İsrâ Suresi 21. Ayette “Bak, Onların Kimini Kimine Nasıl Üstün Kıldık; Ahiret Elbette Dereceler Bakımından Daha Büyük ve Üstünlük Bakımından Daha Önemlidir” İfadesi Ne Anlama Gelir 
⠀
İsrâ Suresi 21. Ayetin Anlamı Nedir
İsrâ Suresi'nin 21. ayeti, insanların dünya hayatında farklı imkânlara, derecelere ve nimetlere sahip olabileceğini, fakat ahiretteki derecelerin ve üstünlüklerin dünyadakilerden çok daha büyük olacağını bildirmektedir.Ayetin anlamı şöyledir:
Bir önceki ayette Allah'ın dünya lütfundan farklı insanlara verebildiği anlatılmıştı.
Bu ayette ise dünyadaki farklılıkların varlığı kabul edilmekte, fakat insanın dikkati daha büyük bir gerçeğe çevrilmektedir:
Asıl büyük dereceler ahirettedir.
Dünyadaki sıralamalar geçicidir.
Ahiretteki sonuç ise kalıcıdır.
“Bak, Onların Kimini Kimine Nasıl Üstün Kıldık” Ne Anlama Gelir
İnsanlar dünyada aynı şartlarda yaşamaz.Birinin daha çok malı vardır.
Birinin daha fazla bilgisi.
Birinin güçlü bir ailesi.
Birinin yüksek zekâsı.
Birinin fiziksel gücü.
Birinin toplumsal nüfuzu.
Bu farklılıklar hayatın görünen gerçeklerinden biridir.
Ancak ayet bu farklılıkları gösterirken:
“Kim daha zenginse Allah katında da kesin olarak daha üstündür.”
dememektedir.
Dünyevi üstünlüklerin bir kısmı nimet ve imtihan niteliğindedir.
İnsanın gerçek değeri, kendisine verilen imkânları nasıl kullandığıyla ilişkilidir.
Dünyadaki Üstünlük Ne Tür Şeyleri Kapsayabilir
Dünyevi üstünlük birçok alanda görülebilir.Servet.
Makam.
Bilgi.
Sağlık.
Güzellik.
Yetenek.
Aile imkânları.
Toplumsal itibar.
İnsanlardan biri bunlardan birinde daha ileri olabilirken başka bir alanda daha geride olabilir.
Bu nedenle dünyadaki üstünlük tek bir ölçü değildir.
İnsan hayatı çok boyutludur.
Zengin kişi sağlığını kaybetmiş olabilir.
Bilgili kişi maddi imkân bakımından sınırlı olabilir.
Güçlü görünen biri aile hayatında büyük sıkıntılar yaşayabilir.
Bu yüzden insanların hayatlarını sadece dışarıdan görünen bir üstünlüğe bakarak değerlendirmek yanıltıcı olabilir.
Allah Neden İnsanlara Aynı Miktarda İmkân Vermemiştir
Dünya hayatı eşit miktarda nimet dağıtılmış bir yer değildir.İnsanların imkânları farklıdır.
Bu farklılıklar hayatın imtihan yapısının bir parçasıdır.
Çok verilen insan:
“Bunu nasıl kullanacağım?”
sorusuyla sınanır.
Az verilen insan ise sabır, gayret ve kendi şartları içerisindeki sorumluluklarıyla sınanabilir.
Bu, her eşitsizliğin Allah tarafından ahlaken onaylandığı anlamına gelmez.
İnsanların oluşturduğu zulüm, sömürü ve haksızlıklar da vardır.
İlahi takdir ile insanların ürettiği adaletsizliği birbirine karıştırmamak gerekir.
Zenginlik Bir Üstünlük müdür
Dünya ölçülerine göre zenginlik insana bazı avantajlar sağlar.Daha iyi eğitim imkânı.
Daha rahat yaşam.
Daha fazla seçenek.
Daha büyük etki alanı.
Fakat bunların hiçbiri kişiyi otomatik olarak manevi açıdan üstün yapmaz.
Zengin kişi malını haksızlıkta kullanabilir.
Yoksul kişi ise Allah katında çok daha değerli bir hayat yaşayabilir.
Bunun tersi de mümkündür.
Zengin insan son derece salih ve cömert olabilir.
Yoksul biri de yanlış davranabilir.
Ahlaki değer, servetin miktarından değil insanın davranışından doğar.
Bilgi Sahibi Olmak İnsanı Üstün Kılar mı
Bilgi büyük bir nimettir.İnsan bilgi sayesinde doğru kararlar verebilir.
İnsanlığa fayda sağlayabilir.
Yeni şeyler üretebilir.
Fakat bilgi de sorumluluk taşır.
Bilgili insan öğrendiklerini kibir için kullanırsa nimeti yanlış kullanmış olur.
Başkalarını küçümserse bilgi onu olgunlaştırmamış demektir.
Gerçek bilgi insanı yalnız büyütmez, aynı zamanda haddini de öğretir.
Bu nedenle bilgi üstünlük sebebi olabilir ama ahlaki değer kazanması için hikmet ve güzel davranışla birleşmesi gerekir.
Makam ve Güç Allah Katında Üstünlük Anlamına Gelir mi
Hayır.İnsan devlet başkanı olabilir.
Şirket sahibi olabilir.
Yönetici olabilir.
Toplum üzerinde büyük etkisi olabilir.
Fakat bu makamlar dünya hayatının geçici görevleridir.
Makam arttıkça insanın sorumluluğu da artabilir.
Bir kişinin kararı binlerce insanı etkiliyorsa hesabı da buna göre ağırlaşabilir.
Bu nedenle güç:
“Ben daha değerliyim.”
demek için değil,
“Benim sorumluluğum daha büyük.”
demek için düşünülmelidir.
Makam ayrıcalık değil, emanet olarak görülmelidir.
Dünyadaki Farklılıklar İnsanların Birbirini Küçümsemesine İzin Verir mi
Hayır.Bir insanın daha fazla parası olması ona yoksulu küçümseme hakkı vermez.
Daha eğitimli olması eğitimsiz insanı aşağılamasına izin vermez.
Daha güzel görünmesi başkasının onurunu küçültmesine gerekçe olmaz.
Çünkü bütün dünyevi farklılıklar geçicidir.
İnsan bugün sağlıklıdır.
Yarın hasta olabilir.
Bugün zengindir.
Yarın malını kaybedebilir.
Geçici nimet üzerinden kalıcı kibir üretmek büyük bir yanılgıdır.
İnsanın değeri onuruyla korunmalıdır.
Başkasının Sahip Olduklarını Kıskanmak Neden Tehlikelidir
Kıskançlık insanın sürekli başkasının payına bakmasına neden olabilir.Birinin evi.
Arabası.
Kazancı.
Başarısı.
Ailesi.
İnsan bunlara bakarken kendi nimetlerini görmemeye başlayabilir.
Bu da huzuru azaltır.
Ayet insanların farklı nimetlere sahip olduğunu kabul eder.
Bu gerçeği görüp:
“Neden ben değil?”
diye sürekli içten içe tüketilmek yerine insan kendi imkânlarıyla ne yapabileceğine odaklanmalıdır.
Başkasının hayatını seyretmek yerine kendi emanetini doğru kullanmak daha değerlidir.
Dünyadaki Başarı Allah’ın Kesin Rızasının İşareti midir
Hayır.Bir insan çok başarılı olabilir.
Çok zengin olabilir.
İnsanlar tarafından çok sevilebilir.
Ama bu durum onun Allah katında kesin olarak yüksek bir derecede olduğunu göstermez.
Bir önceki ayette Allah'ın dünyadaki lütfundan farklı insanlara verdiği bildirilmişti.
Dolayısıyla dünya başarısı bir manevi sertifika değildir.
Aynı şekilde dünya başarısızlığı da Allah'ın kişiyi reddettiğinin kesin göstergesi değildir.
Dünyadaki görünür sonuçlarla ahiretteki nihai değeri birbirine karıştırmamak gerekir.
“Ahiret Dereceler Bakımından Daha Büyüktür” Ne Demektir
Dünyada insanların dereceleri arasında farklılıklar vardır.Biri küçük bir işletme sahibidir.
Diğeri büyük bir şirket yönetir.
Biri sıradan bir çalışandır.
Diğeri yüksek makam sahibidir.
Fakat bunların tamamı dünya hayatıyla sınırlıdır.
Ahirette ise insanların iman, salih amel, samimiyet ve Allah'ın rahmetiyle ulaştıkları dereceler çok daha büyük olacaktır.
Dünyadaki yükseliş birkaç on yıl sürer; ahiretteki derece ise ebedî hayatla ilgilidir.
Bu nedenle ayet insanın önceliklerini yeniden düzenler.
Cennette Dereceler Var mıdır
Kur’an'ın genel mesajında ahiret hayatında insanların durumlarının ve derecelerinin aynı olmadığı anlaşılmaktadır.İnsanların imanları, amelleri ve Allah'ın lütfuyla farklı derecelere ulaşmaları mümkündür.
Bu bize dünyadaki küçük farklara aşırı takılmamayı öğretir.
İnsan burada birkaç basamak daha yüksek makam için bütün değerlerini feda edebilir.
Ama asıl büyük dereceleri unutabilir.
Geçici bir terfi uğruna kalıcı bir derece kaybedilmemelidir.
Mümin dünya başarısını isterken ahiret hedefini de korumalıdır.
Ahiretteki Derece Sadece Çok İbadetle mi Belirlenir
İbadetler son derece önemlidir.Fakat insanın ahiret hayatı yalnız görünür ibadetlerin sayısıyla sınırlandırılamaz.
İman.
Samimiyet.
Adalet.
Kul hakkı.
Merhamet.
Tövbe.
Sabır.
İnsanın bütün kulluk hayatı önemlidir.
Bir kişi çok ibadet ettiğini düşünür ama insanlara sürekli zulmederse ciddi bir çelişki vardır.
Allah'a kulluk ile insanlara karşı güzel ahlak birbirinden kopmamalıdır.
Ahiretteki gerçek dereceleri Allah bilir.
Biz kendi amelimizi güzelleştirmeye çalışırız.
Dünyada Alt Seviyede Görülen Biri Ahirette Çok Yüksek Bir Derecede Olabilir mi
Evet.Ayetin en güçlü mesajlarından biri buna kapı açmaktadır.
Dünyada kimsenin tanımadığı bir insan olabilir.
Serveti yoktur.
Ünü yoktur.
Makamı yoktur.
Fakat Allah'a karşı samimidir.
Kul hakkından sakınır.
Sabreder.
İyilik yapar.
Belki insanların fark etmediği nice güzel ameli vardır.
Böyle bir insan Allah katında çok değerli olabilir.
Dünyada görünmez olmak, Allah katında değersiz olmak değildir.
Bu nedenle insanları yalnız toplumdaki konumları üzerinden değerlendirmek büyük hata olabilir.
Dünyada Çok Başarılı Biri Ahirette Daha Düşük Bir Durumda Olabilir mi
Olabilir.Çünkü dünya başarısı ile ahiret başarısının ölçüleri tamamen aynı değildir.
Bir insan dünyada büyük servet elde etmiş olabilir.
Ama bunu haksız kazançla edinmişse sorun vardır.
Makam kazanmış olabilir.
Ama gücünü zulüm için kullanmışsa bunun hesabı vardır.
Şöhret kazanmış olabilir.
Ama insanları aldatmışsa görünür başarı gerçek başarı olmayabilir.
Dünya insanın ne kadar yükseldiğini gösterir; ahiret nasıl yükseldiğini de sorgular.
Bu çok önemli bir farktır.
İnsan Kendisine Verilen İmkânlarla Nasıl Yarışmalıdır
İnsan başkasının başlangıç noktasını kendisiyle karşılaştırmaktan çok, kendi imkânını nasıl değerlendirdiğine bakmalıdır.Birinin çok büyük serveti olabilir.
Senin daha az olabilir.
Ama kendi malını daha doğru kullanabilirsin.
Birinin büyük bilgisi olabilir.
Sen daha az biliyor olabilirsin.
Ama bildiğini hayatına daha güzel taşıyabilirsin.
Allah insanı başkasının sahip olmadığı şeyden değil, kendi sorumluluğundan hesaba çeker.
Bu nedenle sağlıklı yarış:
“Onu nasıl geçerim?”
değil,
“Dünkü hâlimden daha iyi nasıl olurum?”
sorusuyla başlayabilir.
İsrâ Suresi 18, 19, 20 ve 21. Ayetler Arasında Nasıl Bir Bağlantı Vardır
Bu dört ayet birlikte çok güçlü bir hayat ölçüsü sunmaktadır.18. ayette:
Yalnız çabuk geçen dünyayı isteyen insan anlatılır.
19. ayette:
Ahireti isteyen, iman eden ve bunun için gayret gösteren kişi anlatılır.
20. ayette:
Her iki gruba da dünya hayatında Allah'ın lütfundan verilebileceği açıklanır.
21. ayette ise:
Dünyadaki farklı derecelerin ötesinde ahiret derecelerinin çok daha büyük olduğu bildirilir.
Böylece mesaj tamamlanır:
Dünya dağılımına bakıp nihai hüküm verme.
Çünkü gerçek büyük sıralama ahirette ortaya çıkacaktır.
İsrâ Suresi 21. Ayetin En Büyük Manevi Mesajı Nedir
Bu ayetin en büyük manevi mesajlarından biri şudur:Kendini dünyadaki sıralamalarla tanımlama.
Birinden az kazanıyor olabilirsin.
Birinden daha az tanınıyor olabilirsin.
Daha küçük bir evde yaşayabilirsin.
Ama bunlar seni Allah katında daha değersiz yapmaz.
Aynı şekilde bunların daha fazlasına sahip olman da seni otomatik olarak daha değerli yapmaz.
Asıl soru:
Allah'ın verdiği hayatla nasıl bir insan oldun?
Dürüst müydün?
Adaletli miydin?
Şükrettin mi?
Kul hakkını korudun mu?
Gerçek değer, geçici sıralamalardan çok daha derindedir.
İsrâ Suresi 21. Ayetin Sonuç Olarak Bize Anlattığı Nedir
İsrâ Suresi'nin 21. ayeti, Allah'ın dünya hayatında insanların imkânlarını ve derecelerini farklı kıldığını; fakat ahiretteki derecelerin ve gerçek üstünlüklerin dünyadakilerden çok daha büyük ve önemli olduğunu bildirmektedir.Bu ayetin ilk büyük mesajı, dünya hayatındaki farklılıkların gerçekliğini kabul etmektir.
İnsanlar aynı şartlarda doğmaz.
Aynı zekâya sahip değildir.
Aynı servetle başlamaz.
Aynı aile çevresinde yetişmez.
Bu gerçeği inkâr etmek hayatı doğru okumamaktır.
Fakat bu farklılıkları:
“Demek ki biri insan olarak diğerinden daha değerlidir.”
şeklinde yorumlamak da yanlıştır.
İmkân farklılığı, insanlık değeri farklılığı değildir.
İkinci büyük mesaj, çok verilenin daha büyük sorumluluk taşımasıdır.
Bir insana büyük servet verilmişse onunla ne yaptığı önemlidir.
Büyük bilgi verilmişse bilgiyi nasıl kullandığı önemlidir.
Makam verilmişse adaletli olup olmadığı önemlidir.
Nimet arttığında yalnız rahatlık değil, hesap da artabilir.
Fazla verilmiş olmak bazen daha büyük bir imtihandır.
Üçüncü büyük mesaj, az verilmiş olmanın değersizlik olmadığıdır.
İnsan maddi olarak sınırlı imkânlara sahip olabilir.
Ama ahlakı büyük olabilir.
Zengin değildir fakat çok cömerttir.
Makamı yoktur ama son derece adaletlidir.
Kimse tanımaz ama Allah'a karşı samimidir.
Bu nedenle insan kendi değerini yalnız banka hesabına, mesleğine veya toplumdaki unvanına bağlamamalıdır.
İnsanın değeri sahip olduklarından daha büyüktür.
Dördüncü büyük mesaj, dünyanın sıralamalarının geçici olduğudur.
Bugünün en zengin insanları bir gün dünyadan ayrılacaktır.
En güçlü yöneticilerin makamı bitecektir.
En ünlü kişiler zamanla unutulabilir.
Bu nedenle dünyadaki konumu mutlaklaştırmak büyük bir yanılgıdır.
Geçici bir sıralamada birinci olmak, ebedî hayatın sonucunu garanti etmez.
Beşinci büyük mesaj, kıskançlığın anlamsızlığıdır.
İnsan sürekli başkasının payına bakarsa kendi hayatını yaşamakta zorlanabilir.
Başkasının daha büyük evi vardır.
Daha çok parası vardır.
Ama onun hesabı da kendisine aittir.
Senin hesabın sana.
Bu yüzden:
“Neden onda var?”
sorusunun yanına:
“Bende olanı nasıl kullanıyorum?”
sorusu eklenmelidir.
Bu ikinci soru insanı daha olgun bir noktaya taşır.
Altıncı büyük mesaj, başarının nimet kadar sınav olmasıdır.
İnsan yükseldiğinde karakteri değişebilir.
Daha önce mütevazıyken kibirlenebilir.
Daha önce adalet isterken gücü eline alınca haksızlık yapabilir.
İşte bu yüzden başarı da ciddi bir sınavdır.
Yükselirken insanlığını kaybetmemek büyük bir başarıdır.
Yedinci büyük mesaj, toplumun değer ölçülerini sorgulamaktır.
Dünya çoğu zaman:
En zengin kim?
En ünlü kim?
En çok takipçisi kim?
En güçlü kim?
diye sorar.
Kur’an ise farklı sorular sordurur:
Kim daha adaletli?
Kim daha samimi?
Kim hakkı koruyor?
Kim nimetine şükrediyor?
Bu sorular başarı kavramını yeniden tanımlar.
İnsanların ölçüsü ile Allah'ın ölçüsü aynı olmak zorunda değildir.
Sekizinci büyük mesaj, ahiret derecelerinin büyüklüğüdür.
Dünyadaki makam ne kadar büyük olursa olsun geçicidir.
Ahiret ise ebedîdir.
Bu nedenle insan birkaç yıllık dünya derecesi uğruna ahiret derecesini riske atmamalıdır.
Bir terfi için haksızlık yapmamalıdır.
Para için harama girmemelidir.
Şöhret için karakterinden vazgeçmemelidir.
Geçici merdivende yükselirken ebedî merdivenden düşmemek gerekir.
Dokuzuncu büyük mesaj, gizli iyiliğin gerçek değeridir.
Dünyadaki sıralamalar çoğunlukla görünür şeylere dayanır.
Ama Allah insanın gizli iyiliğini de bilir.
Kimse bilmeden yaptığı sadakayı.
Yuttuğu öfkeyi.
Affettiği insanı.
Gece yaptığı duayı.
Bütün bunlar görünmez olabilir.
Ama ahirette değer taşıyabilir.
Dünyada ölçülemeyen birçok şey, Allah katında çok büyük olabilir.
Onuncu büyük mesaj, kendimizi sürekli başkalarıyla kıyaslamamaktır.
Karşılaştırma bazen insanı motive edebilir.
Ama sürekli yapıldığında huzuru bozabilir.
İnsan herkesin önüne geçemez.
Bir alanda senden daha başarılı biri mutlaka olabilir.
Bu yüzden gerçek mücadele insanın kendisiyle olmalıdır.
Daha dürüst olmak.
Daha bilgili olmak.
Daha sabırlı olmak.
Daha güzel kulluk etmek.
En değerli yarış, insanın kendi nefsini aşma yarışıdır.
On birinci büyük mesaj, ahiret hedefinin dünyadaki davranışları değiştirmesidir.
Ahirette gerçek derecenin önemli olduğunu bilen insan, dünya makamı uğruna her şeyi yapmaz.
Çünkü:
“Burada yükselmek için orada kaybetmek istemiyorum.”
diye düşünür.
Bu bilinç güçlü bir ahlaki koruma oluşturabilir.
İnsan fırsat varken bile haksızlıktan kaçınabilir.
Ahiret bilinci, dünya hırsına sınır çizer.
On ikinci büyük mesaj, şükür ve tevazudur.
Sana fazla verilmişse:
“Ben üstünüm.”
deme.
“Bana daha büyük sorumluluk verilmiş.”
diye düşün.
Sana az verilmişse:
“Ben değersizim.”
deme.
Elindeki imkânla en doğru hayatı kurmaya çalış.
Çünkü Allah'ın adaleti insanı başkasının imkânlarıyla değil, kendi şartları içerisinde değerlendirir.
Önemli olan ne kadar verildiği kadar, verilenle ne yapıldığıdır.
İsrâ Suresi'nin 21. ayeti bugün insanın kendisine şu soruları sordurur:
Kendi değerimi yalnız para, makam ve başarıyla mı ölçüyorum?
Benden daha fazla imkâna sahip insanları kıskanıyor muyum?
Bana çok verildiğinde bunun sorumluluğunu düşünüyor muyum?
Dünyadaki başarımı Allah katındaki üstünlüğümün garantisi mi sanıyorum?
Başkalarını sahip olduklarına göre mi değerlendiriyorum?
Geçici bir makam için ahiretimi riske atıyor muyum?
Kimsenin görmediği iyiliklerin Allah katında değerli olduğuna inanıyor muyum?
Dünkü hâlimden daha iyi biri olmak için gerçekten gayret ediyor muyum?
Bu sorular ayetin dünyadaki değer ölçülerimizi ne kadar güçlü biçimde sorguladığını göstermektedir.
Çünkü İsrâ Suresi'nin 21. ayeti yalnız:
“İnsanların dünyadaki imkânları farklıdır.”
dememektedir.
Çok daha büyük bir gerçeği hatırlatmaktadır:
Dünyanın en büyük derecesi bile ahiretin dereceleri karşısında küçüktür.
Sonuç olarak bu ayet bize şunu öğretmektedir:
Dünyevi farklılıkları gerçek insanlık değeri sanma.
Zenginliğinle kibirlenme.
Yoksulluğunla kendini değersiz görme.
Başkasının payını kıskanmak yerine kendi emanetine bak.
Makamın arttığında sorumluluğunun da arttığını unutma.
Dünyadaki sıralama uğruna ahiretini feda etme.
İnsanları servetleriyle değil, ahlaklarıyla değerlendirmeye çalış.
Ve gerçek büyük derecelerin ahirette olduğunu hatırla.
Çünkü dünyada insanların gözünde en üst sırada olmak, Allah katında en üst sırada bulunmak anlamına gelmez.
Asıl mesele dünyada ne kadar yükseldiğimiz değil, yükselirken Allah'ın huzurunda nasıl bir insan hâline geldiğimizdir.
⠀
Son Söz