel düzen çalışır.


Günlük hayatta imgesel düzen şunlarda görülür:


Aynada kendini beğenip beğenmeme hâlinde.
Fotoğrafta kötü çıkınca moralin bozulmasında.
Başkasının başarısıyla kendini eksik hissetmede.
Sosyal medyada beğeni beklemede.
Güçlü görünmek için kırılganlığı saklamada.
İnsanların seni nasıl gördüğünü sürekli düşünmede.
İdeal bir benlik maskesi takmada.


Örneğin bir kişi herkesin yanında çok güçlü görünmek için hiç ağlamıyorsa, bu yalnızca karakter meselesi değildir. Belki de imgesel düzende “güçlü insan kırılmaz” imgesine tutunmuştur. İçindeki eksikliği ve kırılganlığı saklamak için güçlü görünme imgesine ihtiyaç duyuyordur.


İmgesel düzeni fark etmek, insanın kendine şunu sormasını sağlar:


Ben gerçekten böyle miyim, yoksa böyle görünmeye mi çalışıyorum
Bu imge beni koruyor mu, yoksa hapsediyor mu

İmgesel Düzen Ve Modern Başarı İmgesi Nasıl Bağlantılıdır ​

Modern dünyada başarı, imgesel düzenin en güçlü alanlarından biridir. İnsan sadece başarılı olmak istemez; başarılı görünmek, takdir edilmek, kıyas içinde öne çıkmak ve öteki'nin bakışında değerli olmak ister.


Modern başarı imgesi şunları söyleyebilir:


Daha üretken ol.
Daha görünür ol.
Daha çok kazan.
Daha güçlü görün.
Daha etkileyici yaşa.
Daha kusursuz ol.
Daha fazla alkış al.


Bu imgeler insanı motive edebilir; fakat aynı zamanda ağır bir eksiklik duygusu da üretebilir. Çünkü kişi ne kadar başarılı olursa olsun, ideal imge hep biraz daha ileridedir. Daha fazlası, daha iyisi, daha görünürü vardır.


Lacan açısından burada arzu ve imge birleşir. İnsan başarıyı sadece kendisi için değil, öteki'nin bakışında arzulanır ve değerli olmak için isteyebilir. Başarı, eksikliği kapatacak bir ayna hâline gelir. Fakat hiçbir başarı insanın eksikliğini tamamen kapatamaz.


Bu yüzden modern başarı kültürü imgesel düzende sonsuz bir yarış üretebilir. İnsan başarıya ulaştıkça tamamlanmak yerine yeni bir eksiklik hissedebilir.


Soru şudur:


Başarıyı yaşıyor muyum, yoksa başarı imgesinin kölesi mi oluyorum

İmgesel Düzen Neden Yanlış Anlaşılır ​

İmgesel düzen bazen sadece “hayal kurmak” ya da “görüntü dünyası” gibi basit anlaşılır. Oysa Lacan'ın imgesel düzeni çok daha derindir. Bu düzen, benliğin kuruluşunu, özdeşleşmeyi, narsisizmi, kıyasları, rekabeti ve insanın kendini bir bütünlük imgesiyle tanıma biçimini açıklar.


İmgesel düzen şunlar değildir:


Sadece hayal gücü değildir.
Sadece görsel görüntü değildir.
Sadece çocukluk dönemi değildir.
Sadece narsisizm değildir.
Sadece aynaya bakmak değildir.
Sadece yüzeysel imaj meselesi değildir.


İmgesel düzen şunları içerir:


Benlik imgesi.
Ayna evresi.
Yanlış tanıma.
Özdeşleşme.
Bütünlük yanılsaması.
Kıyas ve rekabet.
Öteki'nin bakışı.
Narsisistik kırılganlık.
Modern görünürlük arzusu.


Bu yüzden imgesel düzen, insanın kendisini nasıl gördüğü kadar, kendisini neden yanlış gördüğünü de anlamamızı sağlar.


Lacan'ın imgesel düzeni bize şunu öğretir: Benlik her zaman hakikat değildir. Bazen benlik, eksikliği örten en güçlü imgedir.

İmgesel Düzen Nasıl Kendini Anlama Alışkanlığı Kazandırır ​

İmgesel düzeni anlamak, insanın kendi benlik imgesini daha dikkatli okumasını sağlar. Artık kendimize sadece “ben kimim” diye değil; “ben kendimi hangi imgelerle kuruyorum” diye de sorarız.


İmgesel düzenle düşünmek şu soruları kazandırır:


Kendimi hangi görüntüyle tanımlıyorum
Hangi imgeye benzemeye çalışıyorum
Kimin bakışında değerli olmak istiyorum
Hangi başarı imgesi beni yönetiyor
Hangi beden imgesi beni yaralıyor
Kıskandığım kişide aslında neyi görüyorum
Güçlü görünme ihtiyacım hangi eksikliği saklıyor
Sosyal medyada sunduğum benlik gerçekten ben miyim


Bu sorular insanı daha özgür kılar. Çünkü insan imgesel düzene tamamen mahkûm değildir. Kendi imgelerini fark etmeye başladığında, onların kendisini nasıl yönettiğini de görmeye başlar.


Kendini anlamak, sadece iç dünyana bakmak değildir. Aynada, fotoğrafta, başkasının bakışında, kıyaslarında ve ideal benlik hayallerinde hangi benliği kurduğunu fark etmektir.


İmgesel düzeni okumak, insanın kendi aynalarının dilini çözmesidir.

Jacques Lacan'a Göre İmgesel Düzen Hakkında Genel Değerlendirme ​

Jacques Lacan'a göre imgesel düzen, insanın benlik imgesini görüntü, özdeşleşme, ayna evresi, bütünlük yanılsaması ve öteki'nin bakışı üzerinden kurduğu psikanalitik alandır. Bu düzen insanın ego yapısını şekillendirir; fakat aynı zamanda yanlış tanıma, narsisistik kırılganlık, kıyas ve yabancılaşma üretir.


Jacques Lacan'ın imgesel düzen anlayışı kısaca şöyle özetlenebilir:



Lacan bize şunu öğretir:


Benlik doğal bir tamlık değildir.
Ego imgesel bir kuruluştur.
İnsan kendini görüntülerle tanır.
Ama bu tanıma çoğu zaman yanlış tanımadır.
Öteki'nin bakışı benliği şekillendirir.
İnsan kendi imgesine bağlandıkça eksikliğini saklamaya çalışır.


Bu yüzden imgesel düzen, insanın hem kendini bulduğu hem de kendine yabancılaştığı ilk psikanalitik aynadır.

Son Söz İmgesel Düzen, İnsanın Aynada Kendini Bulurken Kendi Eksikliğini Unuttuğu Büyüleyici Yanılsama Alanı Mıdır ​

Jacques Lacan'a göre imgesel düzen, insanın kendini ilk kez bir bütün olarak gördüğü ama aynı anda kendi hakikatinden uzaklaşmaya başladığı derin bir aynalar evrenidir. İnsan aynada kendini görür. Görüntü onu büyüler. Dağınık beden, bütün görünür. Eksik deneyim, tam bir forma kavuşur. Çocuk kendini bulduğunu sanır. Fakat Lacan'ın sarsıcı düşüncesi burada başlar: İnsan kendini bulduğu imgede, aynı zamanda kendini yanlış tanır.


Çünkü imge tamamdır; insan eksiktir.
İmge düzenlidir; iç dünya dağınıktır.
İmge tutarlıdır; özne bölünmüştür.
İmge güzelleştirir; bilinçdışı çatlakları saklar.
İmge “ben buyum” der; ama arzu başka yerden konuşur.


Bu yüzden imgesel düzen insanın hayatı boyunca devam eder. Aynalar değişir ama yapı sürer. Çocukken cam aynaya bakarız. Büyüyünce insanların gözlerine, başarı listelerine, fotoğraflara, sosyal medya profillerine, beden imgelerine, statülere ve hayran olduğumuz kişilere bakarız. Her yerde kendimizi ararız. Her yerde daha bütün, daha güzel, daha güçlü, daha sevilebilir bir imgeye tutunmaya çalışırız.


Fakat hiçbir imge insanı tamamen tamamlamaz.
Hiçbir fotoğraf ruhun tamamını göstermez.
Hiçbir başarı eksikliği bütünüyle kapatmaz.
Hiçbir beğeni kalıcı değer duygusu vermez.
Hiçbir dış görüntü insanın iç hakikatini tamamen taşımaz.


Lacan'ın imgesel düzen düşüncesi bize kendimize karşı daha dürüst olmayı öğretir. Aynaya bakabiliriz; ama aynayı hakikatin tamamı sanmamalıyız. Görünmek isteyebiliriz; ama görünürlüğü varlık sanmamalıyız. Sevilmek isteyebiliriz; ama öteki'nin bakışını kendi değerimizin tek kaynağı yapmamalıyız. Güçlü görünmek isteyebiliriz; ama kırılganlığımızı yok saymamalıyız.


Belki de insanın olgunlaşması, kendi imgesinden nefret etmek değil; kendi imgesinin sınırını bilmektir. İnsan görüntüsünü reddetmeden ama ona köle olmadan yaşayabildiğinde, imgesel düzenin büyüsünden biraz olsun özgürleşmeye başlar.


Çünkü insan yalnızca aynadaki kişi değildir.
İnsan yalnızca başkalarının gördüğü imge değildir.
İnsan yalnızca profili, fotoğrafı, başarısı, güzelliği, statüsü veya rolü değildir.
İnsan, bütün bu imgelerin ardında eksik, arzulayan, konuşan, yaralanan, değişen ve anlam arayan bölünmüş bir öznedir.

“İnsan aynadaki görüntüsünü aşabildiği gün, kendini kusursuz bir imge olarak değil; eksikliğiyle, arzularıyla ve hakikatiyle yaşayan bir özne olarak görmeye başlar.”
— Ersan Karavelioğlu

Genişletmek için tıkla ...